Вы тут

98 гадоў Лазара Тракцінскага


Ураджэнец Клімавіцкага раёна пабачыў вайну з самых розных бакоў: як франтавік, ваеннапалонны, партызан антыфашысцкага супраціўлення ў гарах Югаславіі… Па вяртанні ж у родныя Клімавічы дазнаўся, што яго сям’я загінула ад рук фашыстаў разам з іншымі яўрэямі райцэнтра ў гады акупацыі.


Лазар Тракцінскі

На адной з літаратурных імпрэзаў, што ладзяцца ў Клімавіцкай раённай бібліятэцы, я пазнаёміўся з невысокага росту жанчынай. Сафія Левіт абмовілася пра свайго бацьку. Сказала: ён быў у гады Другой сусветнай вайны ўдзельнікам антыфашысцкага супраціўлення ў Югаславіі. Я папрасіў дачку ветэрана падрабязей расказаць пра яго баявы й жыццёвы шлях.

“Мой бацька, Лазар Сямёнавіч Тракцінскі, нарадзіўся 10 чэрвеня 1913 года ў мястэчку Мілаславічы Клімавіцкага павета ў яўрэйскай сям’і, — расказала Сафія Лазараўна. — Тады быў цяжкі час: хутка пачалася Першая сусветная вайна. Падрастаў юнак — і накаціліся новыя беды. Так сталася, што першая траціна яго жыцця была звязана з ваеннымі падзеямі. Прычым на лёс яго паўплывалі самыя істотныя ваенныя канфлікты Савецкага Саюза 30–40‑х гадоў. Мяркуйце самі: у 1932‑м бацьку прызвалі ў войска. Ён адслужыў належныя тры гады, вярнуўся дадому. Пасяліўся ў Клімавічах, працаваў шаўцом у арцелі. Ажаніўся, у сям’і нарадзілася дачка. Чатыры гады цывільнага жыцця… А ў 1939‑м яго зноў прызвалі для ўдзелу ў вызваленні Заходняй Беларусі. У 1940‑м перакідваюць з аднапалчанамі ўжо на Савецка-фінскую вайну, па завяршэнні якой ён вярнуўся дадому. А праз год, 29 сакавіка 1941 года, бацьку зноў мабілізуюць у Чырвоную армію. Служыў ён сапёрам ў будаўнічым батальёне. Вайну сустрэў на мяжы з Польшчай. Пры адступленні пад Мінскам трапіў у палон да немцаў. І разам з іншымі ваеннапалоннымі яго адправілі спачатку ў Беласток, а потым — далей па захопленай немцамі Еўропе”.

Вельмі хутка, вялікімі сіламі наступалі гітлераўцы, рэалізуючы план бліцкрыгу. Байцам падраздзялення, у якім служыў Лазар Тракцінскі, цяжка было пазбегнуць паланення. Такі лёс, як сведчаць архівы, напаткаў сотні тысячаў савецкіх салдат у першыя тыдні вайны. Ды адступленне трэба было спыніць любой цаной — і Наркам абароны СССР Іосіф Сталін 28 ліпеня 1942 года выдаў загад № 227 “О мерах по укреплению дисциплины и порядка в Красной Армии и запрещении самовольного отхода с боевых позиций”. У народзе яго назвалі: “Ні кроку назад!”. Паводле загаду ў Савецкім Саюзе ўсе ваеннапалонныя аўтаматычна траплялі ў лік здраднікаў. Ім, у адрозненне ад палонных іншых еўрапейскіх краін, не прыходзілася разлічваць на дапамогу “Чырвонага крыжа”. Другой небяспекай для жыцця Лазара Сямёнавіча было яго яўрэйскае паходжанне. Ды ўсё ж яму ўдалося выжыць.

“Бацька расказваў, што было ў яго спачатку некалькі няўдалых спробаў збегчы з палону, — прадаўжае аповед Сафія Лазараўна. — І ўрэшце яму разам з таварышамі тое ўдалося. Уцекачы далучыліся да югаслаўскага партызанскага руху. Лазар Тракцінскі ў гарах Югаславіі ваяваў як падрыўнік, мінамётчык. Калі верыць запісу ў ваенным білеце, быў узнагароджаны югаслаўскім ордэнам Славы ІІ ступені. (Аднак інтэрнэт падказвае: такой узнагароды ў Югаславіі не было… Гэты факт патрабуе ўдакладнення. — Рэд.). З аповедаў бацькі я ведаю, што ён сустракаўся з кіраўніком антыфашысцкага супраціву югаслаўскіх партызан Іосіпам Броз Ціта, які пасля заканчэння вайны ўзначаліў краіну. Бацька добра адгукаўся пра таго мужнага чалавека. У 1965‑м Лазара Тракцінскага запрасілі на святкаванне 20‑годдзя вызвалення Югаславіі ад фашызму. Але, на жаль, паехаць на Балканы не ўдалося: адносіны ў той час паміж Савецкім Саюзам і Югаславіяй былі нацягнутыя”.

У верасні 1944‑га — калі абвастрыліся ваенныя дзеянні, на тэрыторыю Югаславіі ўваходзілі савецкія войскі — Лазар Тракцінскі быў цяжка паранены. Пасля папраўкі вярнуўся ў строй — ужо Чырвонай арміі. Вайну закончыў у Аўстрыі. Ды, як вядома, стаўленне да былых палонных і пасля Перамогі не змянілася. Перад вяртаннем на радзіму яго адправілі ў фільтрацыйны лагер, ён прабыў там з 25 мая па 22 жніўня 1945 года. Вось якім няпростым быў шлях салдата дадому. А пра тое, што ўдзячная была Радзіма Лазару Тракцінскаму за яго ўклад у Перамогу, сведчыць такі факт: у 1985 годзе Лазар Сямёнавіч у ліку многіх іншых ветэранаў атрымаў ордэн Айчыннай вайны ІІ ступені.

Доўгія гады вайны Лазар Тракцінскі не меў вестак ад родных, а калі вярнуўся ў Клімавічы, то дазнаўся, што яго сям’я загінула ад рук фашыстаў разам з іншымі яўрэямі райцэнтра ў гады акупацыі. Гэта быў цяжкі ўдар лёсу, але трэба ж неяк жыць далей. І ветэран зноў стварыў сям’ю, выгадаваў траіх дзяцей. Працаваць уладкаваўся прадаўцом у краму. Яго ведалі, паважалі ў нашым горадзе. Па гэты час гараджане той магазін, у якім ён працаваў, называюць “Тракцінскім”. Вось якая шчырая, нефармальная народная памяць пра ветэрана жыве ў Клімавічах.

Доўгае, цяжкае, насычанае на розныя падзеі жыццё пражыў Лазар Тракцінскі. А ў 2003‑м, калі яму ўжо споўнілася 90 гадоў, то забралі пажыць бацьку да сябе сыны, якія пераехалі ў ЗША. Лазар Сямёнавіч, удакладняе дачка, разлічваў з паўгода пагасцяваць, а застаўся назаўжды. Памёр ва ўзросце 98 гадоў у горадзе Дэнверы, там і пахаваны. У тым горадзе абжыліся сыны ветэрана: Іосіф і Сямён. У іх шматдзетныя сем’і. Сын Іосіф працуе ў гандлёвай фірме, мае двух сыноў і дачку Алену, яна працуе ў сацслужбе па доглядзе за састарэлымі. Сыны Ігар і Дзмітрый — стаматолаг і майстар па рамонце электратэхнікі адпаведна. Сямён Тракцінскі разам з сынам Ільёй працуе на будоўлі. Адна з яго дачок, Алена, працуе ў турагенстве, а Юлія даглядае чатырох дзяцей: праўнукаў Лазара Сямёнавіча.

Сямён, малодшы сын Лазара Тракцінскага, з унукамі Ральфам, Натанам і Златай

Мая субяседніца, Сафія Лазараўна, дадае: “У Клімавічах жывуць мае дзеці. Дачка Вікторыя — галоўны бухгалтар у клімавіцкай раённай газеце, а сын Аляксандр працуе ў будаўнічай сферы. Наша сям’я вельмі любіла Лазара Сямёнавіча, па гэты час ганарыцца ім”. “Амерыканская галіна” роду Тракцінскіх не губляе сувязі з Радзімай, родзічамі-сваякамі. Тэлефануюць з Дэнвера, перапісваюцца, прыязджаюць у госці да сястры Сафіі на сваю малую радзіму, у Клімавічы. Усе яны — сыны, унукі ды праўнукі — добра гавораць не толькі на англійскай, але й на рускай мове.

Іван Лапо, краязнаўца, сябра Беларускага саюза журналістаў

Выбар рэдакцыі

Хведар Чэрня. Сябра маёй вясны

Хведар Чэрня. Сябра маёй вясны

Радок на яго помніку спыняе і змушае задумацца.

Культура

Адэльск: турыстычная Мекка на прыграніччы

Адэльск: турыстычная Мекка на прыграніччы

Адэльск — унікальнае месца. Ціхая вёска на самым ускрайку заходняй мяжы становіцца з кожным годам усё больш знакамітай.

Грамадства

Як хутка людзі змогуць стаць менш агрэсіўнымі?

Як хутка людзі змогуць стаць менш агрэсіўнымі?

 Псіхолаг Раман Кручкоў упэўнены, што на самай справе агрэсія ўласціва ўсім людзям.  

Грамадства

Археалагічны комплекс «Бярэсце» стане першай пляцоўкай святкавання тысячагоддзя

Археалагічны комплекс «Бярэсце» стане першай пляцоўкай святкавання тысячагоддзя

Археалагічны музей «Бярэсце» і навакольная тэрыторыя перажываюць вялікае абнаўленне.