Вы тут

«Спас — бяры рукавіцы ў запас»


Чаму нельга есці яблыкі да сярэдзіны жніўня?


Жыццё нашых продкаў на працягу многіх стагоддзяў падпарадкоўвалася законам прыроды і ў той жа час рэлігійным абрадам. А часам яны спалучаліся (і злучаюцца сёння) у мудрагелістыя камбінацыі. Напрыклад, тое, што вырасла ў агародзе ці ў садзе, можна было есці не адразу, калі яно толькі саспела, а пасля пэўнага свята. Вось, напрыклад, Яблычнага Спаса, які ў народзе адзначылі колькі дзён таму.

Вы ведалі, што да гэтага часу яблыкі нельга было есці? На маёй роднай Мёршчыне кажуць, што Бог кідае льдзінку ў ваду на Ілью, 2 жніўня, і пасля гэтага дня ні ў якім разе купацца ў возеры нельга. Але паводле традыцыі іншых рэгіёнаў, восень надыходзіць у сярэдзіне жніўня. Пасля гэтага дня і буслы збіраюцца ў вырай, і ўраджай варта збіраць як мага хутчэй.

Свята, пра якое ідзе гаворка, звязана з выспяваннем пладоў. Так, раней і сёння ў гэты дзень у храмах асвячалі яблыкі і іншую садавіну і гародніну, толькі пасля гэтага дазвалялася іх есці. Існуе нават прымаўка: «Добра яблычка к Іспасу». Да Яблычнага Спаса яблыкі (а таксама грушы, агрэст, гарох і боб) есці забаранялася, асабліва жанчынам, у якіх раней паміралі дзеці. У адпаведнасці з павер’ем, у гэты дзень Бог ці Божая Маці на нябёсах раздае ўсім памерлым дзеткам па яблычку, а тое дзіця, чыя маці каштавала іх раней дазволенага часу, пачастунку не атрымае. Страшылі таксама бацькоў, якія дачасна елі яблыкі, бо з-за гэтага ў іх памруць дзеці.

Як кажуць навукоўцы, нашы продкі былі ўпэўненыя, што есці яблыкі да гэтага дня непажадана. Магчыма, гэта звязана з тым, што яблык, праз розныя біблейскія гісторыі, лічыўся садавіной граху, праз які Ева і Адам пазбавіліся Раю. Але па традыцыі менавіта ў гэты дзень пачынаўся збор ураджаю, бо дагэтуль усё лічылася няспелым і неядомым. Да Яблычнага Спаса ніякай гародніны, акрамя агуркоў, не елі.

Пасля таго, як яблык быў асвечаны, трэба адкусіць кавалачак і загадаць жаданне. Праз некаторы час, верылі: яно здзейсніцца. У гэты дзень прынята было брацца шлюбам: бо новая сям’я будзе моцная і здаровая. Прынята частаваць яблыкамі сяброў і знаёмых.

Дарэчы, як і на любое важнае свята, у беларусаў на Спас прынята завітваць на могілкі. Так, асвечаныя яблыкі пакідалі на магілах блізкіх людзей. У дзень Яблычнага Спаса забаронена сварыцца з тым, хто побач. Лічыцца, што ўсё кепскае, зробленае ў гэты дзень, вернецца памножаным на тры разы. Лічыцца таксама, што няварта пасля гэтага дня пакідаць на полі ўраджай: ён будзе знішчаны. У гэты дзень прынята адзяваць белае адзенне, каб збіраць ураджай ці займацца працай па доме.

У народзе Спас лічылі таксама і днём адлёту буслоў. Існуюць і своеасаблівыя прыкметы: калі буслы пачыналі рыхтавацца да вылету ў вырай за тыдзень перад Спасам, чакалася, што зіма надыдзе раней і будзе марозная, а вясна — цяплейшая; калі ж пасля Спаса — восень будзе цёплая, зіма позняя, а вясна халодная. Адлёт буслоў сведчыў пра набліжэнне зімы, а прыказкі нагадваюць: «Спас — лета шась!», «Спас — бяры рукавіцы ў запас». Калі няма дажджу, то і восень будзе сухая, а зіма — суровая. Калі дажджлівы дзень, то і восень будзе шчодрая на ападкі.

Смешна, але на Спас забаронена забіваць насякомых. Лічыцца: калі муха села на вас у гэты дзень двойчы, то вас будзе суправаджаць поспех.

Дарэчы, у гэты дзень да ўзыходу сонца праводзілі абрад выгнання клапоў. «Прыйшоў Спас, штоб не было клапоў у вас!». Паколькі на тую пару з’яўляецца шмат аваднёў, то ў Лельчыцкім раёне кажуць: «Прыйшоў Спас, то пабярэ чорт і нас».

Марына ВЕСЯЛУХА

Фота Альфрэда МІКУСА

Выбар рэдакцыі

Культура

​Як вывозілі каштоўнасці з музеяў БССР у канцы 1920-х — пачатку 1930-х гг.

​Як вывозілі каштоўнасці з музеяў БССР у канцы 1920-х — пачатку 1930-х гг.

Даследчыкі савецкай індустрыялізацыі традыцыйна бралі пад увагу дзве галоўныя крыніцы яе фінансавання — экспарт сыравіны і сельскагаспадарчай прадукцыі. 

Культура

Леў Клейнбарт. Чалавек, якi адкрыў для чытацкай публiкi Янку Купалу i Сяргея Ясенiна, нарадзiўся ў Капылi — у доме, якi захаваўся да нашых дзён

Леў Клейнбарт. Чалавек, якi адкрыў для чытацкай публiкi Янку Купалу i Сяргея Ясенiна, нарадзiўся ў Капылi — у доме, якi захаваўся да нашых дзён

У пачатку XX стагоддзя публiцыст, крытык i журналiст Леў Клейнбарт быў уплывовай асобай сярод творчай iнтэлiгенцыi Пецярбурга.

Эканоміка

Студэнцкі попыт на кошт арэнды жылля амаль не паўплываў

Студэнцкі попыт на кошт арэнды жылля амаль не паўплываў

Спецыялісты адзначаюць: добра яшчэ, што рынак выжыў.

Грамадства

Як правільна суперажываць блізкім? Чаму не працуе звычайнае «Вазьмі сябе ў рукі!»?

Як правільна суперажываць блізкім? Чаму не працуе звычайнае «Вазьмі сябе ў рукі!»?

У падтрымцы звычайна маюць патрэбу ўсе жывыя людзі ў складаныя перыяды жыцця.