Вы тут

75 гадоў таму быў расфарміраваны Беларускі штаб партызанскага руху


75  гадоў таму, акурат у лістападаўскія дні 1944 года, быў расфарміраваны і афіцыйна спыніў сваю дзейнасць Беларускі штаб партызанскага руху (БШПР).


Але гісторыя вывучэння ўнікальнай патрыятычнай з'явы — партызанскага руху ў Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны — на гэтым не скончылася, а толькі пачалася. І працягваецца дагэтуль. Днямі Нацыянальная бібліятэка і Нацыянальны архіў Беларусі прадставілі сумесны выдавецкі праект — першы выпуск серыі мультымедыйных выданняў «Партызанскі архіў», прымеркаваны да 75-годдзя вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў і 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне.

Пачалася серыя, так бы мовіць, з канца — з дакументаў, бібліяграфічных даведак, фотаздымкаў і ілюстрацый 1944-га, сабраных у электронным дакументальным выданні «Аператыўныя і разведвальныя зводкі Беларускага штаба партызанскага руху: 1944 год». Аднак ужо ў пачатку наступнага года ўбачаць свет зборнікі за 1943 і 1942 гады, дзе ўкладальнікі «рассакрэцяць» яшчэ некалькі соцень архіўных дакументаў, большасць з якіх раней ніколі не публікавалася.

— Безумоўна, партызанскі рух вывучаюць сёння розныя спецыялісты, на гэту тэму напісаныя сотні і тысячы кніг — мемуары, успаміны, зборнікі разнастайных матэрыялаў, мастацкія творы, многія з якіх захоўваюцца і ў нашай бібліятэцы. Здавалася б, за 75 гадоў усё сказана і дадаць няма чаго. Але гэта не так, і кожны год адкрывае новыя старонкі ў нашай гісторыі. Толькі сёлета сумесна з калегамі-архівістамі мы зладзілі выстаўку мастацкіх твораў партызан, што былі ўпершыню знойдзены ў архівах і паказаны шырокай грамадскасці. Цяперашні праект прадстаўляе звесткі, якія не былі раней дасяжныя ні шырокаму колу чытачоў, ні нават даследчыкам. Мы хочам, каб гісторыю сваёй краіны ведала перадусім моладзь, а яна любіць чытаць і працаваць з экранаў, і ўкладальнікі зборніка далі такую магчымасць, змясціўшы на невялікім носьбіце значную колькасць інфармацыі, — тлумачыць выбар фармату дырэктар Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Раман Матульскі.

Ідэю сумеснай работы бібліятэка і архіў узгаднілі вясной гэтага года. Больш за шэсць месяцаў доўжыліся падбор і стварэнне лічбавых копій унікальных дакументаў. У выніку электронны зборнік уключае ў сябе ілюстрацыйны блок і ўсе неад'емныя элементы навуковага выдання — прадмову, геаграфічны і іменны паказальнік, біяграфічныя даведкі і пералік апублікаваных дакументаў, а гэта 100 аператыўных і разведвальных зводак Беларускага штаба партызанскага руху, якія з прычыны вялікага аб'ёму надзвычай складана было б змясціць у папяровым выданні. Прадстаўленыя дакументы адлюстроўваюць асноўныя падзеі баявой і разведвальнай дзейнасці беларускіх партызан, такія як дыверсіі і аперацыі па знішчэнні варожых гарнізонаў, супрацьстаянне карным экспедыцыям нацыстаў, «рэйкавая вайна», разведка абаронных умацаванняў немцаў, узаемадзеянне з часцямі Чырвонай Арміі і ўдзел партызан і падпольшчыкаў у распрацоўцы аперацыі «Баграціён», звесткі пра колькасць і характар грузаў з Вялікай зямлі, інфармацыя аб рэарганізацыі і перайменаванні партызанскіх фарміраванняў, месцах іх дыслакацыі і шмат іншага.

Але галоўнае, гавораць укладальнікі зборніка, — людзі, якія, штодня рызыкуючы сваім жыццём, здабывалі неабходныя звесткі для планавання малых і вялікіх партызанскіх аперацый. А яшчэ вёскі і гарады — праз іх праходзіць уся Беларусь. Уявіце: геаграфічны паказальнік выдання займае 110 старонак і ўключае назвы каля 2500 населеных пунктаў! «На маю думку, зборнік будзе запатрабаваны не толькі ва ўстановах адукацыі пры вывучэнні партызанскага руху ў Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны, але і ў асобных даследчыкаў, нашчадкаў былых партызан, ва ўсіх, хто цікавіцца гісторыяй. Мне хочацца верыць, што чалавек, які будзе працаваць з гэтым дыскам і знойдзе назву свайго роднага горада ці вёскі, паглыбіцца ў гісторыю роднага краю, — зазначае архівіст Святаслаў Кулінок, — і такім чынам выданне будзе мець не толькі навуковую значнасць, але і адукацыйную, і выхаваўча-патрыятычную скіраванасць».

Вікторыя ЦЕЛЯШУК

Фота аўтара

Загаловак у газеце: Паводле звестак разведкі...

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

28 лістапада 2020 года спаўняецца 105 гадоў з дня нараджэння вядомага рускага пісьменніка, ваеннага карэспандэнта і журналіста Канстанціна Сіманава. 

Грамадства

«Калі б не сям'я Абрамукоў, наш род перастаў бы існаваць яшчэ ў 1941 годзе». Расіянка з Ніжняга Ноўгарада знайшла ў беларускай вёсцы сваякоў

«Калі б не сям'я Абрамукоў, наш род перастаў бы існаваць яшчэ ў 1941 годзе». Расіянка з Ніжняга Ноўгарада знайшла ў беларускай вёсцы сваякоў

І аднавяскоўцаў людзей, якія ў час вайны ратавалі сям'ю яе бабулі, жонкі афіцэра Чырвонай Арміі.

Спорт

«Вікторыя», якая робіць з Гродна баскетбольную сталіцу

«Вікторыя», якая робіць з Гродна баскетбольную сталіцу

Гродна — горад з багатай не толькі культурнай, але і баскетбольнай гісторыяй. 

Грамадства

У Гродне жыхары кватэр адмовіліся падчас капітальнага рамонту здымаць аздабленне з балконаў. На іх падалі ў суд

У Гродне жыхары кватэр адмовіліся падчас капітальнага рамонту здымаць аздабленне з балконаў. На іх падалі ў суд

Такога кшталту справа ў судзе Кастрычнiцкага раёна Гродна разглядаецца ўпершыню.