Вы тут

«І хата з дрывамі, і мужык з лапцямі»


Старажытны абутак як сувенір і лекавы сродак


Фота Алены Лазоўскай

Старыя лапці звычайна спальвалі ў пачатку вясны, на Масленіцу, новыя рабілі ў пачатку восені. На Ушэсце казалі: «Бога ў лапці абуваем і на неба адпраўляем». Існавала і такое павер’е: хто на Гракоўніка, што прыпадае на сярэдзіну красавіка, у новыя лапці абуецца, у таго ўвесь дзень будзе шыя рыпець. Як амаль кожны важны прадмет, што выкарыстоўваўся ў гаспадарцы, лапці нашы продкі шанавалі, выраблялі па правілах, а майстэрства іх пляцення перадавалі з пакалення ў пакаленне.

Не праклінайце

Лапцяў ліповых,

Не пагарджайце

Лапцяў лазовых.

З імі шануйце

Цяжкую працу.

Так пісаў падчас Першай расійскай рэвалюцыі Янка Купала, а праз два дзесяцігоддзі рэвалюцыянер Міхась Чарот выдаў паэму «Беларусь лапцюжная». Сапраўды, доўгі час у літаратуры і культуры лапці былі сімвалам беднасці ды неадукаванасці беларускага селяніна, яго цяжкай працы, безвыходнасці сацыяльнага становішча. Але ўжо сёння, праз стагоддзе, лапці — сувенір і экалагічны, ды нават лекавы абутак. Навукоўцы даказалі іх зручнасць, рацыянальнасць выкарыстання і паказалі логіку, якой кіраваліся нашы продкі, калі іх насілі.

Напэўна, з-за простасці вырабу, таннасці матэрыялу і нетрываласці такога абутку правілы пляцення лапцей не запісвалі, а проста тлумачылі вусна. Таму ў многіх мясцінах краіны рамяство ў яго традыцыйным выглядзе не захавалася. Але на Дрыбіншчыне плесці лапці сёння могуць нават дзеці. Раней гэты занятак быў распаўсюджаны на ўсёй тэрыторыі Дрыбінскага раёна, а цяпер адноўлены мясцовымі майстрамі і з’яўляецца аб’ектам нематэрыяльнай культурнай спадчыны краіны.

Лапці — самы старажытны абутак ва Усходняй Еўропе, вельмі зручны, лёгкі, прасторны, ногі яго амаль не адчуваюць. І ў спякоту, і ў холад продкі хадзілі ў лапцях. У наш час фактычна як абутак не выкарыстоўваюцца — хутчэй сувенір, лекавы сродак (навукоўцы даказалі карысць нашэння лапцей для паляпшэння кровазвароту, дактары асабліва рэкамендуць хадзіць у іх людзям сталага ўзросту і цяжарным жанчынам), элемент сцэнічнага касцюма, а яшчэ важны элемент народных абрадаў.

З аднаго боку, лапці — зусім просты і танны абутак. Але ён выратоўваў нашых продкаў і ўлетку, і ўзімку. Вельмі зручнымі былі ва ўмовах балоцістай мясцовасці Дрыбіншчыны: вада і бруд у іх не затрымліваліся. Найбольш трывалымі лічыліся лыкавыя лапці, зробленыя з ліпы. Яны і мяккія. Мясцовыя жыхары здабывалі лыка ў лесе ці набывалі на кірмашах. Вырабляліся лапці двума спосабамі — прамым цi касым пляценнем.

Традыцыйныя дрыбінскія лапці — з адкрытымі насамі і пяткай. Па баках выпляталіся петлі, праз якія прапускалі вяроўку ці лыка («аборы»), каб зацягнуць вакол нагі. Лапці не насілі без анучы — кавалка тканіны даўжынёй і шырынёй прыкладна паўметра. У залежнасці ад пары года анучы былі парцяныя ці суконныя. Першыя насілі, калі было цёпла, а другія — зімой, позняй восенню і ранняй вясной. У якасці зімовых ануч часцей за ўсё выкарыстоўвалі кавалкі старога андарака ці кашулі. У вялікія маразы ступню, закручаную ў суконку, абкладвалі яшчэ сенам або мяккай саломай. А зверху заварочвалі ў белыя палатняныя анучы. «Святочны» варыянт лапцей вылучаўся асаблівай белізной і акуратнасцю. Навіваць анучы і завязваць аборы вучылі з маленства, і дзеці да гадоў дзесяці добра засвойвалі гэта ўменне.

Таму нядзіўна, што сёння ў Дом рамёстваў у Дрыбіне вельмі часта дасылаюць заяўкі з гарадоў Беларусі, Расіі, Германіі. Вырабленыя на заказ лапці становяцца экспанатамі музеяў. Апроч таго, яны сталі аб’ектамі даследавання навукоўцаў, экалагічна чыстым абуткам для адпачынку.

Марына ВЕСЯЛУХА

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Падаткі на зямлю і нерухомасць трэба заплаціць да 15 лістапада

Падаткі на зямлю і нерухомасць трэба заплаціць да 15 лістапада

Тым, хто пратэрмінуе або забудзе ўнесці падатак, пагражаюць штраф, пені і ў выключных выпадках вас могуць не выпусціць з краіны.

Грамадства

Рос Морысан Макгіл: Грамадскасць не думае, што вы, дарагія настаўнікі, працуеце шмат

Рос Морысан Макгіл: Грамадскасць не думае, што вы, дарагія настаўнікі, працуеце шмат

Як ЕdСаmр Bеlаrus натхняе педагогаў працаваць у сучасным фармаце.

Спорт

«Людзі думаюць, што ўсёмагутныя і — разбіваюцца»

«Людзі думаюць, што ўсёмагутныя і — разбіваюцца»

Ці так небяспечны парашутны спорт, як здаецца на першы погляд?