Вы тут

Як жывуць апошнія жыхары вёскі Вясневічы


Галоўная славутасць Вясневічаў, яе жывая гісторыя — 96-гадовы Аляксей Юркевіч. Аляксей Ільіч нарадзіўся ў гэтай вёсцы, тут жылі яго дзед і прадзед. Адсюль у вайну яго з іншымі хлопцамі і дзяўчатамі вывозілі ў Германію. Сюды ён вярнуўся ў 1947 годзе.


Бацькавы гены

Чаму можна пазайздросціць, дык гэта памяці Аляксея Ільіча. Здароўе ў такія гады, зразумела, не вельмі. Ходзіць ужо з кіёчкам, голас стаў слабаваты, але слых, зрок, галава — нібы ў маладога. Расказвае ён вельмі цікава, у памяці захоўваюцца эпізоды, дэталі, уражанні 70—80-гадовай даўніны. Відаць, бацькавы гены. З вялікай цеплынёй гэты старэнькі дзядуля згадвае свайго бацьку, успамінае, як той вучыў сына быць спагадлівым да людзей, нікога не крыўдзіць, асабліва жанчыну.

Нарадзіўся адзін з двух апошніх жыхароў Вясневіч у 1923 годзе. У бацькі быў свой кавалак зямлі і гаспадарка. Як і многія беларусы, Ілья Юркевіч некалі выязджаў на заработкі ў Амерыку. Сям'я ў Аляксеевага дзеда была бедная, але сына свайго за блізкі свет ён адпускаць не хацеў. Плакаў, калі ад'язджаў за пазычаныя на білет грошы. Працаваў там сем гадоў. А тут якраз ішлі войны, людзі падаліся ў эвакуацыю, сталі бежанцамі. Вярталіся потым не ўсе. Адзін бацькаў брат асеў у Маскве, другі — у Казахстане. Калі Ілья вярнуўся ў вёску, застаў аднаго толькі бацьку, якому абяцаў вярнуцца, хоць яго і агітавалі застацца за акіянам.

Паслухаўшы параду добрых людзей, ажаніўся з працавітай дзяўчынай Вольгай. Бацька яе ад радасці, што аддаў адну з пяці дачок, дапамог наваспечанаму зяцю з насеннем для сяўбы. А зяць купіў кавалак зямлі, каня, карову і адчуў сябе гаспадаром. Аляксей стаў першынцам у бацькавай сям'і, потым адно за адным нарадзіліся шэсць сясцёр і брат.

— Мая Валянціна стала восьмай, калі прыйшла ў нашу сям'ю, — кажа Аляксей Ільіч. — Усе жылі ў адной хаце, і жылі дружна.

Вайна

Але гэта будзе потым, пасля вайны. А калі ў 41-м прыйшлі немцы, Аляксею споўнілася 18 гадоў. Ужо ў пачатку наступнага года выйшла распараджэнне — ад кожнай сям'і хлопца ці дзяўчыну падрыхтаваць да ад'езду ў Германію. Ён быў старэйшы ў сям'і, яму і выпадала ехаць. Прывезлі іх далёка, аж у Гановер. Працаваць трэба было на жалезных рудніках. «Пастроілі нас у шарэнгу, — успамінае Аляксей Ільіч. — Сталі выбіраць дужых, высокіх. Я адразу ўнутрана сцяўся, прыгнуўся. Мяне абмінулі. Потым стала зразумела: першую партыю адпраўлялі ў шахты. Астатніх пакінулі для работы на паверхні. Мы працавалі на пагрузцы-разгрузцы. Жылі ў лагеры кіламетры за чатыры ад шахты, кожную раніцу немец-ахоўнік вадзіў на работу, увечары гэтак жа адводзіў у барак».

Кожнаму выдалі бірку з асабістым нумарам. У Юркевіча быў нумар 1550. У адпаведнасці з нумарам вялася асабістая справа, змяшчаліся звесткі пра сям'ю, заносіліся заахвочванні і пакаранні, налічвалася, хоць і мізэрная, зарплата.

Далейшы працоўны лёс вырашыла прыродная цікаўнасць беларускага хлопца. Хоць і працаваў на пагрузцы, яго прывабліваў суседні цэх, дзе ўсё бразгала, ляскатала, грымела. І як толькі выпадала свабодная хвіліна, імкнуўся туды зазірнуць. Аднойчы яго цікаўны погляд заўважыў майстар-немец і паклікаў прайсці. Гэта была майстэрня па рамонце ваганетак з мноствам станкоў, механізмаў, прыстасаванняў. Убачыўшы, як у юнака загарэліся вочы, майстар узяў яго да сябе. Аднойчы сказаў: «Алекс, калі вернешся дадому, будзеш майстрам». Потым у жыцці не раз успамінаў Аляксей Ільіч тыя словы, і навука пажылога рамонтніка неаднойчы выручала яго ў жыцці. Несумненна, работа ў цэху была лягчэйшая і больш цікавая, чым перакідванне шуфлем руды.

Там разам працавалі беларусы, рускія, палякі. У 45-м сталі даходзіць чуткі, што фронт блізка. Стары майстар ім пра гэта казаў адкрыта: «Германіі — капут». У той дзень іх на работу не павялі, а чамусьці вывезлі ў лес. Аляксей Ільіч думае, што баяліся, каб працаўнікі-вязні не выступілі супраць гаспадароў, калі пачнецца бой. Гукі бою яны чулі нават са свайго лесу, а потым пачулі іншую мову, не нямецкую. Гэта былі амерыканцы. Яны вельмі прыязна паставіліся да маладых саюзнікаў — раскватаравалі, забяспечылі харчаваннем. Так працягвалася тыдні са два. Потым іх сабралі, сказалі, што прыехалі прадстаўнікі савецкага камандавання. Упершыню яны ўбачылі савецкага афіцэра ў пагонах — на пачатку вайны, як вядома, у Чырвонай Арміі былі пятліцы. Ён прыгожа і ўзнёсла казаў пра тое, як чакаюць юнакоў і дзяўчат на радзіме. Большасць працаўнікоў выказалі жаданне ехаць дадому.

Доўгае вяртанне

Тады амерыканцы раздалі чамаданы, запрасілі ўзяць для родных падарункі. Аляксей набраў кашуль сабе і бацьку, сукенак для жаночай часткі сям'і. А самае каштоўнае — гадзіннік і пярсцёнкі, якія купіў за зарплату, а таксама малітоўнік, які быў з ім увесь час, схаваў у кашалёк.

Калі маладых людзей перавезлі ў зону размяшчэння савецкай часці, чамаданы ў іх забралі. Праўда, Аляксей паспеў апрануць на сябе дзве кашулі — вельмі ж прыгожымі яны падаліся хлопцу, які хадзіў дома ў палатняных уборах. А потым яму і іншым юнакам аб'явілі, што яны прызываюцца ў войска. Тыя фірмовыя кашулі згубіліся на стадыі пераапранання ў ваенную форму. Праз нейкі час навабранцаў прывезлі ў часць пад Віцебскам. Тут у службе нашаму герою дапамаглі ўменні цесляра, а таксама бацькавы ўрокі асабістай гаспадаркі. Вясковага хлопца накіравалі ў падсобную гаспадарку часці. Ён даглядаў кароў. Не змог стрымаць слёз, калі расказваў, як гаравалі нашы людзі адразу пасля вайны. Дамы стаялі спаленыя і разбітыя, многія жылі ў зямлянках, галадалі. Дзеці прыходзілі і прасілі: «Салдацік, можа ёсць кавалачак хлеба?» І як радаваўся, калі, падаіўшы карову, даваў мясцовым маладзіцам збанок малака для дзяцей! Так праслужыў наш герой два гады, потым выйшаў загад — 1923 і 1924 гады нараджэння дэмабілізаваць. Трэба было ўздымаць краіну.

Абярэг усяго жыцця

Малітоўнік Аляксею прыслаў у Нямеччыну сябар у 1942 годзе. Пошта тады працавала, з акупаванай тэрыторыі можна было пісаць у Гановер. Родныя яму пісалі, каб маліўся кожны дзень, прасіў Бога пра здароўе і хутчэйшае вызваленне, і што яны моляцца пра гэта дома. Так і рабіў, вывучаў малітвы па гэтай кніжачцы кішэннага фармату. І калі прызвалі ў армію, малітоўнік хаваў у кашальку, кашалёк заўсёды быў у кішэні гімнасцёркі. А гімнасцёрку па тагачасных правілах трэба было складваць і нанач класці пад падушку. Так заўсёды з салдатам быў яго скарб — гадзіннік, пярсцёнкі для дзяўчыны і маці і малітоўнік. Не раз заўважаў, як таварыш па службе касавурыўся на яго кішэню, але ўвагі не звяртаў. І вось аднойчы ноччу адлучыўся з ложка ў канец казармы, дзе быў туалет, а калі прыйшоў, убачыў адкінутую падушку. Кашалька на прывычным месцы не было. Усе ціха спалі. Гаварыць нікому аб прапажы салдат не стаў. Крыўдна было да слёз. А потым прыйшла думка, што злодзею не патрэбная кніжачка, ён забярэ гадзіннік і ўпрыгажэнні, а малітоўнік выкіне. Тады Аляксей стаў абследаваць сметніцы і нарэшце знайшоў свой галоўны скарб у прыбіральні, у гурбе папер і акуркаў. Якое шчасце было!

— Я вам зараз пакажу гэты малітоўнік, які мне там дапамагаў, — гаворыць стары і прыносіць з бакоўкі свой рарытэт. Гэтая кніжка, выдадзеная ў Варшаве ў 1941 годзе на рускай мове, вельмі добра захавалася, калі ўлічыць яе пакручасты лёс.

З той пары ўсё жыццё па вечарах ён прачытвае адсюль малітву. І калі ў войску служыў, і калі ў калгасе працаваў, і калі, выйшаўшы на пенсію, быў царкоўным старастам на працягу дваццаці гадоў. І цяпер.

Гісторыя кахання

— З Валянцінай жылі па-суседску, бегалі адно да аднаго з самых малых дзён. Спачатку сябравалі, як усе дзеці, — згадвае Аляксей Ільіч. — А потым стала падабацца, гэта ўжо крыху пазней зразумеў. Калі быў зусім зялёным падлеткам, хлеба ёй насіў. У іх сям'я была бедная, хлеб быў далёка не заўсёды на стале. А ў нас хлеба было ўволю. Маці, як спячэ бохан, кожнаму па кавалку адрэжа, мне першаму, як старэйшаму. А я за свой кавалак — і да Валі. Яна саромеецца браць, тады я пакладу куды-небудзь і сыходжу. Маці здзіўляецца, як гэта я так хутка з'еў. А бацька здагадваўся і не выдаваў, казаў, каб давала яшчэ адзін кавалак — хлопец расце, яму есці трэба.

Потым Аляксея ў Германію вывезлі, Валянціну, дарэчы, таксама. Яна працавала ў гаспадара, прыехала адразу пасля вызвалення. А ён трапіў дадому пасля арміі. Кажа: «Як сёння помню, прыехаў, маці адразу за стол пасадзіла, нехта са сваякоў зайшоў. А тут Валя забягае выпадкова — яна не ведала, што прыехаў. І засаромелася. А я глянуў, аж у сэрцы кальнула: яшчэ прыгажэйшая стала! У той год мы і пажаніліся».

Спачатку бакавы пакойчык сабе адрамантавалі, потым стаў хату ўласную ўзводзіць. Усё да дошкі, да цвіка сваімі рукамі зрабіў, нават печы сам складваў, вокны рабіў — спатрэбілася навука таго майстра-немца. Аляксея Юркевіча ад калгаса накіравалі на курсы трактарыстаў. Але трактары тады былі зусім не такія, як цяпер. Прыходзіў вечна брудны, у пыле і мазуце. Вельмі не любіла гэтага Валя, і праз колькі гадоў Аляксей падаўся ў жывёлаводы, так і працаваў на ферме да пенсіі.

Пражылі яны ў згодзе больш за пяцьдзясят гадоў. Выгадавалі траіх дзяцей. Усе дзеці атрымалі адукацыю, знайшлі сваё месца ў жыцці. Адзін сын служыў у міліцыі ў Санкт-Пецярбургу, цяпер на пенсіі. Другі сын інжынер, займаецца наладкай медыцынскага абсталявання. Дачка таксама жыла і працавала да пенсіі ў Мінску, цяпер пераехала да бацькі ў вёску. Тры гады таму яго любая Валянціна пакінула яго аднаго. А дзецям ён сказаў: «Пражыў у сваёй хаце і паміраць у сваёй хаце буду». Яно і зразумела: амаль за семдзесят гадоў прывык да сваёй хаты, цяжка змяніць гэтую звычку. Часам збіраюцца ў дзедавай хаце ўсе: і ўнукі, і праўнукі.

А гасцей Аляксей Ільіч любіць і ўмее прымаць. Мы — гэта старшыня сельскага Савета Людміла Саламянюк, спецыяліст райсавета Людміла Барушка і аўтар гэтых радкоў — ужо сабраліся ехаць, выйшлі на вуліцу, а ён нас даганяе і частуе цукеркамі: «Да мяне дзяўчаты прыехалі, хіба ж можна іх так адпусціць?!» Ну што ты зробіш з гэтым 96-гадовым джэнтльменам? Узялі пачастункі. А старшыня сельвыканкама сказала, што даўно ведае Аляксея Ільіча, чалавек ён добры, душэўны, пагаворыш з такім — нібы з гаючай крыніцы пап'еш.

Святлана ЯСКЕВІЧ

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Класiкаў трэба ведаць…, Быў бы араты, будзе й прыганяты, Па малiну…

Эканоміка

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

У бiзнес-колах Гродзеншчыны лiчаць, што меры па падтрымцы эканомiкi з'явiлiся своечасова.