Вы тут

Гладкай дарогі!


Ужо больш за паўтара стагоддзя (прынамсі, з часоў Дуніна-Марцінкевіча) своеасаблівы касцяк беларускай літаратуры складаюць найбольш таленавітыя і самабытныя творцы, якія пісалі і пішуць на мове тытульнай нацыі. Аднак на працягу ХІХ — пачатку ХХ стст. у літаратурны працэс Беларусі актыўна «ўліваліся» і тыя творцы, якія пісалі на мовах найбольш буйных этнічных супольнасцяў — польскай, рускай і яўрэйскай (ідыш). Адной з найбольш цікавых з’яў у рускамоўнай літаратуры Беларусі стала творчасць прадстаўнікоў т. зв. «Мінскай школы» паэзіі, якая склалася ў 1960—70-я гг. і існуе па сёння.


Гэтая адмысловая паэтычная школа аб’ядноўвае рускамоўных сталічных паэтаў рознай нацыянальнай прыналежнасці і найчасцей нонканфармісцкай, андэграўнднай скіраванасці. Менавіта да згаданай «Мінскай школы» адносіцца і творчасць Алены Кошкінай, якая нядаўна выдала чарговую кнігу вершаў пад назвай «Железная дорога». У выданне ўваходзіць усё найбольш значнае (на думку самой аўтаркі) з дзвюх яе папярэдніх кніг, а таксама многія раней не друкаваныя вершы. Першыя з іх былі створаны яшчэ дзесьці ў 18 гадоў. Праўда, даты напісання вершаў не пазначаны, таму часам немагчыма зразумець, якія з іх напісаны ў маладосці, а якія — ужо ў сталым веку.

Шмат вершаў прысвечана тэме дарогі, шляху і руху, што пацвярджаецца ўжо назвай кнігі і асобных твораў: «Счастье — вместе идти по дороге», «Мы уходим по белому снегу», «Дни пошли кромешным частоколом», «Милые, чужие пути», «Жизнь пришла и взяла за горло» і інш. Дарога для паэткі — гэта выпрабаванне, праверка на жыццёвую трываласць і духоўную моц. Прычым падчас гэтага руху калі-нікалі здараецца і сапраўдны цуд. Аўтарка прызнаецца: «Забыла совсем об усталости, потому что мне надо дойти». Нягледзячы на ўсе складаныя сітуацыі і нават пакуты, паэтэса заўжды спадзяецца на найлепшае і працягвае верыць у светлы жыццёвы шлях. І нават дае параду чытачам:

Даже если под этой звездой

То, что встретится, встанет стеной,

Ты иди вдоль стены, жив пока.

И да будет дорога легка.

Аўтарка добра ўсведамляе хуткаплыннасць і незваротнасць часу, шкадуе пра няздзейсненае і часам маркоціцца ад таго, што «жизнь пронеслась, как дитя вниз по лестнице, выплеснув слёзы и смех». Аднак надзеі і аптымізму не губляе: «всё же в надежде опять с нею (“жизнью”. — Э. Д.) встретиться я поднимаюсь наверх». Ды і як інакш, калі аўтарка яшчэ не выканала ўсяго, што ёй прызначана лёсам і калі ёй «всё ещё видится, всё ещё чудится, всё ещё хочется жить»!

Паэтэса глыбока перакананая ў тым, што чалавечае жыццё — непрадказальная і крохкая субстанцыя, таму яго трэба любіць і берагчы. У той жа час яна заклікае чытача ніколі не губляць пачуцця ўласнай годнасці і ўмення радавацца кожнаму новаму дню, апяваць кожную хвіліну быцця — нават калі знаходзішся на мяжы знікнення:

Мы стоим у раскрытой оконной створки

На крутой кудыкиной сизой горке,

На краю, на грани исчезновенья.

Тем прекрасней, милые, наше пенье.

Адметна, што ў зборніку змешчана і некалькі вершаў бацькі паэтэсы Вадзіма Кошкіна — філолага, перакладчыка, выкладчыка нямецкай мовы, які аказаў вялікі ўплыў на творчае станаўленне дачкі.

Але выданне гэтае не пазбаўлена пэўных недахопаў і хібаў. Найбольш відавочныя — некаторая блытаніна і алагічнасць у паэтычным мысленні аўтаркі, а таксама ўласцівае многім вершам празмернае шматслоўе, тыповым прыкладам чаго з’яўляюцца радкі: «Ты с моего лица сотрешь беду и гордость, / И сотни тысяч верст в мир выбегут с лица». Гэта бачыцца спробай сумясціць несумяшчальнае — то-бок аб’яднаць у штосьці цэлае чалавечы твар і чыгунку, што не звязваецца ў адно, не стварае гарманічнай цэласнасці і адзінства.

Шматслоўнасць размывае тэкст, нярэдка не дазваляе зразумець галоўны паэтычны пасыл твора і разам з тым перашкаджае ўсяму набору слоў скласціся ў арганічную і цэласную паэтычную карціну, якую можна было б ярка ўявіць і лёгка запомніць. Прычым гэта тлумачыцца не толькі тым, што аўтарка, як казалі старажытныя, «растекается мыслью по древу», але і часта выкарыстоўвае паўторы асобных слоў, словазлучэнняў, цэлых радкоў. На мой погляд, такія паўторы найчасцей не нясуць ніякай дадатковай вобразна-сэнсавай нагрузкі і проста штучна зацягваюць/расцягваюць верш, робяць яго больш грувасткім, у выніку чаго амаль губляецца соль верша. Непрыемны асадак пры чытанні кнігі пакінуў той прыкры факт, што тут слова ў слова паўтараюцца нават цэлыя… вершы («Сонет», «Луч», «Песня»), што, безумоўна, з’яўляецца сур’ёзным праколам аўтара і рэдактара. Цікава, што хібы гэтыя былі заўважаны не толькі мной, але і... рэдактарам кнігі, пра што сама паэтка шчыра напісала ў вершы «Вокруг да около». Паводле зместу верша, рэдактар слушна папракае паэтэсу ў яе няўменні коратка і ясна выказваць свае думкі і пачуцці: «Ты всё словами окружаешь слово главное».

Псуе агульнае ўражанне ад вершаў, на маю думку, выкарыстанне мноства слоў і словазлучэнняў са старадаўняга лексікона: «многошумны долы», «дневный свет», «родной град», «на сей земле», «поди», «коль» і г. д. Падобныя выказванні выглядалі арганічнымі і натуральнымі ў паэтаў пазамінулага стагоддзя. Зусім не ўпрыгожвае зборнік наяўнасць лаянкавых выразаў, заснаваных на згадванні... чорта: «поди ко всем чертям», «черт побери», «какого чёрта» і падобнае.

Аднак у цэлым новая кніга вершаў прадстаўніцы «Мінскай школы» Алены Кошкінай уяўляе сабой даволі яркі і самабытны артэфакт сучаснай рускамоўнай паэзіі Беларусі. З аднаго боку, гэтае выданне нібы падводзіць пэўныя вынікі яе творчага шляху даўжынёй амаль у паўстагоддзя. А з другога — пераканаўча сведчыць пра тое, што наперадзе моцную духам паэтэсу чакаюць новыя жыццёвыя і мастацкія дарогі, якія яна, без сумнення, адужае...

Эдуард ДУБЯНЕЦКІ

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Класiкаў трэба ведаць…, Быў бы араты, будзе й прыганяты, Па малiну…

Эканоміка

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

У бiзнес-колах Гродзеншчыны лiчаць, што меры па падтрымцы эканомiкi з'явiлiся своечасова.