Вы тут

Што лепш: даваць ці браць?


На шматлікіх сустрэчах нам задаюць падобныя пытанні: «Што рабіць, калі мая суседка пастаянна прыходзіць у нядзелю або ў свята і што-небудзь просіць? А пасля таго як яна што-небудзь возьме, я абавязкова кепска сябе адчуваю»; «Ужо не раз заўважаю, у нядзелю ідзе суседка, каб што-небудзь пазычыць. У гэты дзень абавязкова пасваруся з мужам».


Па-першае, ніколі ў такім выпадку не давайце тое, што папрасілі, з рук у рукі — пакладзіце на стол і паназірайце за паводзінамі суседкі: калі возьме і пойдзе, ведайце — нічога кепскага яна вам зрабіць не хацела, проста гэта гаспадыня крыху неарганізаваная. Калі ж пачне выкручвацца і рабіць так, каб вы перадалі рэч з рук у рукі, — чалавек прыходзіць у хату з кепскімі думкамі.

Зразумела, што ў гэтым выпадку галоўнай умовай з'яўляецца тое, што абодва чалавекі з'яўляюцца прадстаўнікамі адной і той жа рэгіянальнай традыцыі. У нашым выпадку мы бачым, што суседка ідзе на наўмыснае парушэнне (падтэксты гэтага жадання могуць быць розныя: спецыяльна справакаваныя або зусім незласлівыя — сапраўды дома не засталося хлеба). У такім разе гаспадыня хаты, да якой прыйшлі па пазыку, запускала механізм процідзеяння, скіраваны на захаванне далейшага гарманічнага існавання сваёй сям'і. Яна імкнулася перасцерагчы сябе і гаспадарку ад магчымага негатыўнага ўздзеяння. Напрыклад, каб не наклікаць на сваю сям'ю бяды і непрыемнасцяў, ведалі, што, калі вы частуеце чужога чалавека, вандроўніка ці суседа малаком, у збан неабходна пакласці драбінку солі. Нездарма казалі: «Соль таму ў вочы, хто дабра нам не хоча».

Сацыякультурная інтэнцыя «даваць — браць» ахоплівае практычна ўсе бакі зносін паміж людзьмі. Лічылася, што, перадаючы тую ці іншую рэч, можна перадаць (аддаць) і адпаведна атрымаць і іншыя «каштоўнасці» (сямейны дабрабыт, «спор» або ўрадлівасць зямлі ці плоднасць свойскай жывёлы, асабісты поспех, чалавечае шчасце). Таму ў кодэксе нормаў побытавага этыкету і звычаёвага права нашага народа існаваў шэраг правіл, якіх неабходна было прытрымлівацца падчас працэдуры перадачы: калі вы пазычаеце што-небудзь, дорыце ці атрымліваеце тыя ці іншыя рэчы, грошы і г. д.

Цэлы шэраг рэгламентацый, звязаных з дылемай «браць — аддаваць», датычыліся таго перыяду часу, калі пачыналіся (не аддавай расаду капусты, пакуль сам не пасадзіў) і заканчваліся сельскагаспадарчыя работы: ураджай і рост раслін адыдзе да таго, хто браў тыя ці іншыя рэчы.

  • Ніколі не аддавалі нічога і не пазычалі ў той дзень, калі з дому ад'язджаў хто-небудзь са сваякоў. Лічылася, што выкананне гэтай забароны будзе спрыяць добраму шляху і вяртанню дадому таго, хто знаходзіўся ў вандроўцы.
  • Першыя тры дні пасля нараджэння дзіцяці надзяляліся асаблівай сакральнасцю. Лічылася, што калі ў гэтыя дні штосьці пазычыць ці аддаць з хаты, то дзіця «будзе цурацца роднай хаты», то-бок, будзе вандроўнікам, «перакаціполем».
  • Ніколі не пазычалі і не аддавалі што-небудзь у панядзелак. Меркавалі, што ў такім выпадку ўвесь тыдзень «пойдзе прахам».  Калі аддавалі з хаты прадукты харчавання, напрыклад, хлеб, малако, муку, цукар, сачылі, каб не аддаць апошняе, інакш сам застанешся без усяго. Ніколі не аддавалі малако з хаты ў дзень першага выгану жывёлы ў поле. Хлеб, як і іншыя прадукты ці рэчы, ніколі не перадавалі праз парог, каб з хаты не пайшоў дабрабыт.
  • Асаблівай сакральнасцю надзялялі полымя. Таму ў некаторых славянскіх народаў існавала строгая забарона: ні пры якіх умовах не аддаваць з хаты агонь. Лічылася: калі вы выносіце з хаты полымя (святло), хату пакідае шчасце.
  • Пчаляры ніколі не частавалі мёдам хворых людзей, таму што былі перакананы, што пчолы захварэюць і прападуць. Мёд для хворага чалавека трэба было даваць праз трэція рукі.
  • На Беларусі былі ўпэўнены ў тым, што ў той момант, калі ў хаце знаходзіцца нябожчык, з яе нельга нічога браць, выносіць і г. д., таму што «перанясеш» смерць у сваю хату. У дні ўшанавання продкаў, наадварот, неабходна было раздаваць прадукты харчавання, рэчы, грошы.
  • Існавала строгае правіла: міласціну давалі пры ўваходзе на могілкі (як і, дарэчы, у храм), пры выхадзе з могілак — ніколі!
  • І сёння ў народзе існуе няпісанае правіла не адмаўляць у просьбе перадачы якіх-небудзь рэчаў, прадуктаў харчавання цяжарнай жанчыне. Расказваюць, што калі ёй адмовіць, хату «апануюць» пацукі.

Аксана КАТОВІЧ, Янка КРУК

Дасылайце свае пытанні пра карані і прыстасаванасць да сучаснага жыцця каляндарных і сямейна-побытавых народных традыцый і абрадаў на паштовы або электронны адрас рэдакцыі з пазнакай «Пра радзіннае».

Выбар рэдакцыі

Грамадства

З баршчэўнікам змагаюцца нават з дапамогай квадракоптара

З баршчэўнікам змагаюцца нават з дапамогай квадракоптара

Вопыт Віцебшчыны ў знішчэнні баршчэўніку цікавы таму, што тут больш за 80 працэнтаў зараснікаў ад агульнага па краіне.

Грамадства

Прэтэндэнты на студэнцкі білет здалі тэст па матэматыцы

Прэтэндэнты на студэнцкі білет здалі тэст па матэматыцы

Пазнаць у гарадскім натоўпе абітурыентаў можна без праблем.

Грамадства

Як жывуць апошнія жыхары вёскі Вясневічы

Як жывуць апошнія жыхары вёскі Вясневічы

Галоўная славутасць Вясневічаў, яе жывая гісторыя — 96-гадовы Аляксей Юркевіч.

Культура

Наталля Батракова: Чытачы пішуць, што мае героі нібыта працуюць у суседнім офісе

Наталля Батракова: Чытачы пішуць, што мае героі нібыта працуюць у суседнім офісе

З Наталляй Батраковай мы сустрэліся на адкрыцці абноўленай кнігарні «Светач», што на сталічным праспекце Пераможцаў, 11.