Вы тут

Крывавы красавік Каломба. Чаму выбухнула Шры-Ланка?


Днямі Шры-Ланка міжволі стала насамрэч асноўнай болевай кропкай свету. Сталіца астраўной дзяржавы ў мінулую нядзелю ператварылася ў сапраўднае крывавае пекла. У Каломба практычна адначасова ў розных месцах прагрымелі восем выбухаў. Тры — у храмах падчас велікодных службаў, яшчэ тры — у дарагіх гатэлях. Таксама выбухнула каля сталічнага заапарка і ў раёне Дэматагода. Загінула больш чым 250 чалавек, каля паўтысячы атрымалі раненні рознай ступені цяжкасці. Адказнасць за тэракты ўзяла на сябе групоўка «Ісламская дзяржава». У іх паведамленні ўказана, што мэтай тэрарыстаў былі хрысціяне і грамадзяне краін, якія ўваходзяць у кааліцыю па барацьбе з «Ісламскай дзяржавай». Чаму выбухнула Шры-Ланка?


Пасля «тыграў»

Шматканфесійная Шры-Ланка (колішні Цэйлон) адносіцца да ліку найбольш рэлігійных дзяржаў свету. На жаль, адным з наступстваў гэтага стаў высокі ўзровень экстрэмізму. На «цуда-востраве» індуісты здзяйсняюць тэракты «ў ісламскім стылі», мусульмане водзяць сяброўства з хрысціянамі, ратуючыся ад пагромаў, адзначае vz.ru, а галоўнымі прапаведнікамі нецярпімасці лічацца будыйскія манахі.

Шрыланкійскія індуісты — гэта ў большасці сваёй тамілы. Народ, які некалі страціў сваю дзяржаўнасць і цяпер пражывае ў асноўным у індыйскім штаце Тамілнад. Уласна, у Індыі тамілаў ў 20 разоў больш, чым на Шры-Ланцы. На дзяржаве-востраве іх пераследавалі. Адказам на гэтую дыскрымінацыю стала з'яўленне «Тыграў вызвалення Таміл-Ілама» (ТВТІ) — ваенізаванай арганізацыі з уласнай артылерыяй, СПА, лёгкаматорным флотам і нават танкамі. На працягу 25 гадоў яны кантралявалі поўнач вострава, абвясціўшы там Таміл-Ілам — тыповую непрызнаную дзяржаву, пабудаваную на ідэях радыкальнага нацыяналізму, заўважае vz.ru. Таміл-Ілам перажыў тры вайны, названыя іламскімі, але чацвёртая стала для яго апошняй. Дзесяць гадоў таму ў выніку спецаперацыі баевікі ТВТІ патрапілі ў акружэнне ўрадавых сіл, шматгадовы лідар Таміл-Ілама Велупілаі Прабхакаран быў застрэлены пры спробе прарыву, пасля чаго большасць «тыграў» склалі зброю, хоць асобныя дробныя групоўкі ўсё яшчэ працягваюць партызаніць у ланкійскіх джунглях.

На Шры-Ланцы тэрарызм асацыюецца менавіта з ТВТІ, дакладней, з падраздзяленнем «Чорныя тыгры». На іх сумленні сотні тэрактаў, уключаючы забойства прэзідэнта Шры-Ланкі Ранасінгхе Прэмадаса і прэм'ер-міністра Індыі Раджыва Гандзі (Дэлі фактычна падтрымаў вайну Каломба з ТВТІ, таму Гандзі разглядаўся групоўкай як здраднік). Таксама варта адзначыць атаку на горад Анурадхапура ў 1985-м, пры якой загінула 146 чалавек, у асноўным — прыхаджане будыйскага храма.

Тэрарыстычны «почырк» ТВТІ быў надзвычай падобны на той, які асацыюецца ў нас з ісламскім экстрэмізмам. Да тэрактаў актыўна прыцягвалі смяротнікаў, смяротніц і нават дзяцей. Больш за тое, вынаходства так званага пояса шахіда прыпісваюць менавіта «тыграм». У той жа час мусульмане былі афіцыйнай мішэнню ТВТІ нароўні з будыстамі. Да цяперашняга моманту частка мячэцяў і будыйскіх храмаў на поўначы паспелі аднавіць. А ў студзені 2015 года прэзідэнтам Шры-Ланкі стаў кандыдат ад аб'яднанай апазіцыі Майтрыпала Сірысена — палітык, які скончыў маскоўскі Літінстытут імя Горкага і выступае за мірнае суіснаванне, раўнапраўе, захаванне правоў чалавека, свабоду слова і нецярпімасць да экстрэмізму. Лічыцца, што канфлікт паміж індуістамі і цэнтральным урадам вычарпаны, але па выніках вайны значная частка тамілаў эмігравалі, і цяпер індуізм толькі трэцяя па колькасці прыхільнікаў рэлігія на Шры-Ланцы.

Сінгалы і ларакала

Амаль тры чвэрці насельніцтва Шры-Ланкі — сінгалы, у пераважнай большасці — будысты школы Тхеравада, найстарэйшай з цяпер існуючых. Абапіраецца яна на Палійскі канон — звод святых тэкстаў, якія, па версіі вернікаў, належаць Буду, а на думку даследчыкаў, з'яўляюцца іх наступнай рэдактурай. Кансерватызм ланкійскіх будыстаў — адна з прычын іх непрымірымага стаўлення да тамілаў. Самі манахі рэдка ўдзельнічалі ў нападах на індуістаў, але прапагандавалі іх і апраўдвалі. Цяпер, калі «тыгры» разгромленыя, шэраг кансерватыўных будыйскіх манахаў бачаць пагрозу «традыцыйнаму ўкладу» з боку мусульманскай абшчыны, якая павялічваецца. Хрысціянская абшчына ім таксама рэзка не падабаецца, але асноўны акцэнт зроблены ўсё ж такі на ісламе. Падзеяй, якая выклікала выбухны рост нецярпімасці, можна лічыць знішчэнне талібамі тысячагадовых статуй Буды ў Афганістане ў 2001 годзе.

Цяпер ядром радыкальнага будыйскага нацыяналізму з'яўляецца арганізацыя «Боду бала сена» («Армія будыйскай сілы»), яе найбольш вядомым прадстаўніком — манах Галагодаатэ Гнанасара, які выступае за поўную забарону Карана на тэрыторыі Шры-Ланкі. Іх ідэалогія — непрыманне любой рэлігіі на Шры-Ланцы, за выключэннем, зразумела, будызму. Арганізацыя падтрымлівае цесныя сувязі з М'янмай, дзе таксама распаўсюджана школа Тхеравада, а манахі з'яўляюцца аднымі з найбольш паважаных членаў грамадства. Тэрор супраць мусульман-рахінджа шмат у чым на іх сумленні. Не наўпрост (удзел манахаў у пагромах — вельмі рэдкае выключэнне), але ўскосна — праз заклікі, для якіх актыўна выкарыстоўваюць сацыяльныя сеткі. Мусульман часта абвінавачваюць ні многа ні мала ў сусветнай змове, мэта якой — выкараненне будызму.

Найбуйнейшая серыя антымусульманскіх пагромаў на Шры-Ланцы адбылася ў 2014-м. Летась падзеі паўтарыліся ў некалькі меншым маштабе. Загінулі шэсць чалавек, але колькасць бежанцаў перавышае дзесяць тысяч, а колькасць спаленых мячэцяў, дамоў і крамаў, якія належаць мусульманам, ідзе на сотні. Той жа лёс напаткаў і некалькі хрысціянскіх храмаў. Ужо тады аналітыкі асцерагаліся, што міжнародны ісламскі тэрарызм рана ці позна зверне сваю ўвагу на Шры-Ланку і пачне помсціць. На вялікі жаль, заўважае vz.ru, яны мелі рацыю.

Іслам вызнаюць, паводле розных крыніц, прыкладна 8—12 працэнтаў насельніцтва краіны. У асноўным — гэта мігранты з іншых дзяржаў, у першую чаргу з Малайзіі, але на востраве ёсць этнічная меншасць з мусульманскай верай — цэйлонскія маўры або ларакала (адметна, словы ларакала і мусульманін нярэдка ўспрымаюцца ланкійцамі як сінонімы). Часткова яны гавораць на тамільскай, часткова — на сінгальскай мовах. Пры гэтым маюць уласныя традыцыі, разбежныя з традыцыйным ісламам: напрыклад, род ларакала вядзецца па жаночай лініі, а да традыцыйных заняткаў адносіцца ліхвярства.

У ланкійскай гісторыі рэлігійнага экстрэмізму і вайны ўсіх з усімі ларакала, як правіла, адводзілася роля ахвяр тамілаў і радыкальна настроеных будыйскіх манахаў. Самі маўры не праяўлялі асаблівай цікавасці да тэрарыстычнай дзейнасці, але відавочна, што навіны пра ганенні на іх трапілі ў зону ўвагі транснацыянальных ісламісцкіх груповак. На Шры-Ланцы было створана ўласнае падраздзяленне «Ісламскай дзяржавы», аб ліквідацыі аднаго з лідараў якога афіцыйны Каломба абвясціў у пачатку гэтага года.

Канкрэтная пагроза

Вядома, цяперашняя сітуацыя на востраве далёкая ад стабільнай. Па апошніх звестках, тэрарысты рыхтавалі другую серыю нападаў — ужо на пахаванні ахвяр выбухаў. Пра гэта паведаміў тэлеканал СNN. У краіне падоўжылі каменданцкую гадзіну. На Шры-Ланцы пануе атмасфера трывогі, адзначае vеstі.ru. Паліцыя не паспявае адказваць на званкі аб падазроных суб'ектах і безгаспадарных прадметах. З'яўляюцца паведамленні аб кантраляваных выбухах: спецслужбы спрабуюць вокамгненна рэагаваць на пагрозы. Часам — не без карысці. У прыгарадзе Каломба знішчылі ўзрыўчатку, а ў самім горадзе, каля кінатэатра — матацыкл, які быў пакінуты без нагляду.

«Цяпер ёсць вялікая нявызначанасць, таму што смяротнікі могуць знаходзіцца дзе заўгодна — сярод нас. Але я веру, што сілавікі змогуць узяць сітуацыю пад кантроль», — заявіў мэр Каломба Розі Сенанаяке. Улады не спяшаюцца супакоіць людзей паведамленнямі аб тым, што небяспека мінула: па звестках разведкі, на тэрыторыі вострава дагэтуль могуць знаходзіцца тэрарыстычныя групы, гатовыя да нападаў.

Прарыву ў расследаванні няма, заўважае vеstі.ru. Хіба што — дэталі, якія толькі дадаюць пытанняў. Па інфармацыі мінабароны і МУС Шры-Ланкі, арганізатары серыі выбухаў — людзі адукаваныя і нябедныя. Некаторыя — навучаліся за мяжой. «Мы ведаем, што адзін з баевікоў праходзіў навучанне ў Вялікабрытаніі, затым — у магістратуры ў Аўстраліі, а вярнуўся ў Шры-Ланку», — адзначыў міністр абароны Шры-Ланкі Рува Віджэвардэна. «Па звестках крымінальнага вышуку, да выбухаў датычныя 9 тэрарыстаў-смяротнікаў. Прычым, сярод іх ёсць адна жанчына», — дадаў прадстаўнік паліцыі Шры Ланкі Рувэн Гунасекара.

Злучанае Каралеўства, як мяркуюць спецслужбы, магло стаць адпраўной кропкай у радыкалізацыі будучага тэрарыста. А аўстралійскі след, нібыта, можа паказваць на сувязь з нядаўнімі тэрактамі ў мячэцях Новай Зеландыі, бо бойню распачаў менавіта аўстраліец. Зрэшты, у самой Новай Зеландыі лічыць выбухі на Шры-Ланцы помстай за расстрэл мусульман у Крайстчэрчы не спяшаюцца. «Я бачыла гэтыя справаздачы. Але мы не атрымлівалі якіх-небудзь пацвярджэнняў таго, што было сказана ўладамі Шры Ланкі. Я разумею, што яны знаходзяцца на пачатковым этапе расследавання, але ў цяперашні момант мы не бачым ніякай сувязі», — заявіла прэм'ер-міністр Новай Зеландыі Джасінда Ардэрн.

Каб дадаць стымулаў у пошуку выканаўцаў, прэзідэнт Шры-Ланкі ініцыяваў чыстку свайго атачэння: у адстаўку адправяцца сакратар мінабароны і кіраўнік нацыянальнай паліцыі, пасля таго, як высветлілася, што, як мінімум, трое чыноўнікаў самага высокага ўзроўню ведалі аб нападах, якія рыхтуюцца, і наўмысна ўтойвалі гэтую інфармацыю. «Безумоўна, гэта промах спецслужбаў і ўрада, і мы павінны ўзяць на сябе адказнасць за гэта, паколькі, калі б звесткі разведкі патрапілі ў патрэбныя рукі, можна было б пазбегнуць трагедыі. Або, прынамсі, мінімізаваць шкоду», — заявіў міністр абароны Шры-Ланкі Рува Віджэвардэна.

На гэтым фоне найбуйнейшыя тураператары шэрагу краін адмовіліся ад продажу пуцёвак на Шры-Ланку. Сярод апошніх паведамленняў — інфармацыя аб тым, што ізраільскія ўлады папярэдзілі суграмадзян пра пагрозу новых тэрактаў і заклікалі іх пакінуць востраў. Рэкамендацыі Контртэрарыстычнага штаба пры Савеце нацыянальнай бяспекі з'явіліся ў разгар іўдзейскага свята Песах, які сотні тысяч ізраільцян традыцыйна праводзяць у замежных паездках. «У рэчышчы ўскладнення становішча ў сферы бяспекі і асцярогі таго, што падзеі не завершаныя і могуць паўтарыцца ў найбліжэйшай будучыні, мы заклікаем ізраільцян устрымацца ад паездак у гэтую краіну, а тых, хто там знаходзіцца, — як мага хутчэй яе пакінуць, па меншай меры да таго часу, пакуль сітуацыя не стабілізуецца», — адзначаецца ў паведамленні. Контртэрарыстычны штаб прысвоіў Шры-Ланцы другі ўзровень тэрарыстычнай небяспекі, які азначае «высокую і канкрэтную пагрозу».

«Усе апошнія тэракты даюць нам зразумець, што бяспечных месцаў на Зямлі засталося мала. Нельга выключаць, што падобнае можа адбыцца на Мальдывах, у Сінгапуры ці ў Малайзіі, — адзначыла vеstі.ru саветнік дырэктара Расійскага інстытута стратэгічных даследаванняў Алена Супоніна. — Прыкладна паўтара года таму, услед за інцыдэнтам у філіпінскім горадзе Мараві, які захапілі тэрарысты ІД, эксперты загаварылі пра пагрозу ператварэння ўсёй Паўднёва-Усходняй Азіі ў новы аплот міжнароднага тэрарызму». Аднак, па словах аналітыка, тэракты на Шры-Ланцы не сведчаць аб перамяшчэнні ачага міжнароднага тэрарызму з Сірыі і Ірака ў Паўднёва-Усходнюю Азію, а хутчэй сведчаць пра планамернае разрастанне глабальнай праблемы.

Захар БУРАК

Выбар рэдакцыі

Спорт

Як жывуць спартсмены, якія выступяць на Еўрапейскіх гульнях?

Як жывуць спартсмены, якія выступяць на Еўрапейскіх гульнях?

Карэспандэнты «Звязды» пабывалі ў Вёсцы атлетаў.

Культура

Адэльск: турыстычная Мекка на прыграніччы

Адэльск: турыстычная Мекка на прыграніччы

Адэльск — унікальнае месца. Ціхая вёска на самым ускрайку заходняй мяжы становіцца з кожным годам усё больш знакамітай.

Грамадства

Як хутка людзі змогуць стаць менш агрэсіўнымі?

Як хутка людзі змогуць стаць менш агрэсіўнымі?

 Псіхолаг Раман Кручкоў упэўнены, што на самай справе агрэсія ўласціва ўсім людзям.  

Грамадства

Археалагічны комплекс «Бярэсце» стане першай пляцоўкай святкавання тысячагоддзя

Археалагічны комплекс «Бярэсце» стане першай пляцоўкай святкавання тысячагоддзя

Археалагічны музей «Бярэсце» і навакольная тэрыторыя перажываюць вялікае абнаўленне.