Вы тут

Яцэк Палкевіч: Я стану добраахвотным паслом Беларусі ў Еўропе


Славуты польскі падарожнік упэўнены, што сусед праз мяжу важнейшы, чым брат за гарой.

Імя Яцэка Палкевіча стала сінонімам адважных мужчынскіх прыгод. Ён — аўтар займальных старонак у кнізе сусветнага прыгодніцкага эпасу, заснавальнік першай на еўрапейскім кантыненце школы выжывання. Летам 1996-га ён здзейсніў апошняе геаграфічнае адкрыццё ХХ стагоддзя: устанавіў дакладнае месцазнаходжанне вытоку Амазонкі. Цяпер 77-гадовага Яцэка Палкевіча называюць паслом міру, ён лічыць сваёй галоўнай справай наладжванне добрасуседскіх адносін паміж краінамі.


— Пан Яцэк, ці задаволены вы сваім удзелам у праграме Дня беларускага пісьменства?

— Перш за ўсё мяне цікавіў удзел у рабоце міжнароднага круглага стала «Мастацкая літаратура як шлях адно да аднаго». Цяпер я лічу сваёй місіяй спрыяць пацяпленню адносін паміж Польшчай, Расіяй, Украінай і Беларуссю. Бо што адбываецца? Працэсы глабалізацыі вядуць да ўніфікацыі мадэляў спажывання і ладу жыцця, вынішчаюць культурную разнастайнасць, размываюць нацыянальную ідэнтычнасць. Людзі сышлі ў інтэрнэт, а там у сацсетках у нас як быццам шмат сяброў, а на самай справе чалавек адзінокі і пакінуты. Так і краіны — аддаляюцца адно ад адной, успамінаюць старыя крыўды... Але ведаеце, што я зразумеў за паўвекавы вопыт вандроўніка? Тое, што сусед праз мяжу важнейшы, чым брат за гарой.

Перад ад'ездам з Варшавы я сустракаўся з віцэ-спікерам польскага парламента, які цёпла адзываўся пра адносіны з Беларуссю як з ключавым эканамічным партнёрам, краінай, дзе паважаюць палякаў. Пры гэтым відавочна, што ў беларуска-польскіх адносін яшчэ далёка не ўвесь патэнцыял выкарыстаны.

Зусім інакш выглядаюць адносіны з Расіяй. На працягу многіх гадоў я адчуваю сябе паслом пацяплення міжасобасных адносін, а таксама пабудовы згоды і братэрства паміж палякамі і рускімі, за што некаторыя мяне называюць «агентам Крамля». Я бачу: старэйшае пакаленне расіян з настальгіяй успамінае, як у гады камунізму Польшча лічылася для іх акном у Еўропу.

У Жыровіцах за круглым сталом сабраліся прадстаўнікі многіх народаў, і ўсе прыйшлі да адзінай думкі пра тое, што свет выратуе культура, а ў ёй найважнейшы складнік — кніга, слова пісьменніка, мысліцеля. Я не адмаўляю камп'ютары, смартфоны і электронныя кнігі, сам усім гэтым карыстаюся.

— З-пад вашага пяра выйшла больш за 30 кніг пра падарожжы. Якое з іх вы лічыце вашым галоўным дасягненнем?

— Мая самая вялікая перамога — Атлантыка. Мне заўсёды было цікава даведацца: а якая ж мяжа магчымасцяў чалавека? У 1975 годзе заняўся тэмай выжывання ў экстрэмальных умовах. Тады ж пераплыў на выратавальнай шлюпцы Атлантычны акіян. Часам і цяпер да канца не веру, што ўсё гэта магчыма. Тры дні нельга было не тое што спаць, але нават прыкрыць вочы. У мяне было крыху ежы і компас. Пра GРS-навігатары тады ніхто і не марыў. Усё было арганізавана так, як быццам я ў рэальнасці пацярпеў караблекрушэнне, не было нават радыёсувязі. У апошні дзень у мяне была магчымасць падняцца на борт судна. І вось я думаў: там мяне чакае цяпло, ежа, стопрацэнтная гарантыя, што вярнуся дадому жывы. А другая думка: ці буду сябе паважаць, калі здамся? Я пераплыў Атлантыку, гэта, вядома ж, падняло на неверагодны ўзровень мой аўтарытэт як падарожніка ў Еўропе.

— Які самы галоўны ўрок вы вынеслі з гэтага падарожжа?

— Фізічна, вядома, нялёгка, але асноўная барацьба адбываецца ў галаве: я забараняў сабе слова «не змагу».

— Пан Яцэк, цікава даведацца, як грамадзянін сацыялістычнай Польшчы мог падарожнічаць па свеце. У СССР такая магчымасць была ў адзінак з сотняў тысяч.

— Мая статыстыка такая: у СССР мог паехаць на Захад адзін са ста чалавек, у Польшчы — 7-10 са 100. Але ведаеце, я не ўваходзіў у гэты лік і вельмі мучыўся ад немагчымасці пабачыць свет. Вядома, я мог паехаць у Чэхаславакію, Балгарыю, але я не пра гэта марыў. Ужо ў шэсць гадоў я дакладна ведаў, што буду падарожнікам, але да 31 года не меў замежнага пашпарта. У 1971 годзе знайшоў шлях: апынуўся на тэрыторыі Заходняга Берліна, і тады для мяне адкрыўся ўвесь свет!

— А калі вы першы раз пабывалі ў Савецкім Саюзе?

— Я хацеў пабываць у Сібіры. Ну вось такі турызм — прыехаць і гуляць па Краснай плошчы — не для мяне. А Сібір — гэта экстрым, выпрабаванне сябе ў найцяжэйшых прыродных умовах. Але ў СССР мяне не пускалі — падазроны быў: паляк з італьянскім пашпартам.

Пасля перабудовы, падзення Берлінскай сцяны ў еўрапейскіх краінах так званага сацлагера стала значна лягчэй дыхаць, але і тады ў СССР мяне бачыць не жадалі. Дапамог выпадак. Неяк патэлефанаваў мой сусед у Басана дэль Грапа (я жыву адной нагой у Італіі, а другой у Польшчы), сенатар у Рыме, і сказаў, што ён вязе аднаго савецкага госця, каб паказаць яму Венецыю. Ён хацеў зайсці з ім да мяне, маўляў, спатрэбіцца маё веданне рускай мовы. Увечары на парозе майго дома, недалёка ад Венецыі, я ўбачыў Эдуарда Шэварнадзэ (у той час — міністр замежных спраў СССР. — «Зв.»). Па яго ўказанні ў 1987 годзе я атрымаў дазвол на ўезд у СССР. Вы пыталіся пра дасягненні... Дык вось, адзін з візітаў, праўда, ужо не ў Савецкі Саюз, а ў Расію, быў маім галоўным паражэннем.

— Што адбылося?

— Пры падтрымцы газеты «Труд» у 1994 годзе я арганізаваў экспедыцыю па Эвенкійскай аўтаномнай акрузе, дакладней па рацэ Тунгуска, у складзе касманаўтаў пяці краін. Мы пабудавалі драўляныя плыты і на працягу дзесяці дзён сплаўляліся ў сэрцы запаведнага кутка Сібіры. Па берагах адкрываліся велічныя карціны прыроды. Бывала, што паблізу з'яўляліся ліса альбо лось, якія не праяўлялі асцярогі да прышэльцаў. У бязмежнай тайзе адчувалася нейкая біблейская спрадвечнасць, якая адначасова і захапляе таямнічым абаяннем, і цісне, бо ў ёй чалавек пачуваецца маленькім і страчаным, але пры гэтым адчувае поўную свабоду і шчасце. Пасля гэтага мы склалі зварот «вялікім свету гэтага», урадам, палітычным лідарам, міжнародным і грамадскім арганізацыям, прадстаўнікам буйной прамысловасці і бізнесу, кіраўнікам цэркваў, навукоўцам і ўсім жыхарам Зямлі — каб яны падключыліся да місіі па выратаванні нашай яшчэ жывой планеты. Існуе пэўная патрэба ў фарміраванні новай свядомасці, новых эканамічных падыходаў. Толькі тады, калі большая частка грамадства захоча паглядзець праўдзе ў вочы, можна будзе разлічваць на выхад з тупіка і аднаўленне жыватворнай сувязі чалавека з навакольнай прыродай.

Заклік, распаўсюджаны ўсімі вядучымі агенцтвамі навін, разляцеўся па свеце. Дні два пра гэта гаварыў увесь свет. На трэці — цішыня. Гэта цяпер вядомыя праблемы ўтылізацыі смецця, пацяплення клімату. Паверце, гэта было ўжо тады, толькі не ў такім грандыёзным маштабе, як цяпер. Вось гэта нежаданне нешта рабіць, імкненне абмежавацца рэпартажамі пра міжнародную экспедыцыю паменшыла мой аптымізм. Мы ж усё гэта арганізоўвалі не дзеля ўласнай рэкламы, а каб улады, звычайныя людзі пранікліся нашым хваляваннем за стан экалогіі. Я адчуваў сябе Дон Кіхотам, які нерэальна глядзіць на жыццё. З тых часоў больш увагі аддаю іншым справам.

— Аднак жа праз два гады вы здзейснілі апошняе геаграфічнае адкрыццё ХХ стагоддзя: устанавілі дакладнае месцазнаходжанне вытоку Амазонкі.

— Гэта вельмі цікавая рэч. Мы адправіліся ў экспедыцыю пад сцягам Рускага геаграфічнага таварыства. У тэорыі ў Амазонкі было 3-5 «месцаў нараджэння», мы ж вырашылі даведацца дакладнае. Рыхтаваліся да экспедыцыі паўтара года. Нам вельмі дапамагалі здымкі з космасу. Для мяне важна не тое, што рака даўжэйшая, а тое, што мы ведаем, дзе яе выток.

— Ва ўсіх энцыклапедыях адзначаецца, што ў вас білет РГТ пад нумарам сем. Раскажыце, як вас запрасілі ў Рускае геаграфічнае таварыства?

— Так супала, што інтэрв'ю са мной часопіс «Огонёк» надрукаваў, калі Уладзімір Пуцін распарадзіўся закрыць РГТ. А ў мяне журналіст пытаецца, што б я адказаў — як работу ў РГТ паставіць на сучасныя рэйкі. Літаральна праз пару дзён раздаўся званок з сакратарыята прэзідэнта РГТ Сяргея Шайгу і запрашэнне сустрэцца ў вузкім коле. Не палічыце за хвальбу, але многія мае ідэі рэалізаваны ў РГТ. Так я атрымаў білет № 7.

— Але вы яшчэ і член элітнага Каралеўскага геаграфічнага таварыства ў Лондане...

— Гэта такая магутная структура, якая дзейнічае з 1830 года. Туды мяне прынялі як пераможцу акіяна, дзякуючы падтрымцы майго сябра Тура Хеердала.

— Мне здалося, што вы не дужа любіце палітыку, у той жа час бераце на сябе місію пасла свету. Тут няма супярэчнасці?

— Як падарожнік я прапагандую пазітыўны погляд на свет і ганаруся тым, што магу быць свабодным і вышэйшым за ўсе палітычныя падзелы. Я сябрую з усімі! Тры польскія прэзідэнты посткамуністычнага перыяду былі ў мяне на вячэры дома ў Варшаве. Сярод маіх гасцей і паслы Расіі ў Польшчы. Думаю, што з Беларусі таксама будуць высокія госці. Мая душа адкрыта для ўсіх людзей, якія імкнуцца да добрасуседства. Я вам скажу, што простым людзям не патрэбныя ўсе гэтыя канфрантацыі, санкцыі, і нават шмат хто з палітыкаў гэтак жа мяркуе, толькі ў іх не заўсёды хапае смеласці прызнаць гэта.

— Вы аб'ездзілі ўвесь свет, жывяце на дзве краіны — Італію і Польшчу. Кім сябе адчуваеце: чалавекам свету ці палякам?

— Еўрапейцам з польскімі каранямі. А мая мама ў 30-я гады мінулага стагоддзя вучылася ў Гродне. І я шчаслівы, што пабываў у гэтым горадзе, выступіў перад студэнтамі Гродзенскага ўніверсітэта. На мой погляд, Гродна — такі горад, дзе вельмі добра адчуваецца, наколькі блізкія народы Польшчы і Беларусі.

— У першы дзень прыезду ў нашу краіну вы казалі, што здзіўлены ўбачаным і зачараваныя. А што скажаце сёння, перад ад'ездам?

— Упэўнена скажу, што яшчэ пара прыездаў да вас, і я стану добраахвотным паслом Беларусі ў Еўропе. А пакуль зраблю ўсё, што ў маіх сілах, для паляпшэння сяброўскіх і добрасуседскіх адносін паміж Польшчай і вашай незвычайнай краінай.

Дарэчы, карыстаючыся выпадкам, хачу паднесці сувенір чытачам «Звязды» — магчымасць бясплатна спампаваць з майго сайта кнігу «Па бездаражы свету» на рускай мове. Яна даступна на сайце раlkіеwісz.соm у раздзеле «ksіаzkі».

Аксана Яноўская

Фота з асабістага архіва Яцэка Палкевіча

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як пенсіянерка з Гомеля купіла набор каструль па цане патрыманай іншамаркі

Як пенсіянерка з Гомеля купіла набор каструль па цане патрыманай іншамаркі

Усё, як у казцы: прыгожая зала, музыка, пачастункі. Абаяльныя людзі распавядаюць аб правільным харчаванні і рэкламуюць свой тавар...

Грамадства

714 тысяч тон адходаў для перапрацоўкі сабралі летась беларусы

714 тысяч тон адходаў для перапрацоўкі сабралі летась беларусы

Гэта адходы шкла, паперы, пластыку, шын, батарэек, машыннага масла...

Грамадства

​Дзе прызначалі спатканні ў даваенным Мінску?

​Дзе прызначалі спатканні ў даваенным Мінску?

Атрымаць падказкі вам дапаможа экскурсія «Рамантыка мінскіх дворыкаў».