Вы тут

​Дзе прызначалі спатканні ў даваенным Мінску?


Напэўна, вы не раз праходзілі за некалькі крокаў ад гэтых мясцін. Гулялі па ажыўленых вуліцах і нават не здагадваліся, што дзесьці там, за рогам дома, захаваўся амаль не крануты часам куточак старога Мінска. Хіба толькі фатографы ў пошуку атмасферных кадраў ці нястомныя гісторыкі і экскурсаводы, якія прадумваюць незвычайныя маршруты, адкрываюць гэтыя таямніцы сталіцы. Напэўна, і маладым людзям варта звярнуць увагу на патаемныя чароўныя дворыкі як найлепшае месца для рамантычнага спаткання, а можа, нават і для прызнання ў каханні...


Павел Каралёў паказвае, як раней выглядаў сталічны храм.

Атрымаць падказкі вам дапаможа экскурсія «Рамантыка мінскіх дворыкаў». Развенчваць міфы пра тое, што Мінск не рамантычны горад і што ў ім нічога старога не захавалася, вы будзеце разам з гісторыкам і адным з арганізатараў «Фэсту экскурсаводаў» Паўлам Каралёвым. Дарэчы, гэтай восенню ён прапанаваў працяг адной з самых запатрабаваных сталічных экскурсій. І мне пашчасціла адной з першых паўдзельнічаць у ёй.

Загадкі для каханых

Новая рамантычная экскурсія пачынаецца на плошчы Свабоды. Да сярэдзіны XІX стагоддзя мінчане прызначалі спатканні менавіта каля ратушы, а калі будынак быў знесены, чакалі адзін аднаго альбо каля Кафедральнага сабора, альбо каля гадзінікавай вежы. На жаль, у 50-х гадах мінулага стагоддзя яе «прыбралі».

На галоўную сталічную плошчу сцягвалася ўся моладзь, адсюль у пачатку ХХ стагоддзя яна назірала за парадамі і буйнымі мерапрыемствамі. Не столькі каб лепей бачыць, а больш, каб пакрасавацца перад дзяўчатамі, хлопцы сачылі за падзеямі... з дахаў дамоў альбо залазілі на дрэвы (захаваліся старыя здымкі, якія сведчаць пра гэта). А ў звычайны час закаханыя зляталіся сюды на водар — яшчэ ў пачатку мінулага стагоддзя плошча патанала ў кветках.

Калі вы вырашыце прызначыць спатканне каля ратушы ў наш час, не палянуйцеся павадзіць сваіх каханых па розных закутках старога Мінска. А для пачатку завярніце хоць бы за рог дома, што знаходзіцца побач з ратушай, — і адкрыеце для сябе адзін з цудоўных старых дворыкаў. Апыняцеся каля Гасцінага двара (так раней жыхары Мінска называлі будынак на плошчы Свабоды, 4), загадайце загадку: чаму гандляры, якія тут жылі, сяліліся выключна на трэцім паверсе? Адказ, дарэчы, вельмі просты — каб не быць абрабаванымі. Справа ў тым, што гадоў 150 таму ў гэтых мясцінах віравала жыццё, тут былі галантарэйныя і садавінныя лаўкі (у любую пару года можна было набыць лімоны, апельсіны, слівы, розных сартоў яблыкі і грушы), на другім паверсе прадаваліся тканіны, размяшчаліся чайныя і іншыя крамы. Завозіліся розныя тавары, тоўпіліся пакупнікі, ішоў дынамічны гандаль. Сёння ж гэта ціхі, мала каму вядомы закуток, а на звычайных аглядных экскурсіях турыстаў праводзяць літаральна за крокаў пятнаццаць ад гэтага атмасфернага дворыка... Між іншым, Гасціны двор мог быць знесены, але выратавала будынак яго гісторыя. Калі ў Мінску ў 1917—1920 гадах мянялася ўлада, бальшавікі адсюль зачытвалі маніфест. Дзякуючы гэтаму факту «Беларускі Смольны» пакінулі ў спакоі.

Гасціны двор.

А вось іншы будынак — Малы гасціны двор (ён знаходзіўся побач з Кафедральным саборам, там, дзе цяпер сучасны фантан) — мы страцілі. У 90-х будавалася другая лінія метро, і праходзіла яна якраз пад старым Малым гасціным дваром. Падчас будоўлі сышлі грунтовыя воды, і «двор» амаль правіс. Яго спрабавалі закансерваваць, але пасля вырашылі знесці.

Мы працягваем гуляць па Верхнім горадзе і даведваемся, як вырашаўся лёс яго пабудоў і дворыкаў. Многіх з іх магло не стаць яшчэ ў 70-х. Планавалася знесці занядбаныя старыя будынкі і ўзвесці вялікі тэатр з відам на раку Свіслач. Дзякуй богу, што ў той час не хапіла грошай на такія маштабныя работы. Да таго ж не спала ў шапку і інтэлігенцыя: стварыла велізарны макет старога горада, дзе было вызначана, як лепш яго аднавіць. Павел Каралёў расказвае, што гэту работу перадалі Машэраву...

Сталічныя храмы таксама мелі свае ўнутраныя дворыкі. На адзін з іх могуць паглядзець пастаяльцы гатэля «Манастырскі», што знаходзіцца на вуліцы Кірылы і Мяфодзія.

Будзеце шукаць у старым горадзе ўтульныя кавярні — уважліва азірайцеся па баках, тут вы можаце адкрыць для сябе багата прыгожых мясцін. Хочаце дакрануцца да самай старой сцяны Мінска? Падчас даследаванняў было заўважана, што адзін з манастыроў ХVІІ стагоддзя мае кавалак найбольш старажытнай муроўкі прыкладна 1570—1580 гадоў пабудовы. Таксама вы знойдзеце тут будынак з самай старой дахоўкай. І абавязкова завітайце на вуліцу Герцэна, каб паглядзець на беларускую «візітную картку» — на падмурках дамоў убачыце «разынкавую» муроўку. Пасля адмены прыгону многія сяляне падаліся ў будаўнікі. Цэгла ў той час была дарагая, і вынаходлівыя майстры пускалі ў справу нават маленькія каменьчыкі, часам з іх выкладалі і пэўныя ўзоры.

Відаць, ранейшыя гаспадары гэтага дома мелі дастатак.

Будынкі сведчаць таксама пра густы, патрэбы, дастатак былых жыхароў. Тут можна ўбачыць мансардавыя паверхі, а калі зазірняце ўнутр некаторых дамкоў (як мы гэта зрабілі падчас нашай экскурсіі), заўважыце каляровую падлогу, столі з ляпнымі ўпрыгожаннямі і фігурныя каваныя парэнчы.

Далей мы кіруемся на «Паддашак» — адно з тых месцаў, якое ўпадабала сучасная моладзь. Тут жа знаходзіцца і так званы Дом масонаў (завулак Музычны, 5) — хоць насамрэч ніякія масоны ў ім не збіраліся, праўда, сярод арандатараў былі людзі, якія мелі дачыненне да гэтай арганізацыі.

Так званы Дом масонаў па Музычным завулку.

Перабіраемся да Дома Ваньковічаў (Інтэрнацыянальная, 33а) і даведваемся, што адсюль адкрываліся шыкоўныя віды. Месцічы навокал разбівалі агароды, і ўвесну гэты куточак горада ахутвала водарам квітнеючых садоў. Тут даведваемся пра сумную гісторыю нашага выдатнага мастака Валенція Ваньковіча. Ён нарадзіўся пад Мінскам, спачатку вучыўся ў Полацку, пасля ў Пецярбургу, за выдатную вучобу атрымаў магчымасць стажыроўкі ў Еўропе, але паездка не спраўдзілася з розных прычын. Ён абрастае сям'ёй (у яго жонка, трое дзетак), і яму ўсё не ўдаецца вырвацца ў тыя мясціны, якія так вабілі мастакоў. І толькі ў 40-гадовым узросце ён усё ж вырашае спраўдзіць сваю мару і едзе ў Парыж, дзеля чаго бярэ вялікія пазыкі... Шмат малюе, але... праз нейкі час памірае ад сухотаў. А карціны распрадаюцца, каб разлічыцца з даўгамі.

Дзе «тусілі» продкі

Раней на Зыбіцкай было многа крамаў, знаходзіўся малочны рынак. Але збіралася моладзь не тут, а на Юр'еўскай. Там знаходзіліся дарагія магазіны, прадаваліся запатрабаваныя тавары (як крычала тагачасная рэклама, не горшыя, чым у Парыжы). Тут можна было ўзяць урокі танцаў у вядомага майстра. А адзін з найбольш «раскручаных» рэстаранаў «Акварыум» гудзеў і ўначы: сюды прыязджала аперэта, цыганы, тут прадаваліся дарагія віны, і наогул гэта быў клуб для тых, хто мог раскашэліцца... Ад былой Юр'еўскай застаўся толькі адзін дом (сёння гэта праспект Незалежнасці, 27а), але актыўна абмяркоўваецца пытанне аб тым, каб і яго знесці, бо побач (на месцы былога музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны) пабудавалі новы вялізны бізнес-цэнтр, і ўзнікла патрэба расчысціць тэрыторыю, каб кліенты маглі да яго пад'язджаць. Актывісты прапануюць унесці апошні стары будынак знакамітай Юр'еўскай вуліцы, на якой жылі Максім Гарэцкі, Янка Купала, Янка Лучына, у спіс каштоўнасцяў, тым больш што гісторыя дома звязана і з мінскім падполлем.

План губернскага горада.

Цікава даведацца пра мінулае і іншых дамоў. Напрыклад, на вуліцы Карла Маркса была белая зала (пасля бальшавікі яе перайменавалі ў чырвоную), дзе выступаў тэатр, можна было пачуць канцэрты і лекцыі. А яшчэ на гэтай вуліцы знаходзіўся «дом Саветаў», дзе сялілі самых вядомых партыйных дзеячаў (сярод іх — Галадзед, Панамарэнка, Чарвякоў, Мазураў і іншыя). Сёння ў гэтым будынку знаходзіцца музей Петруся Броўкі, і калі вы набудзеце туды квіток, абавязкова звярніце ўвагу на ўбранне старога дома — парэнчы, дзверы, вітражы. Калі адчыніце вокны ў пад'ездзе, то ўбачыце праз іх унутраны двор-калодзеж...

Дом афіцэраў з'явіўся на месцы былой Пакроўскай царквы, але дзіва — унутры новага будынка захаваліся яе скляпенні, якія можна пабачыць, калі завітаць у бар «Патрыёт», што размясціўся ў цокальным паверсе будынка. У даваенны час Дом афіцэраў быў адным з самых «наварочаных» будынкаў — тут з'явіўся першы ў Беларусі крыты басейн, а яшчэ размяшчаліся більярдная, радыёвузел, кафэ-рэстаран, лекцыйныя залы, вучэбныя класы, музычныя гасцёўні, наогул каля сотні розных пакояў. Дарэчы, галоўны ўваход у будынак знаходзіўся з адваротнага боку, і перад ім красаваўся стары архірэйскі сад.

Але адным з самых рамантычных лічыўся Аляксандраўскі сквер. Захаваліся ўспаміны Максіма Лужаніна, у якіх ён параўноўвае гэта месца з выстаўкай нявестаў. У 20-я гады ў Мінску і ваколіцах стаялі воінскія часці, жаніхоў хапала, і тыя падчас звальненняў найперш ішлі менавіта сюды...

Мы глядзім на запоўненыя парачкамі лавачкі — і разумеем, што і ў наш час Аляксандраўскі сквер не саступае сваіх пазіцый.

Алена ДЗЯДЗЮЛЯ

Загаловак у газеце: Зазірніце за рог дома...

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Адказ на гэта і іншыя пытанні — у гутарцы з Дзмітрыем Шаўчуком.

Эканоміка

Чаму не варта спадзявацца на «шэрую» зарплату?

Чаму не варта спадзявацца на «шэрую» зарплату?

Будаўніку заплацілі менш, чым дамаўляліся вусна.

Культура

Галоўны рэдактар часопіса «Маладосць» распавядае пра новую стратэгію выдання

Галоўны рэдактар часопіса «Маладосць» распавядае пра новую стратэгію выдання

З пачаткам новай падпісной кампаніі ў «Маладосці» з'явіўся новы «прамоўшан»: цяпер гэта «больш чым часопіс».