Вы тут

Як развіваецца чайная індустрыя?


Сёлетні май насамрэч «чайны» месяц. Галоўныя тэматычныя інфармацыйныя нагоды, вядома ж, мелі кітайскую «прапіску». Днямі ў Ханьчжоу прайшла ІІІ Міжнародная выстаўка чайнай індустрыі. Удзел у маштабнай імпрэзе ўзялі больш чым 1,5 тысячы кітайскіх вытворцаў і 176 буйных замежных заказчыкаў з амаль трох дзясяткаў краін і рэгіёнаў свету, уключаючы Брытанію, Новую Зеландыю, Шры-Ланку, Малайзію, Індыю, Японію і Паўднёвую Карэю. Пра гэта інфармагенцтву «Сіньхуа» паведаміў кіраўнік дэпартамента рынку і інфарматызацыі пры Міністэрстве сельскай гаспадаркі і сельскіх спраў КНР Тан Кэ. Сярод усяго іншага ў межах выстаўкі адбыўся міжнародны саміт кітайскай чайнай індустрыі. А на наступным тыдні ў правінцыі Цзянсу, што на ўсходзе Паднябеснай, пройдзе выстаўка на тэму чаю і крыніц, паведаміла газета Chіna Daіly. Як бачым, развіццю стратэгічнай, іміджавай галіны ўдзяляецца вялікая ўвага. Чым абумоўлены «чайны эфект» у сусветным маштабе?


Узрост — 5000 гадоў

Па папулярнасці сярод напояў чай саступае першае месца толькі вадзе. Яго ўжывае 2/3 насельніцтва свету — значна часцей, чым каву. У розных кутках планеты чай заварваюць па-свойму: ад расійскага самавара — да кітайскай гайвані. Радзімай легендарнага прадукту лічаць Паднябесную, дзе пра яго даведаліся амаль 5 тысячагоддзяў назад. Менавіта з кітайскай пайшлі назвы чаю ў розных мовах свету. Першапачаткова ён ужываўся ў якасці гаючага лячэбнага адвара. Паводле легенды, кітайскі імператар Шэн Нун (2737 гадоў да н. э.) выпадкова адкрыў напой, калі лісток чайнага дрэва ўпаў у яго міску з гарачай вадой, пакуль манарх быў у садзе. Адвар яму вельмі спадабаўся. У 200 годзе да н.э. імператарам дынастыі Хань быў выдадзены ўказ, што для вызначэння чаю павінен выкарыстоўвацца спецыяльны пісьмовы знак, які адлюстроўвае драўляныя галінкі, траву і чалавека паміж імі. Гэты іерогліф стаў сімвалам раўнавагі паміж чалавекам і прыродай. Імператар дынастыі Тан (618—907 гг.) Лу Юй напісаў трактат пра чай, дзе падрабязна выклаў інфармацыю аб паходжанні, спосабах заварвання і гаючых уласцівасцях напою.

Сыравіна для вырабу — лісце чайнага куста, які вырошчваюць у масавай колькасці на спецыяльных плантацыях. Для росту гэтай расліны неабходны цёплы клімат з дастатковай колькасцю вільгаці, якая не застойваецца ў каранях. Большасць плантацый размяшчаецца на горных схілах у раёнах з трапічным або субтрапічным кліматам. У Кітаі, Індыі і Афрыцы, дзе вырабляецца найбольшая доля чаю, збор праводзіцца да чатырох раз у год. Найбольш цэняцца чаі першых двух ураджаяў. Паўночная мяжа тэрыторыі, дзе вырошчванне культуры эканамічна мэтазгодна, праходзіць прыблізна на шыраце былых паўднёвых савецкіх рэспублік (Азербайджан, Грузія, Краснадарскі край Расіі). У больш высокіх шыротах чайны куст яшчэ можа расці, але культываваць яго ў мэтах атрымання сыравіны стратна.

Падрыхтоўка чайнага ліста ўключае папярэднюю сушку (вяленне), скручванне, больш ці менш працяглае ферментатыўнае акісленне, канчатковую сушку. Іншыя аперацыі ўводзяцца ў працэс толькі для вытворчасці асобных відаў і гатункаў чаю. Сыравіну збіраюць і сартуюць уручную, для прадукцыі найбольш высокай гатункавай катэгорыі выкарыстоўваюцца пупышкі і самае маладое лісце.

Ад Бутана да Канады

Чай — тавар, які мае неверагодна высокі попыт. Па гэтай прычыне яго вытворчасць — вельмі выгаднае ўкладанне капіталу. Агульная вытворчасць і продаж чаю ацэньваюць у дзясяткі мільярдаў долараў. Кошт некаторых элітных гатункаў перавышае $1000 за 100 грамаў. 10 краін забяспечваюць больш чым 90 працэнтаў сусветнай вытворчасці чаю. Гэта Кітай, Індыя, Кенія, Шры-Ланка, Турцыя, В'етнам, Інданезія, М'янма, Аргенціна і Японія.

Сённяшняе першынства Кітая стала вынікам уражлівага сярэднегадавога росту ў 6,5 працэнта ў параўнанні з вытворчасцю 79 тысяч тон у 1961-м. Паднябесная вырабляе, п'е, экспартуе. У агляднай будучыні лідарства наўрад ці падвергнецца сумневу. Вытворчасць чаю ў параўнанні з 2007 годам вырасла больш чым удвая і дасягнула астранамічных 2,6 мільёна тон — каля
45 працэнтаў ад сусветнага паказчыка. З не меншай інтэнсіўнасцю павялічваліся плошчы чайных плантацый. Сёння гэта больш чым тры мільёны гектараў — 60 працэнтаў сусветнага паказчыка.

Індыя цяпер з'яўляецца другім па велічыні вытворцам чаю ў свеце. Гадавы аб'ём вырабу перавышае
1,3 мільёна тон. На чале вытворчасці чаю — штаты Асам, Заходняя Бенгалія, Тамілнад і Керала. Чайная прамысловасць — другі па велічыні працадаўца ў Індыі: 3,5 млн работнікаў, у асноўным жанчыны.

Кенія — з нядаўняга часу трэці па велічыні вытворца чаю ў свеце, кантынентальны лідар і адзіная афрыканская краіна ў топ-10 вядучых сусветных гульцоў. У адрозненне ад Індыі і Шры-Ланкі, дзе вялікая частка прадукцыі вырошчваецца на вялікіх плантацыях, 90 працэнтаў чаю ў Кеніі вырабляецца на плантацыях плошчай каля аднаго гектара, што стварае пэўную напружанасць у гэтай галіне. Чай займае цэнтральнае месца ў эканоміцы Кеніі, яго экспарт складае 26 працэнтаў ад агульнай экспартнай выручкі і каля чатырох працэнтаў ВУП. Замест узбуйнення вытворчасці ў Кеніі вырашылі інвеставаць грошы ў даследаванні і распрацоўку новых гатункаў чаю, якія могуць мець больш высокі ўраджай і вялікую ўстойлівасць да зменлівых кліматычных умоў. Раёны вырошчвання чаю знаходзяцца ў высакагорнай мясцовасці на захадзе краіны, дзе кліматычныя ўмовы спрыяльныя для вытворчасці. Большая частка прадуцыі — чорны чай, які выкарыстоўваецца ў купажах. Гэтая афрыканская краіна — найбуйнейшы пастаўшчык гэтай прадукцыі на сусветны рынак. Тым не менш у апошнія гады ў Кеніі назіраецца асаблівая цікавасць да вытворчасці новых відаў — зялёных і белых. Гэтая краіна таксама з'яўляецца месцам распрацоўкі новых гатункаў чайнай расліны, у тым ліку пурпурнага чаю.

Чацвёрты лідар — Шры-Ланка, якая летась адзначыла 150-годдзе сваёй чайнай індустрыі. Цэйлонскі чай — сусветны брэнд, але адзначалі юбілей не сказаць каб з вялікім аптымізмам. Зараз пастаўкі чаю Шры-Ланкай на сусветны рынак не паспяваюць за ростам попыту, сваё звыклае 3-е месца яна саступіла Кеніі. Апошнія 50 гадоў аб'ёмы вытворчасці тут павялічваліся, але нізкімі тэмпамі, а доля ў сусветным экспарце скарацілася з 21 да 6 працэнтаў.
У параўнанні з іншымі лідарамі краіна абмежаваная ў людскіх і зямельных рэсурсах.

Чай насамрэч «крочыць па планеце». Ёсць звесткі аб вытворчасці на востраве Сан-Мігель (Партугалія) і на Сейшэльскіх астравах. У Новай Зеландыі займаюцца вырошчваннем арганічнага чаю. У Бутане вядомы вытворца Samcholіng Tea Estate.
У Канадзе чай вырошчваюць на ціхаакіянскім узбярэжжы. У Чылі плантацыі Salus вырабляюць у невялікіх колькасцях да 200 гатункаў.
У Германіі ёсць некалькі эксперыментальных праектаў па вырошчванні чаю. Вядомым вытворцам з'яўляецца Tschanara, якая размешчана за 30 кіламетраў ад Кёльна. У Нігерыі ёсць некалькі спецыялізаваных фірмаў, у тым ліку плантацыя, якая належыць Lіpton. У ЗША шмат невялікіх чайных фермаў, з найбольшай канцэнтрацыяй на Гаваях. У Вялікабрытаніі адпаведную прадукцыю вырошчвае батанічны сад Tregothnan Tea Estate. Невялікія фермы пачалі з'яўляцца па ўсёй Шатландыі. Першай была Wee Tea Plantatіon.
У 2016 годзе створана «Асацыяцыя шатландскіх вытворцаў чаю».

Фактары росту

Паводле апошніх прагнозаў, сусветнае спажыванне і вытворчасць чаю будуць расці на працягу наступнага дзесяцігоддзя, што абумоўлена ўстойлівым попытам у краінах, якія развіваюцца, і краінах з пераходнай эканомікай. Гэта створыць новыя магчымасці для атрымання даходаў у сельскіх раёнах і палепшыць харчовую бяспеку ў краінах — вытворцах чаю, перакананы эксперты міжурадавай групы Харчовай і сельскагаспадарчай арганізацыі ААН (Food and Agrіculture Organіzatіon, FAO). Грунтоўны даклад міжурадавай групы быў складзены паводле звестак, атрыманых ад краін — членаў FAO, і дапоўнены інфармацыяй FAOSTAT, Міжнароднага камітэта па чаю і іншых крыніц.

 

Спажыванне асабліва імкліва расце ў Кітаі, Індыі і іншых краінах з пераходнай эканомікай, што тлумачыцца як ростам даходаў насельніцтва, так і дыверсіфікацыяй прадукцыі, уключаючы выхад на такія спецыялізаваныя сегменты, як травяныя і фруктовыя чаі або араматызаваныя гатункі для гурманаў. Паводле прагнозаў экспертаў FAO, сусветная вытворчасць чорнага чаю будзе расці ў сярэднім на
2,2 працэнта ў год і дасягне 4,4 мільёна тон у 2027-м, што галоўным чынам адлюстроўвае павелічэнне вытворчасці ў Кітаі, Кеніі і Шры-Ланцы. Пры гэтым Паднябесная дасягне ўзроўню вытворчасці Кеніі — найбуйнейшага экспарцёра чорнага чаю ў свеце. Чакаецца, што глабальная вытворчасць зялёнага чаю будзе расці яшчэ больш хуткімі тэмпамі: яе гадавы рост складзе 7,5 працэнта і аб'ём вытворчасці дасягне 3,6 мільёна тон да 2027-га, галоўным чынам за кошт Кітая, дзе адпаведны сегмент вытворчасці па прагнозах падвоіцца — з 1,5 мільёна тон у 2015—2017 гадах да 3,3 мільёна тон у 2027-м.

Даклад міжурадавай групы FAO таксама папярэджвае аб тым, што вытворчасць чаю вельмі адчувальная да кліматычных зменаў. Гэтую культуру можна вырошчваць толькі ў пэўных аграэкалагічных умовах і, такім чынам, у вельмі абмежаванай колькасці краін, многія з якіх у значнай ступені схільныя да капрызаў надвор'я. Змяненне тэмпературы і колькасці ападкаў, якое прыводзіць да вялікай колькасці паводак і засух, ужо аказвае ўплыў на ўраджайнасць, якасць і кошт чайнай прадукцыі, прыводзіць да зніжэння даходаў. Чакаецца, што гэтыя кліматычныя змены будуць толькі пагаршацца ў далейшым, патрабуючы неадкладных мер па адаптацыі да гэтага.

Модны прадукт

Глабальны попыт на чай таксама выйграе ад прыцягнення новай кліентуры. Маладыя гарадскія жыхары ў буйных краінах-вытворцах, такіх як Кітай і Індыя, сталі самым хуткарослым сегментам. Яны гатовыя не толькі выкладваць немалыя грошы за спецыялізаваныя гатункі чаю, але і імкнуцца даведацца больш аб напоі, яго якасці, паходжанні. Маладыя людзі з вышэйшага і сярэдняга класа пастаянна знаходзяцца ў пошуку «модных» прадуктаў, якія будуць упісаны ў іх стыль жыцця, які цяпер уключае спажыванне найвышэйшых гатункаў чаю ў вытанчанай атмасферы эксклюзіўных рэстаранаў, гатэляў і кафэ.

У той час як сусветнае спажыванне чаю павялічвалася на працягу апошняга дзесяцігоддзя, краіны Старога Свету, якія традыцыйна імпартуюць гэтую прадукцыю, назіралі зніжэнне ўзроўню спажывання. Эксперты ўпэўнены, што еўрапейскі чайны рынак у значнай ступені насычаны. Спажыванне на душу насельніцтва планамерна зніжалася на працягу больш чым дзесяці гадоў, сутыкаючыся з канкурэнцыяй з боку іншых відаў напояў, у прыватнасці бутыляванай вады. На працягу наступнага дзесяцігоддзя чакаецца, што ў заходніх краінах будзе назірацца тэндэнцыя да яшчэ большага зніжэння тэмпаў росту спажывання. У Вялікабрытаніі, напрыклад, спажыванне, паводле прагнозаў, скароціцца, паколькі чорны чай змагаецца за цікавасць спажыўца ва ўмовах узмацнення канкурэнцыі з боку іншых відаў напояў, у прыватнасці кавы.

У дакладзе сцвярджаецца, што гэтую тэндэнцыю на традыцыйных еўрапейскіх рынках можна спыніць праз дыверсіфікацыю прадукцыі і яе выхад на іншыя сегменты, такія як арганічны чай, а таксама шляхам павышэння дасведчанасці аб карысці для здароўя і самаадчування чалавека, у прыватнасці аб супрацьзапаленчых і антыаксідантных якасцях напою, а таксама аб яго ўласцівасцях, якія стымулююць пахудзенне. Карысць для здароўя разглядаецца ў якасці ключавога фактару росту попыту на напой у будучыні. Тут ёсць свае прыклады: цяпер экалагічна чысты чай набывае ўсё большую папулярнасць у Злучаных Штатах, не ў апошнюю чаргу за кошт імкнення ўсё большай колькасці людзей весці здаровы лад жыцця.

Захар БУРАК

Загаловак у газеце: Ад самавара да гайвані

Выбар рэдакцыі

Спорт

Як жывуць спартсмены, якія выступяць на Еўрапейскіх гульнях?

Як жывуць спартсмены, якія выступяць на Еўрапейскіх гульнях?

Карэспандэнты «Звязды» пабывалі ў Вёсцы атлетаў.

Культура

Адэльск: турыстычная Мекка на прыграніччы

Адэльск: турыстычная Мекка на прыграніччы

Адэльск — унікальнае месца. Ціхая вёска на самым ускрайку заходняй мяжы становіцца з кожным годам усё больш знакамітай.

Грамадства

Як хутка людзі змогуць стаць менш агрэсіўнымі?

Як хутка людзі змогуць стаць менш агрэсіўнымі?

 Псіхолаг Раман Кручкоў упэўнены, што на самай справе агрэсія ўласціва ўсім людзям.  

Грамадства

Археалагічны комплекс «Бярэсце» стане першай пляцоўкай святкавання тысячагоддзя

Археалагічны комплекс «Бярэсце» стане першай пляцоўкай святкавання тысячагоддзя

Археалагічны музей «Бярэсце» і навакольная тэрыторыя перажываюць вялікае абнаўленне.