Вы тут

"Я вырасла ў сям’і франтавіка"


Горадам майго дзяцінства, сталення, далучэння да вялікага подзвігу бацькоў стаў Гомель


Рыгор Здараўцоў з жонкай, дочкамі і ўнукамі

Праз адзінаццаць гадоў пасля вайны я пабачыла гэты свет. І так супала, што ў дзень майго нараджэння бацьку, ветэрану Вялікай Айчыннай Рыгору Пятровічу Здараўцову быў уручаны ордэн Чырвонай Зоркі, які шукаў яго з вайны. Бацька мужна ваяваў, ён меў чатыры раненні, быў за баявыя заслугі ўзнагароджаны ардэнамі, медалямі. Пасля вайны закончыў педінстытут у Мінску, стаў настаўнікам гісторыі. Гарачы прыхільнік жанру ваенных мемуараў, сабраў багатую бібліятэку. Так што вернасць пажыццёвая “ваеннай тэме” ў мяне, як кажуць, у крыві — з гомельскага дзяцінства.

Горад мой родны, Гомель паўстаў пасля вайны з руін і попелу. Многія вуліцы там названыя імёнамі герояў мінулай вайны, іх подзвігі назаўжды ў памяці нашай. У дзяцінстве я жыла на Трэцім батарэйным праездзе, у вялікім доме-зрубе з разнымі аканіцамі, які пабудаваў бацька пасля вайны.

Даўно тое было, а помніцца ж добра. Серабрыстыя дажджынкі сыплюцца на зямлю… Аранжавае лісце плавае ў восеньскіх лужынах, быццам маленькія караблікі. Я стаю ля Вечнага агню. Ён запалены на плошчы, каля брацкай магілы. Мы, юныя вартавыя, застылі ў ганаровай варце. І тую цішыню парушае толькі пошум ветру ў галінах дрэў ды гэты дождж па асфальце. Твары школьнікаў, якія стаяць на варце, урачыстыя і строгія. Такімі я іх бачу.

Помніцца мне й сёння, як да Вечнага агню падышла жанчына. Сівыя пасмы яе валасоў выбіліся з‑пад хусткі. Вельмі асцярожна паклала пунсовыя, у дажджавых кроплях гваздзікі да падножжа помніка. Пастаяла трохі. А потым падышла да адной з нас, пагладзіла па галаве й сказала: “І ў мяне дачка такая ж была… У сорак першым…”. Затым ціха сышла. І зноў восеньскі вецер гнаў па асфальце лісце, шапацеў дождж. А мы прадаўжалі стаяць у святой цішыні ля Вечнага агню.

Піянераў школы № 3 горада Гомеля, у якой я вучылася, рэгулярна прызначалі дзяжурыць ля Вечнага агню. Адбіралі лепшых, самых вартых — такое ў нас было патрыятычнае выхаванне. Мы стаялі ў ганаровай варце на Мемарыяле “Вечны агонь”, узведзеным на брацкай магіле савецкіх воінаў і падпольшчыкаў, якія загінулі ў 1943–44 гадах. Там, на Плошчы Працы, усталяваны помнік: скульптура салдата з апушчаным сцягам. І запалены Вечны агонь. У 1967 годзе было адкрыццё Кургана Славы, ён размешчаны недалёка ад Трэцяга батарэйнага праезду, дзе я жыла, у адным раёне. Я была на ўрачыстым адкрыцці — у групе ад Палаца піянераў, дзе займалася адразу ў некалькіх гуртках. Помніцца, была ў піянерскім гальштуку, з кветкамі. Шчаслівая: мне давялося ўдзельнічаць у важнай падзеі! Курган Славы быў насыпаны ў 1967 годзе ў Фестывальным парку паблізу Рэчыцкага праспекта. У кургане сабрана зямля больш чым са ста месцаў, дзе ў гады вайны праходзілі буйныя бітвы.

Рыгор Здараўцоў. Брэст, 1948

Мы жылі тады памяццю пра жорсткую, доўгую вайну, хоць ніколі яе не бачылі. Але тую памяць прынеслі з фронту нашы бацькі. Яна — частка саміх нас, жыцця нашага… Дзіўна тое, але ж я й цяпер памятаю некалькі вершаў і чатырохрадкоўяў, якія чытала, калі ўдзельнічала ў “літмантажах”, у шматлікіх мерапрыемствах, калі адкрывалі помнікі, праходзілі святкаванні, памятныя сустрэчы з ветэранамі ў школьныя гады ў Гомелі.

Як памяць пра вайну, так і сяброўства прадстаўнікоў розных народаў Савецкага Саюза, што разам змагаліся супраць нацыстаў — гэта моцны стрыжань майго жыцця. Ведаю: крывёю нашых бацькоў замацавана Вялікая Перамога. Давайце будзем памятаць пра тое мы ўсе, хто жыве ў незалежных краінах на постсавецкай тэрыторыі. Многім з нас проста пашанцавала нарадзіцца. І мне таксама, бо мой бацька-франтавік, Рыгор Пятровіч Здараўцоў, вярнуўся з вайны. Памятаючы пра яго, я заўсёды з вялікай удзячнасцю стаўлюся да ветэранаў, бо ведаю: часам выжыць на вайне было яшчэ цяжэй, чым застацца там назаўжды. Незабыўнымі сталі для мяне сустрэчы з членамі грамадскай арганізацыі ветэранаў-вызваліцеляў Беларусі ад нямецка фашысцкіх захопнікаў “Крым-Беларусь” у Еўпаторыі. Я едала кожнага з іх асабіста. Іх усё менш разам з намі, але яны ў нашых сэрцах — назаўжды.

Бо мы жывём і помнім.

Ад рэдакцыі. Дзіна Шаўчэнка паведаміла нам, што здымак Рыгора Здараўцова, які змяшчаем, так і быў паўколеравым — гэта не сучасная камп’ютарная апрацоўка. Зроблены пасля вайны: “Бацька тады праходзіў трохгадовую звыштэрміновую службу ва Узброеных сілах. На зваротным баку здымка надпіс: “Город Брест. 1 февраля 1948 года. Катенбор”. Паглядзела ў інтэрнэце: ёсць раён горада з назвай Кацін Бор”. Мы ўдакладнілі: яшчэ ў польскіх дакументах XІX стагоддзя й на тагачасных мапах вёска значылася як Катенборг (Katenborg). Гэта ў паўночна-заходняй частцы Брэста. Можа, так мясцовасць была названая па прозвішчы ранейшага ўладальніка? Borg — горад у перакладзе з ісландскай. Яшчэ Дзіна Шаўчэнка дадае, што 4-ы раз бацька быў цяжка паранены пад Кёнігсбергам, на целе ў розных месцах потым засталіся рубцы. “Пасля апошняга ранення ён доўга лячыўся, затым яго ўзялі ў штаб: пэўна, за выдатны почырк. Пасля вайны ж пісалася шмат розных дакументаў. Фота зроблена перад дэмабілізацыяй, бо ў 1948-м ён паступіў у педінстытут, дзе й сустрэў маму. Яны ў сакавіку 1949-га пажаніліся”.

Дзіна Шаўчэнка, старшыня Беларускай нацыянальна-культурнай аўтаноміі “Крым — Беларусь”, г. Еўпаторыя

Выбар рэдакцыі

Хведар Чэрня. Сябра маёй вясны

Хведар Чэрня. Сябра маёй вясны

Радок на яго помніку спыняе і змушае задумацца.

Культура

Адэльск: турыстычная Мекка на прыграніччы

Адэльск: турыстычная Мекка на прыграніччы

Адэльск — унікальнае месца. Ціхая вёска на самым ускрайку заходняй мяжы становіцца з кожным годам усё больш знакамітай.

Грамадства

Як хутка людзі змогуць стаць менш агрэсіўнымі?

Як хутка людзі змогуць стаць менш агрэсіўнымі?

 Псіхолаг Раман Кручкоў упэўнены, што на самай справе агрэсія ўласціва ўсім людзям.  

Грамадства

Археалагічны комплекс «Бярэсце» стане першай пляцоўкай святкавання тысячагоддзя

Археалагічны комплекс «Бярэсце» стане першай пляцоўкай святкавання тысячагоддзя

Археалагічны музей «Бярэсце» і навакольная тэрыторыя перажываюць вялікае абнаўленне.