Вы тут

Як клетачныя тэхналогіі будуць змагацца з неінфекцыйнымі захворваннямі?


Больш за 500 пацыентаў прайшлі клетачную тэрапію ў нашай краіне за апошнія гады. Клетачныя тэхналогіі выкарыстоўваюцца беларускімі медыкамі ў траўматалогіі і артапедыі, транспланталогіі, стаматалогіі, неанаталогіі, неўралогіі, анкалогіі: для лячэння дэгенератыўных захворванняў касцёва-мышачнай сістэмы, бакавога аміятрафічнага склерозу, рассеянага склерозу, сімптаматычнай эпілепсіі, для імунатэрапіі анкалагічных захворванняў. У паловы з пралечаных пацыентаў назіраецца выражаны клінічны эфект, гэта тыя людзі, якім іншыя метады лячэння не дапамаглі. Усяго Міністэрствам аховы здароўя нашай краіны дазволены да прымянення больш як 40 метадаў лячэння з дапамогай клетачнай тэрапіі.


Бясцэнныя запасныя часткі

— Медыцына ХХ і ХХІ стагоддзяў істотна адрозніваецца: калі раней на парадку дня былі інфекцыйныя захворванні, то сёння галоўнай мішэнню сталі неінфекцыйныя паталогіі, — падкрэслівае галоўны пазаштатны спецыяліст Міністэрства аховы здароўя па клетачных біятэхналогіях, загадчык аддзела клетачных біятэхналогій РНПЦ трансфузіялогіі і медыцынскіх біятэхналогій, доктар медыцынскіх навук, прафесар Міхаіл ПАТАПНЁЎ. — Мяркуецца, што да 2030 года да 70 % пацыентаў, што звяртаюцца да ўрача, будуць мець неінфекцыйныя захворванні. Гэта звязана з агульным старэннем насельніцтва.

— Выкарыстанне клетачных тэхналогій у медыцыне распачалося ў 70-я гады ХХ стагоддзя з перасадкі касцявога мозгу, — уводзіць у курс справы дырэктар Інстытута біяфізікі і клетачнай інжынерыі НАН Беларусі, кандыдат медыцынскіх навук Андрэй ГАНЧАРОЎ. — А 90-я гады азнаменаваліся першымі работамі па прымяненні дэндрытных клетак у анкалогіі. Вельмі актыўна пачаў развівацца і такі кірунак, як выкарыстанне мезенхімальных ствалавых клетак для лячэння самых розных захворванняў. У Беларусі клетачныя тэхналогіі ў медыцыне пачалі актыўна развівацца ў пачатку 90-х гадоў, гэта былі ў большай ступені фундаментальныя даследаванні, накіраваныя на атрыманне клетачнага прадукту, а ў сярэдзіне 2000-х гадоў пачаліся першыя клінічныя выпрабаванні. Сёння навукоўцы з усяго свету робяць стаўку ў тэрапіі на біямедыцынскі клетачны прадукт. Ёсць меркаванне, што менавіта за клетачнай тэрапіяй — будучыня.

Усяго ў чалавечым арганізме налічваецца больш як 200 тыпаў клетак са сваёй спецыялізацыяй. Адны складаюць нашу нервовую сістэму, другія — крывяносную, трэція фарміруюць касцявыя тканкі і гэтак далей. Ствалавыя ж клеткі не маюць ніякай «спецыялізацыі», але яны здольныя ператварацца ў любы тып клетак. І робяць гэта на працягу ўсяго жыцця чалавека ў залежнасці ад патрэб з боку тых ці іншых органаў. Па сутнасці, ствалавыя клеткі — бясцэнныя запасныя часткі, без якіх наш арганізм не змог бы абнаўляцца, вельмі хутка старэў бы і гінуў. Чым старэйшы чалавек, тым меншы ў яго запас ствалавых клетак.

Эфект у анкалогіі

Мезенхімальныя ствалавыя клеткі маюць ярка выражаныя аднаўляльныя здольнасці, таму больш за палову ўсіх даследаванняў у свеце звязаны з іх выкарыстаннем. Беларускія медыкі і навукоўцы таксама прытрымліваюцца сусветных трэндаў.

Нацыянальная акадэмія навук супрацоўнічае з Міністэрствам аховы здароўя ў галіне выкарыстання клетачных тэхналогій у лячэнні пацыентаў з 2006 года. Пяць гадоў таму на базе Інстытута біяфізікі і клетачнай інжынерыі адкрыўся навукова-медыцынскі цэнтр «Клетачныя тэхналогіі». У яго структуры — лабараторыя па вытворчасці біямедыцынскіх клетачных прадуктаў і крыябанк ствалавых клетак, сертыфікаваныя па стандартах GMР, а таксама паліклінічная база з аперацыйным блокам, стаматалагічны кабінет, кабінет УГД-дыягностыкі, палаты дзённага знаходжання. Сёння тут гатовы праводзіць лячэнне на платнай аснове.

— Эфектыўнасць мезенхімальных ствалавых клетак агульнапрызнаная. Нядаўна іх пачалі прымяняць пры лячэнні рассеянага склерозу. Дапамагаюць яны і пры менш сур'ёзных захворваннях, у прыватнасці хваробах суставаў, — кажа Міхаіл Патапнёў. — Добрыя вынікі атрыманы пры лячэнні астэаартрыту: адна доза дазваляе знізіць запаленне, значна паменшыць болевы сіндром мінімум на паўгода. Зараз сумесна з РНПЦ псіхічнага здароўя рэалізуецца ўнікальны праект па лячэнні сімптаматычнай эпілепсіі з дапамогай ствалавых клетак. У пацыентаў кантрольнай групы зніклі прыпадкі.

Андрэй Ганчароў паведаміў, што нядаўна завяршыліся клінічныя выпрабаванні тэхналогіі лячэння пацыентаў, хворых на рак падстраўнікавай залозы, з выкарыстаннем дэндрытных клетак. Іх роля — распазнаваць усіх ворагаў, якія трапляюць у наш арганізм, перадаваць пра іх дакладную інфармацыю іншым клеткам, якія пасля атрыманага сігналу пачынаюць знішчаць чужынцаў. Задача дэндрытных клетак — стымуляваць імунітэт, прычым не агульны, а спецыфічны, накіраваны на канкрэтны антыген, мішэнь — пухліна.

Рак падстраўнікавай залозы — адно з самых цяжкіх анкалагічных захворванняў з неспрыяльным прагнозам. Клінічныя выпрабаванні праходзілі на базе Мінскага гарадскога клінічнага анкадыспансера. У іх удзельнічалі 26 пацыентаў (у большасці была стадыя ІІB, гэта значыць, без аддаленых метастазаў) у асноўнай групе, іх лячылі стандартнымі метадамі па пратаколе плюс выкарыстоўвалі дэндрытныя клеткі. Найлепшыя вынікі ў тых, хто прайшоў тры курсы клетачнай тэрапіі — усе яны жывыя. Памерлі шэсць чалавек. Урачы прагназавалі ім максімум 1,5 месяца, а яны пражылі каля года.

Андрэй Ганчароў заўважыў, што прымяненне дэндрытных клетак на ранніх этапах дае больш выражаны эфект. Аднак іх выкарыстанне апраўдана нават на 4-й стадыі хваробы. Ён прыгадаў выпадак, калі па дапамогу звярнулася пацыентка, у якой большую частку печані займалі метастазы. Прагноз быў усяго на пару месяцаў, але дзякуючы дэндрытным клеткам жанчына пражыла больш чым паўтара года.

Вельмі добрыя вынікі былі атрыманыя і ў лячэнні такімі клеткамі раку малочнай залозы ў пацыентак РНПЦ анкалогіі і медыцынскай радыялогіі. У жанчын была другая стадыя захворвання — агрэсіўная форма з высокай верагоднасцю рэцыдыву. Пасля клетачнай тэрапіі ў 95 % пацыентак на працягу пяці гадоў захворванне не вярталася.

У РНПЦ «Маці і дзіця» распачалася работа па аўталагічнай клетачнай тэрапіі неданошаных дзяцей, у якіх выяўляюцца прыкметы лёгачнай ці цэрэбральнай недастатковасці (пры такой тэрапіі прымяняюцца ўласныя клеткі). «Мы можам лячыць дзяцей ужо ў першы год іх жыцця: выдзяляем клетачны прадукт у немаўляці, замарожваем яго і, калі праяўляецца якая-небудзь паталогія, пачынаем лячыць гэтымі клеткамі», — растлумачыў Міхаіл Патапнёў.

З інструкцый — у пратаколы

— Але клетачная тэрапія — не панацэя, а дапаўненне да стандартных метадаў лячэння, якое дазваляе палепшыць прагноз, — падкрэслівае Андрэй Ганчароў. — Гэта значыць, што нават калі ў 15—20 працэнтаў пацыентаў, якія пакутуюць на рак падстраўнікавай залозы, мы даможамся добрага выніку, гэта будзе вялікім плюсам. Калі нават у 10 % пацыентаў з аміятрафічным бакавым склерозам будзе добры клінічны эфект, гэта можна лічыць дасягненнем. Клетачныя тэхналогіі паступова пераходзяць у пратаколы лячэння. Пакуль гэты працэс ідзе марудна. Па-першае, гэта нятаннае лячэнне (адна доза клетачнай тэрапіі можа каштаваць ад 350—500 долараў да 2—3 тысяч долараў), па-другое, трэба стварыць інфраструктуру, базу, таму што падрыхтаваць клеткі цалкам у аўтаматызаваным рэжыме пакуль немагчыма. Патрабуюцца аснашчаныя лабараторыі і высокакваліфікаваныя спецыялісты, якія гэтыя клеткі вырошчваюць. Цяпер у Беларусі дзейнічаюць чатыры акрэдытаваныя лабараторыі, а вось спецыялістаў нідзе спецыяльна не навучаюць. Тым не менш працэс ідзе, і, мяркую, што ўжо праз пяць гадоў многія з метадаў клетачнай тэрапіі, якія сёння выкладзены ў інструкцыях па прымяненні, неабавязковых для выкарыстання, будуць занатаваныя ў абавязковых клінічных пратаколах.

А вось да абяцанняў вярнуць з дапамогай ствалавых клетак маладосць Андрэй Ганчароў ставіцца катэгарычна: «У Расіі пэўны час таму было папулярнае «амаладжэнне» ствалавымі клеткамі. У Беларусі гэтым не займаюцца, інструкцый, якія рэгламентавалі б такое прымяненне ствалавых клетак, няма, і я вельмі спадзяюся, што яны і не з'явяцца. Лічу, што гэта не тая сфера, дзе ствалавыя клеткі можна і трэба выкарыстоўваць...»

Надзея НІКАЛАЕВА

Загаловак у газеце: Медыцына будучыні

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

28 лістапада 2020 года спаўняецца 105 гадоў з дня нараджэння вядомага рускага пісьменніка, ваеннага карэспандэнта і журналіста Канстанціна Сіманава. 

Грамадства

«Калі б не сям'я Абрамукоў, наш род перастаў бы існаваць яшчэ ў 1941 годзе». Расіянка з Ніжняга Ноўгарада знайшла ў беларускай вёсцы сваякоў

«Калі б не сям'я Абрамукоў, наш род перастаў бы існаваць яшчэ ў 1941 годзе». Расіянка з Ніжняга Ноўгарада знайшла ў беларускай вёсцы сваякоў

І аднавяскоўцаў людзей, якія ў час вайны ратавалі сям'ю яе бабулі, жонкі афіцэра Чырвонай Арміі.

Спорт

«Вікторыя», якая робіць з Гродна баскетбольную сталіцу

«Вікторыя», якая робіць з Гродна баскетбольную сталіцу

Гродна — горад з багатай не толькі культурнай, але і баскетбольнай гісторыяй. 

Грамадства

У Гродне жыхары кватэр адмовіліся падчас капітальнага рамонту здымаць аздабленне з балконаў. На іх падалі ў суд

У Гродне жыхары кватэр адмовіліся падчас капітальнага рамонту здымаць аздабленне з балконаў. На іх падалі ў суд

Такога кшталту справа ў судзе Кастрычнiцкага раёна Гродна разглядаецца ўпершыню.