Вы тут

Кацярына Палянская: Што такое паэзія на самай справе, не ведае ніхто — і дзякуй Богу


Нягледзячы на своеасаблівую роднаснасць і падабенства, якое аб’ядноўвае рускую і беларускую мовы, літаратуры нашы адрозніваюцца. Можа, адрозненні не такія заўважныя, як у выпадку з іншымі культурамі, але гэта таксама вымагае дзеянняў для стварэння культурнага дыялогу. Размова з аўтарам  — заўсёды спроба зазірнуць у яго «творчую кухню», а размова з аўтарам іншай культуры — яшчэ і спроба высветліць, чым мы насамрэч адрозніваемся і ў чым падобныя, калі гаворка ідзе аб творчасці. Карэспандэнт «ЛіМа» пагаварыла з пецярбургскай паэтэсай Кацярынай Палянскай напярэдадні яе творчага вечара ў Мінску, які сёння мае адбыцца ў Доме кнігі «Светач».


— Ці памятаеце, калі і аб чым быў напісаны ваш першы верш?

— Калі гэты дзіцячы набор слоў з некалькімі рыфмамі можна назваць вершам, то — так, памятаю. Мне было каля пяці гадоў, я ўпершыню ў жыцці ўбачыла каня, агромністага ламавога каня светлашэрай масці, і ў поўным захапленні ад такога дзіўнага стварэння раптам зарыфмавала некалькі радкоў.

— Як ваша адукацыя і праца ў галіне медыцыны паўплывалі на творчасць?

— Любая адукацыя дае «структурызацыю мозга», без якой у літаратуры няма чаго рабіць, а любая праца дае жыццёвы досвед, перажыванні і назіранні, якія, вядома, уплываюць на творчасць любога аўтара. Як канкрэтна,  — баюся, што ніхто не можа сказаць. Хаця можна было б шмат нагаварыць пра чалавечыя лёсы і пакуты, якія бачыць урач. Магчыма, гэта часткова правільна, а можа, і не.

— Як ставіцеся да ідэі «дыктату мовы»? Вашы вершы нараджаюцца неасэнсавана або вы кантралюеце гэты працэс? Часта дапрацоўваеце свае тэксты?

— Стаўлюся да ідэі з вялікай асцярожнасцю, таму што з яе дапамогай можна апраўдаць любую графаманскую лухту — маўляў, быццам, так «надыктавана» і так адчуваю. Бо што такое паэзія (менавіта паэзія, а не проста — рыфмаваныя або нерыфмаваныя «тэксты»), на самай справе не ведае ніхто, і  — дзякуй Богу. Думаю, што паэзія існуе на мяжы ірацыянальнага і рацыянальнага: ірацыянальнага таму, што вось да мяне, напрыклад, ідэя верша заўсёды прыходзіць незразумела адкуль, звонку, прыходзіць імператыўна і, як правіла, у самы нечаканы момант, і адмахнуцца ад яе ( гэта можа быць проста радок, які раптам узнікае ў галаве) немагчыма. Але ніколі не магу выдумаць гэтую ідэю сама па ўласным жаданні: не магу захацець напісаць пра што-небудзь, а потым сесці і напісаць. А рацыянальнага  — таму, што радок  — гэта яшчэ не верш. З вершам неабходна працаваць. І працую я з кожным вершам абавязкова, часцяком вельмі доўга і пакутліва, да таго часу, пакуль недзе ўнутры сябе не разумею: усё, больш змяніць у ім нічога не магу. Бывае так, што ўжо напісаны верш мяне не задавальняе, і ён доўга ляжыць (часам — гадамі), а потым я вяртаюся да яго і ўзважваю, што менавіта не задавальняе і як яго трэба дарабіць.

— Як нараджаюцца вобразы ў вашых тэкстах?

— Зноў жа, не магу сказаць нічога пэўнага. Вельмі па-рознаму бывае. Гэта можа быць успамін, які раптам усплыў у памяці, твар, размова, пейзаж, перажыванне, чыйсьці лёс, а можа быць штонебудзь іншае, што заўгодна. Адно магу сказаць дакладна: прыдумаць з галавы нічога не магу, не ўмею. Умела б прыдумляць сюжэт — пісала б прозу.

— Як вы ставіцеся да канцэпцыі натхнення? Што натхняе вас?

— Думаю, што натхненне проста не можа не існаваць хаця б таму, што ў любой, славянскай, прынамсі, мове ёсць слова, якое абазначае гэты стан  — стан уваходжання ў чалавека нейкай творчай энергіі звонку. І любы, хто піша, думаю, гэты стан перажываў у той ці іншай ступені. Без натхнення на самай справе можна — на адным толькі майстэрстве — напісаць і рыфмаваны верш, і верлібр. Але гэта будзе менавіта, як цяпер модна чамусьці казаць  — «тэкст», без «факта паэзіі» — няўлоўнай, як само натхненне. Але аднаго натхнення для паэзіі мала: патрэбна, як у любой творчасці, яшчэ і высокае майстэрства і велізарная праца. З майго пункту гледжання (які нікому не навязваю), натхненне без майстэрства — графаманства, але майстэрства без натхнення — рамесніцтва. І вось што дзіўна: усе разумеюць і прымаюць тое, што для мастака ці скульптара вельмі важна натхненне, але не менш важныя тэхнічнае майстэрства і ўпартая праца (усе сапраўды вялікія мастакі дасканала валодалі тэхнічнымі прыёмамі і нават мелі свае сакрэты), а калі гаворка заходзіць пра паэзію, дзе матэрыялам з’яўляецца само слова — вялікі «першаматэрыял», — узнікаюць самыя розныя меркаванні. Іншая справа, што ў сапраўднага паэта і само майстэрства ўжо такога ўзроўню, што яно амаль не ўсведамляецца ў працэсе напісання — яно проста ёсць, гэтак жа, як не ўсведамляе свайго майстэрства і не думае над тэхнічнымі прыёмамі, напрыклад, музыка або кампазітар высокага ўзроўню.

— Якімі вы самі бачыце свае вершы? Як маглі б іх апісаць?

— А вось на гэтае пытанне я адказаць наогул не магу. Ды і няварта паэту разважаць пра свае вершы, тым больш апісваць іх. Магу толькі сказаць, што пішу не вельмі шмат і толькі тады, калі не напісаць не магу. Прымаю прынцып «калі можаш не пісаць — не пішы» вельмі дакладным. Ну і яшчэ магу сказаць, што вельмі цешуся, калі вершы мае аказваюцца сугучнымі і патрэбнымі не толькі мне самой, але і іншым.

— Чаго імкнецеся пазбягаць у творчасці?

— Пошласці  — таксама паняцце няўлоўнае, але якое рэальна існуе — ва ўсіх яе праявах.

— Ваш любімы паэт  — Аляксандр Блок. Ці адчуваеце вы ўплыў сімвалізму або ўвогуле эстэтыкі Сярэбранага веку на свае вершы? Якія яшчэ аўтары вам падабаюцца?

— Вядома, гэты ўплыў ёсць, нават калі я яго і не ўсведамляю. Не можа не ўплываць на нас тое, што мы палюбілі яшчэ ў юнацтве і пранеслі праз жыццё. А падабаецца мне практычна ўся руская класіка, як у прозе, так і ў паэзіі. Прычым па настроі: сёння мне можа быць сугучным Лермантаў, а заўтра — Бродскі.

— Каго чытаеце з сучаснікаў? Ці ёсць сярод вашых любімых аўтараў беларускія?

— Наш час дзіўны спалучэннем вялікай колькасці добрых (а то і проста неверагодных) сапраўдных паэтаў  — як у Расіі, так і ў Беларусi, і ў Украіне  — з вельмі малой іх вядомасцю не толькі для шырокага кола чытачоў, але і ў самім літаратурным асяроддзі, якое ўяўляе на дадзены момант мноства неперасякальных «колаў і гурткоў». Выйсці да чытача сучаснаму паэту цяжка, прычым ад якасці вершаў гэта не залежыць увогуле ніяк.

Але стараюся знаходзіць і чытаць цікавых аўтараў. З сучаснікаў вельмі люблю вершы Бахыта Кенжэева, піцерскіх Таццяны Вольтскай, Алега Левітана, Віталя Дзмітрыева, Уладзіміра Шэмшучэнкі, Аляксандра Танкава, Вячаслава Лейкіна, маскоўскіх Яўхіма Бершына, Ганны Гедымін, Генадзя Калашнікава, екацерынбургскіх Вадзіма Дулепава і Андрэя Растаргуева, люблю вершы Аляксандра Кабанава з Кіева і Ірыны Еўсы з Харкава. Што ж тычыцца беларускіх паэтаў, то вельмі любіла і люблю вершы Юрыя Сапажкова, якога, на жаль, ужо няма з намі, Анатоля Аўруціна, Таццяны Шпартавай, Лізаветы Палеес, Таццяны Шэінай, ды многіх іншых...

— Як часта вы сустракаецеся з чытачамі? Як адчуваеце сябе падчас гэтых сустрэч?

— З чытачамі сустракаюся даволі рэдка, толькі тады, калі прапануюць дзе-небудзь выступіць (а гэта бывае нячаста), сама сабе арганізоўваць выступленні не ўмею, ды і часу і сіл на гэта няма. Але вершы чытаць люблю і таму падчас сустрэч з чытачамі адчуваю сябе вельмі добра і спакойна: калі ўжо людзі нейкім цудам даведаліся пра выступ і знайшлі час і сілы вечарам выбрацца з дому і прыйсці на выступ цалкам немедыйнага і малавядомага аўтара, то яны хочуць паслухаць вершы (а гэта ж зусім не адпачынак, але вялікая праца). А значыць, і чытаць для іх — адно задавальненне.

— Якой вы ўяўляеце беларускую публіку?

— Шчыра кажучы, не раблю ніякай розніцы паміж беларускай і расійскай публікай. Калі людзі любяць вершы, разумеюць іх і хочуць слухаць — якая розніца, дзе гэта адбываецца? Хіба толькі ў тым, што ў Мінску выступаю радзей, чым у Пецярбургу. Але сябры імкнуцца распаўсюдзіць інфармацыю пра выступленне, слухачоў прыходзіць больш (прынамсі, так было на мінулым)  — бо невядома, ці змагу я прыехаць калі-небудзь яшчэ. А ў Пецярбургу ўсе свае, усе ведаюць, што выступленні арганізоўваюцца рэгулярна, і могуць «адкласці на іншы раз», нават калі вершы ім па душы...

Гутарыла Дар’я СМІРНОВА

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Адказ на гэта і іншыя пытанні — у гутарцы з Дзмітрыем Шаўчуком.

Эканоміка

Чаму не варта спадзявацца на «шэрую» зарплату?

Чаму не варта спадзявацца на «шэрую» зарплату?

Будаўніку заплацілі менш, чым дамаўляліся вусна.

Культура

Галоўны рэдактар часопіса «Маладосць» распавядае пра новую стратэгію выдання

Галоўны рэдактар часопіса «Маладосць» распавядае пра новую стратэгію выдання

З пачаткам новай падпісной кампаніі ў «Маладосці» з'явіўся новы «прамоўшан»: цяпер гэта «больш чым часопіс».