Вы тут

І гармонік граў трафейны...


У Музеі музычных інструментаў, які Дзмітры Ровенскі заснаваў у Мінску 15 гадоў таму, ёсць і трафейныя гармонікі, скрыпка, банданеон і канцэрціна


Юны гарманіст Дзімік Ровенскі з сябрам Сашкам

Сёлета мы расказалі пра музыку-самавука родам з Капыльшчыны (“Дзмітры Ровенскі, сын салдата” — ГР, 27.02.2019). І як дзякуючы трафейнаму гармоніку ды бацьку-салдату прыйшоў на ўсё жыццё ў музыку гэты нязменны кіраўнік заслужанага аматарскага дзіцячага калектыву “Дударыкі”. А напярэдадні Дня Перамогі звернемся да музінструментаў з ягонай багатай калекцыі (там іх больш за 300, 64 назвы), так ці інакш звязаных з яго бацькам-салдатам, іншымі ветэранамі вайны. Каб не блытацца, і з надзеяй на працяг незвычайных “біяграфій” музінструментаў мы іх пранумаруем. Калі некаму з чытачоў нешта яшчэ вядома пра іх — пішыце, прадоўжым тэму.

Пачнем з гармонікаў. Бо ён на вайне, як вядома, быў сябрам салдат, верным памочнікам у барацьбе з ворагам. Чаго варты хаця б знакаміты Васілій Цёркін, літаратурны герой-салдат з гармонікам, незабыўны вобраз якога стварыў Аляксандр Твардоўскі. Цяпер, здаецца, у расійскіх школах па-ранейшаму ёсць у праграме яго паэма “Василий Тёркин”. Цікава было б даведацца: ці кажуць там вучням настаўнікі літаратуры, што ў Аляксандра Трыфанавіча, які нарадзіўся на Смаленшчыне, былі па бацьку моцныя родавыя беларускія карані? Паэт цудоўна ведаў мову продкаў (ёсць меркаванні, што дзед ягоны па бацьку быў родам з Міншчыны, з берагоў Беразіны, па іншых вестках — з Магілёўшчыны) і пераствараў вершы беларускія на рускую без падрадкоўнікаў і нечай дапамогі. А ягоная дачка, Валянціна Твардоўская, у адным з інтэрв’ю казала: “Беларусь для мяне — блізкая, родная краіна, усё там блізкае мне: мова, звычаі, традыцыі”. Пра тое я планую зрабіць асобны артыкул. Бо з’ява пад назвай “Васілій Цёркін” выйшла далёка за межы літаратурнага твора. Скажам, у заходнебеларускай вёсцы Яцкаўшчыне, пад Клецкам, у 60‑я гады майго бадай што равесніка Ваську Гаспадыніча — бойкага, жвавага й жыццярадаснага хлопчыка — з дзяцінства празвалі Вася Цёркін. Прыстала мянушка! Васіль Іосіфавіч потым і звязаў жыццё з арміяй — стаў афіцэрам. Чым не сведчанне магічнай сілы паэтычнага слова!

1. Пра гармонік-венку “Hohner”, які прывёз пасля вайны з Германіі салдат Дзмітры Ровенскі, мы ўжо згадалі ў папярэднім тэксце. “Бацька на ім сам іграў і мяне вучыў, — удакладняе Дзмітры Дзмітравіч. — Звычайная хромка, толькі строй нямецкі: на мяхоў разжым і зжым розны гук дае”. На гэтым гармоніку Дзмітры Ровенскі шмат іграў у дзяцінстве, юнацтве, ды й цяпер часам бярэ ў рукі.

Гэты гармонік прывёз з вайны бацька Дзмітрыя Ровенскага

2. Акардэон “Hohner” прывёз з Германіі ў 45‑м годзе жыхар з вёскі Шэпічы — тое месца ўжо ўвайшло ў тэрыторыю Мінска. Салдат жыў там і да вайны, і пасля. У мікрараёне Серабранка прыпынак грамадскага транспарту па праспекце Ракасоўскага названы “Шэпічы”. Гісторыю інструмента Дзмітры Ровенскі ведае ад сяброў-музыкаў: “Салдат расказваў, што калі пераможцы ехалі з Германіі цягніком дадому, то пад гэты акардэон спявалі песню “Синеглазая”. І я ж яе ведаю з дзяцінства! Там ёсць словы: “И на поле после боя, / И на Одере в бою / Заиграю на гармошке,/Вспомню ласточку свою. / Скоро я к тебе приеду/В свой родной любимый край, / Привезу с собой Победу — / Синеглазая, встречай!” Мой суразмоўца неяк выпадкова даведаўся, што сын салдата інструмент прадае: “Далі адрас, я хуценька паехаў ды выкупіў яго ў 2004 годзе, а імя, прозвішча былога ўладальніка, на жаль, не запісаў. Помніцца, сын мажны быў, гадоў за 50. Спадзяюся, нехта падкажа, што-та за салдат быў”.

Дарэчы, у нэце ёсць відэафільм з фэста “Гармонік збірае сяброў-2018” — ён праводзіцца ў Мінску па ініцыятыве Дзмітрыя Ровенскага ды яго аднадумцаў. У фільме гурт “Мінскія музыкі” на чале з ім прыгожа спявае якраз тую пасляваенную песню.

3. Гармонік “Orhestra”, нямецкі строй. Прывёз яго з Нямеччыны пасля вайны ўраджэнец Капыля, музыка Пётр Пятровіч Малевіч. Дзмітры Ровенскі: “Ён быў таварышам майго бацькі, у духавым аркестры яны разам ігралі. Потым сын яго, Валера Малевіч, служыў у Германіі”.

4. Банданеон, жаўтаватага колеру корпус, 1939 год выпуску. Прывёз яго з Германіі ў Савецкі Саюз пасля вайны палкоўнік НКВД Леанід Робертавіч — прозвішча Ровенскі не запісаў. Згадвае: “У 2005‑м купіў інструмент, які праляжаў у шафе гадоў 70, у сына палкоўніка. Дарагая штука, цяпер мо 5–6 тысяч даляраў каштуе. Я цікавіўся: выпускала банданеоны да вайны адна грэчаская фірма ў Прыбалтыцы. Там быў і цэлы аркестр музыкаў з такімі інструментамі. У ім кнопкі адметна стаяць, збоку, левыя й правыя. Бачыў, у Сібіры на банданеонах ігралі музыкі на фестывалі Завалокіна, у Новасібірску”.

5. Губны гармонік “Olіmpіa” з Германіі прывёз пасля вайны жыхар Капыля Карнейчык. Ровенскі кажа: “Яго, здаецца, Віктарам звалі, ён быў яшчэ ў вайну камандзірам партызанскай брыгады. Жонка яго працавала ў той капыльскай школе, дзе цяпер стварылі Музей гурта “Дударыкі”. З маім бацькам Карнейчык сябраваў, і мне гармонік губны падарыў, яшчэ ў 50‑я гады”.

6. Канцэрціна, італьянскай вытворчасці, па словах Дзмітрыя Ровенскага, зберагаецца ў Музеі ў выдатным стане. Маленькая рэч: сантыметраў 20 у вышыню. Цудам збераглася ў Беларусі: “Гэты інструмент знайшлі дзеці ў 2010 годзе ў горадзе Мар’іна Горка на гарышчы вясковае хаты. Гулялі як з цацкай на вуліцы. Дык пашанцавала, што па суседстве жыў там вядомы майстра народных інструментаў Аляксандр Жукоўскі: ён пабачыў ды ці то выкупіў, ці то выменяў у іх гэту рэч. І высветліў: прывезены быў інструмент з Германіі пасля вайны, амаль 70 гадоў праляжаў на гарышчы. Кнопкі, як і ў банданеона, у яго з двух бакоў. Перакупіў я канцэрціна ў майстра за 70 даляраў”.

7. Гармонік беларускага майстра з горада Жодзіна Віктара Буйвідовіча з адпаведным аўтарскім надпісам унутры. Унікальны гармонік тым, што прайшоў праз вайну з Беларусі і вярнуўся ў Беларусь — толькі маршрут належыць удакладніць. Дзмітры Ровенскі звяртае ўвагу: “Набыты гармонік быў у 1920 годзе жыхаром Гомельскай вобласці Налецька М. А. Гаспадар, згадвалі родзічы, прайшоў з гармонікам усю вайну, і граў на ім яшчэ пасля Перамогі да 1983 года. Мне падаравала сямейную рэліквію дачка музыкі, якая шмат гадоў спявала ў народным хоры Мінскага аўтазавода”. Цяпер гэта, удакладняем, Народны рускі хор імя Аляксандры Нікіцінай, які працуе пры Рэспубліканскім цэнтры нацыянальных культур.

8. Баян “E. SABATІNІ”, вядомага італьянскага майстра, у Беларусь прывезены з Германіі пасля вайны, зроблены ў Дрэздэне. Належаў ветэрану вайны Соўсю Сяргею Мацвеевічу, які шмат гадоў на ім вяселлі граў. Дзмітры Ровенскі купіў баян у горадзе Маладзечне ў дачкі музыкі, Святланы Сяргееўны.

9. Як каштоўную рэч, што таксама да Перамогі мае дачыненне, Дзмітры Ровенскі зберагае духавы інструмент: барытон: “Я на ім у Доме культуры ў Капылі граць вучыўся, потым і граў доўга на вяселлях, святах, пахаваннях. Іграў з іншымі музыкамі, якіх у Капылі звалі макароннікамі, бо яны служылі да таго ў ваенных аркестрах, дзе салдатаў кармілі макаронамі. Мяркую, яны і ўдзельнікамі вайны былі, памятаю прозвішчы: Малевіч, Касабуцкі, Янушка, Клякін, Бохан, Ярэшка…

Мог бы ў калекцыі Дзмітрыя Ровенскага быць яшчэ адзін каштоўны “інструмент”, не музычны. Аднак зберагаць яго не тое што ў школе — і ў хаце міліцыянера было рызыкоўна. “У мяне ёсць дакумент, што мой бацька, Дзмітры Фёдаравіч Ровенскі, у 1962‑м здаў у Музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны аўстрыйскую шашку, трафейную, з якой прайшоў праз вайну. Бацька — патомны кубанскі казак, родам з Стаўраполля. Ваяваў кавалерыстам з 17‑ці гадоў, прыпісаўшы сабе год, каб пайсці на фронт — са снежня 1941‑га. Адразу трапіў у армію генерала Бялова, у 43‑м ужо быў старшыной эскадрона”.

У калекцыі Дзмітрыя Ровенскага была нават скрыпка Страдзівары! Таксама, пэўна, трафейная. На тэрыторыі Беларусі паграла нямала. “У гісторыі яе была незвычайная старонка, — распавядае Дзмітры Дзмітравіч. — Паклікалі неяк музыкаў іграць на пахаванне: адышоў вядомы скрыпач, гадоў 90 яму было. Ідзе жалобная цырымонія. Музыкі адыгралі — пачаліся прамовы. І тым часам бабуля, дзедава жонка, кладзе ў труну побач з нябожчыкам ягоную скрыпку. Дакладней, футарал каваны бачаць музыкі. Змікіцілі, што рэч каштоўная. Кідаецца кіраўнік аркестра да бабулі: мы вам 120 рублёў прабачым, за якія граць згадзіліся, толькі нам скрыпку аддайце. Ну а раней жа, у 70‑я, 120 рублёў — немалыя грошы, для некага — месячная зарплата. Бабуля й пагадзілася. Кіраўнік аркестра прама там футарал адкрывае. Бачаць: год напісаны і “Антоніа Страдзівары”. Да Дзмітрыя Дзмітрыевіча той рарытэт патрапіў праз брата, Валодзю Ровенскага. Ён памёр ужо, а жыў у Капылі. “Дэка ніжняя ў той скрыпцы шыкоўная, — згадвае музыка. — Верхняя ж была добра патрэмканая. Таму я звярнуўся да майстра, што жыў у Мінску на вуліцы Сядых, каб яе рэстаўраваць. І ён зрабіў новы верх. А калі я купляў машыну, то грошай не хапала, і прадаў тую скрыпку. Але перад тым глянулі, каб прыцаніцца, у каталог сусветна вядомых скрыпак: такі ёсць у маскоўскай Гнесінцы. Аказалася: тая скрыпка хоць і падробка, не сапраўды “ад Страдзівары”, аднак падробка вельмі якасная. У каталозе яна таксама ёсць”.

10. У размове пра інструменты з вялікай калекцыі згадаў ён яшчэ скрыпку: “Лінка грала на ёй, мая ўнучка. Яна ж і ў “Дударыках” выступала, потым выйшла замуж і паехала ў Маскву. Куплена была ў Капылі, трафейная, з Германіі. З пераможцамі ў Беларусь прыехала. Эксперт па скрыпках Чайкоў, да якога я звяртаўся, казаў: скрыпка можа яшчэ больш каштоўная, чым ад Страдзівары. На ёй таксама ёсць прозвішча майстра”. Цяпер скрыпка грае ўжо ў руках дачкі Машы. А ўнучцы Ліне клапатлівы дзядуля прывёз скрыпку з Шатландыі.

Пасляслоўе. Мы выпісваем усе дэталі, вядомыя пра “музінструменты Перамогі” з калекцыі Дзмітрыя Ровенскага, бо ведаем: у краіне вялікая ўвага надаецца майстрам, якія ствараюць музінструменты. На тое, у прыватнасці, звяртаў увагу Прэзідэнт Беларусі, наведваючы летась Беларускі дзяржуніверсітэт культуры і мастацтваў. То варта б ведаць і тое лепшае, што ёсць у зборах беларускіх калекцыянераў.

І спецыялістам Мінкультуры, якія рупяцца пра зберажэнне народных традыцый, матэрыяльнай і духоўнай культуры беларусаў, і працаўнікам краязнаўчых музеяў на месцах, Нацыянальнага гістарычнага музея можа было б цікава пасупрацоўнічаць з калекцыянерамі. Ці ёсць грунтоўныя каталогі з апісаннем таго, што яны назбіралі? Да 75‑годдзя Вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, а потым і да 75‑годдзя Перамогі — чаму б не зладзіць выставы з іх збораў (а таксама з фондаў музеяў) хоць бы пад такою назвай: “Музыкі, інструменты, мелодыі Вялікай Перамогі”. Нам жа варта памятаць: і родавыя карані літаратурнага героя Васілія Цёркіна праз этнічнага беларуса Аляксандра Твардоўскага з Беларуссю паяднаныя. І Дзмітрый Шастаковіч з ягонай знакамітай Сёмай (Ленінградскай) сімфоніяй — наш супляменнік. А ваенныя песні Ігара Лучанка, якія гучаць па ўсім свеце!.. І шмат ураджэнцаў Беларусі — пра некаторых згадаў Дзмітры Ровенскі — вярталіся ў Беларусь пасля Перамогі з музыкай! А потым ігралі, расказвалі слухачам свае франтавыя гісторыі: дух і музыку, традыцыі Перамогі зберагалі для нашчадкаў.

Калі каму ёсць што дадаць пад нашу рубрыку “Музыка Перамогі” — пішыце ў рэдакцыю.

Іван Ждановіч

Нумар у ПДФ-фармаце

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як у Беларусі трансплантуюць органы

Як у Беларусі трансплантуюць органы

І чаму да нас на аперацыі едуць замежнікі.

Грамадства

Карэспандэнты «Звязды» наведалі «Воўчыя норы»

Карэспандэнты «Звязды» наведалі «Воўчыя норы»

Там адбываюць пакаранне мужчыны, упершыню асуджаныя за незаконны абарот наркотыкаў.

Спорт

Аляксандра Герасіменя: У кожнага свой рэцэпт поспеху

Аляксандра Герасіменя: У кожнага свой рэцэпт поспеху

Аляксандра Герасіменя — сапраўдны баец, а яшчэ — клапатлівая маці і жонка. І проста працавіты чалавек, які не ведае перашкод.