Вы тут

Навука з кардону і пластыліну


Чаму залатая жанчына не замерзла? Ці можна зацяжараць, з’еўшы брусніцы? Як адкрыць страўсіную ферму? Гэтымі пытаннямі азадачыліся (ніколі не здагадаецеся)... фінскія школьнікі. Праект педагогаў з гэтай краіны «Калевала ідзе вучыцца» быў прадстаўлены ў рамках еўрапейскага фестывалю Sсіеnсе оn Stаgе («Навука на сцэне»), прайшоўшы папярэдні нацыянальны адбор.

«Калевала» — гэта ўнікальны карэла-фінскі паэтычны эпас, які складаецца з 50 рун. Школьнікі выбралі 13 тэм для абмеркавання, і кожная група прыдумала навуковае пытанне, заснаванае на сюжэце. Затым навучэнцы працягнулі работу, шукаючы тэарэтычную інфармацыю і займаючыся практычнымі даследаваннямі, а сваімі вынікамі дзяліліся на сайце.


10 беларускіх настаўнікаў упершыню сталі ўдзельнікамі еўрапейскага фестывалю «Навука на сцэне».

Мультыдысцыплінарны падыход

У пачатку лістапада 10 беларускіх настаўнікаў упершыню сталі ўдзельнікамі грандыёзнай падзеі, якая сабрала 600 педагогаў з 38 краін. Іх паездка ў Партугалію на найбуйнейшы адукацыйны кірмаш для STЕM-педагогаў стала магчымай дзякуючы праграме Еўрапейскага саюза MОST.

— У горадзе на беразе акіяна на чатыры дні сабраліся настаўнікі матэматыкі, робататэхнікі, хіміі, фізікі, інфарматыкі, геаграфіі, біялогіі, пачатковых класаў і выкладчыкі ВНУ, гатовыя дапамагаць школам. Ва ўсіх, хто выкладае цікава, праводзячы на ўроку эксперыменты і даследаванні, хто не баіцца нешта зрабіць сваімі рукамі і з дапамогай вучняў, было некалькі дзён, каб і сябе паказаць, і іншых паглядзець, і пазнаёміцца, і пагутарыць, і завязаць кантакты. І нават калі англійская мова «кульгала», наглядныя стэнды, дэманстрацыя вопытаў, цікаўнасць настаўнікаў і дапамога гугл-перакладчыка змяталі ўсе бар’еры і стваралі глебу для новых ідэй, — расказвае STЕM-амбасадар асацыяцыі «Адукацыя для будучыні», намеснік дырэктара прыватнай школы Stеmbrіdgе, настаўнік інфарматыкі Яўгенія ГУШЧЫНА.

— Sсіеnсе оn Stаgе Еurоре — гэта сетка настаўнікаў, якія абменьваюцца ідэямі і найлепшымі практыкамі ў STЕM. Канчатковая мэта — падтрымаць педагогаў у іх прафесійным развіцці, — падкрэслівае старшы выкладчык кафедры сучасных методык і тэхналогій адукацыі АПА, навуковы кансультант інавацыйнага праекта па ўкараненні мадэлі STЕАM-адукацыі, STЕM-амбасадар асацыяцыі «Адукацыя для будучыні» Анжаліка МЕШЧАРАКОВА. — Сетка аб’ядноўвае цяпер педагогаў з 34 еўрапейскіх краін і не толькі. Напрыклад, у Партугаліі на апошнім фестывалі 34 краіны ўдзельнічалі афіцыйна, а чатыры — у якасці гасцей. Акрамя нас, запрашэнне атрымалі педагогі з Кітая, Бразіліі і Славакіі.

Фестываль «Навука на сцэне» праводзіцца раз у два гады. У 2001 і 2003 гадах гэта мерапрыемства было нацэлена выключна на настаўнікаў фізікі, але з 2005 года на ім былі прадстаўлены ўжо ўсе прыродазнаўчыя навукі. Між іншым, сёння паняцце STЕM значна пашырылася. Пад STЕM-падыходам разумеюць мультыдысцыплінарны падыход, калі настаўнік ставіць нейкую праблему, але не кажа, што яе рашэнне можна знайсці ў пэўным параграфе падручніка. Фактычна вучню прапануецца правесці ўласнае даследаванне. А рашэнне можа ляжаць часткова ў вобласці фізікі, часткова — у вобласці хіміі, біялогіі ці нават гісторыі і літаратуры. Ты сам вырашаеш, якія веды і па якой дысцыпліне табе патрэбныя ў канкрэтны момант.

Адна з намінацый фестывалю для STEM-педагогаў «Астраномія і даследаванні космасу ў прыродазнаўчай адукацыі».

Што знайшлі на сметніцы...

Галоўны «цвік» праграмы фестывалю «Навука на сцэне» — двухдзённы кірмаш педагагічных ідэй: удзельнікі прадстаўляюць свае праекты і эксперыменты на стэндах выстаўкі. Пад апошнія былі адведзены вялікія плошчы кангрэс-хола. Кожны можа падысці, пагутарыць, задаць свае пытанні і, так бы мовіць, выпрабаваць усе прылады, абсталяванне, эксперыменты на сабе. Прычым аўтары праекта не ведаюць, хто да іх падышоў: проста іх калега ці член журы. А на другі дзень наведаць кірмаш могуць усе ахвотныя — педагогі і вучні з любой школы.

Некаторыя з праектаў адбіраюцца праграмным камітэтам фестывалю і прэзентуюцца ў катэгорыях «Майстэрня» і «На сцэне» (як, напрыклад, «Калевала ідзе вучыцца»). На сцэнічныя прэзентацыі адводзіцца 20 хвілін. Канешне, каб удастоіцца такой увагі, у праекта павінна быць прыгожая «ўпакоўка» і легенда. Як пераканаліся беларускія педагогі, ад гэтых двух фактараў залежыць вельмі многае. Мала прыдумаць ідэю, яе яшчэ трэба ўмець паднесці шырокай публіцы са сцэны.

Усяго на фестывалі было прадстаўлена 217 праектаў у наступных намінацыях: «Навука для самых маленькіх», «Лічбавая асвета і прыродазнаўчая адукацыя», «Прыродазнаўчая адукацыя ў інтарэсах устойлівага развіцця», " Астраномія і даследаванні космасу ў прыродазнаўчай адукацыі«, «Недарагая і перапрацаваная навука», «Інклюзіўная навука» і «Сумесныя праекты» (выкананыя педагогамі з розных краін, але з умовай, што хоць адзін з іх павінен быць удзельнікам папярэдняга фестывалю).

Прыклад таго, як можна выкарыстоўваць 3D-прынтар на ўроках геаграфіі.

— Хачу заўважыць, што Sсіеnсе оn Stаgе — гэта не фестываль школ, а фестываль для настаўнікаў-практыкаў. У цэнтры ўвагі знаходзіцца педагог і вынік яго працы, а галоўная дзеючая асоба — навука, — разважае Ірына АДАМОВІЧ, настаўнік матэматыкі з сярэдняй школы № 20 Барысава, кіраўнік першага ў краіне STЕM-цэнтра, створанага на базе гэтай установы, і STЕM-амбасадар. — Гэта месца, дзе сціраюцца ўсе межы паміж краінамі, а настаўнікі аб’ядноўваюцца ў агульным патоку новых ідэй, любові да сваіх прадметаў, жаданні дзяліцца сваімі знаходкамі з усёй педагагічнай супольнасцю. Асноўная мова — англійская. Для кагосьці яна родная, а хтосьці на ёй дрэнна размаўляе і дрэнна яе разумее. Але нават у гэтым выпадку мова жэстаў, адзіная навуковая лексіка, разуменне сутнасці таго, што бачыш, дазваляюць людзям кантактаваць, знаходзіць агульныя тэмы і наладжваць кантакты. Для мяне асабіста стаў нечаканасцю той факт, што я разумела больш, чым сама ад сябе чакала.

Праекты былі прадстаўлены розныя. І вельмі простыя і знаёмыя вопыты, пра якія мы ведалі, бачылі іх, але яны былі сабраныя ў адну канву, складна і цікава прадстаўлены. І больш глабальныя рэчы, напрыклад, «фізічныя цацкі для дашкольнікаў» альбо мабільная праграма для смартфона — вызначальнік відаў раслін з прывязкай па карце да ўсяго арэала, дзе сустракаецца тая ці іншая расліна. Шмат было праектаў з кідкімі назвам: «Гульні з гукам», «Рознакаляровая хімія», «Памідорны праект», «Матэматычная магія», «Матэматыка ў агародніне і садавіне». Аўтары апошняга, напрыклад, вылічвалі плошчу скуркі, знятай з апельсіна, — усё насамрэч проста. Многія праекты былі з канкрэтнай прывязкай да той мясцовасці, з якой прыехалі педагогі, напрыклад, «Руффах, зямля вінаграда і віна» — яго прэзентавалі французы.

Шэдэўр з кардону і паперы: мадэль Сонечнай сістэмы ў скрынцы.

Самая цікавая намінацыя «Недарагая і перапрацаваная навука» — гэта значыць, што ў ход ідзе ўсё, што зроблена з паперы, кардону, палак, нітак і іншых падручных матэрыялаў. Гэта маглі быць і губкі, і трубачкі для кактэйлю. Вырабы ствараліся з другаснай сыравіны. Некаторыя праекты так і называліся: «З таго, што мы знайшлі на сметніцы». Былі і сапраўдныя шэдэўры з кардону і паперы, кшталту мадэлі сонечнай Сістэмы ў скрынцы, якая падсвечвалася ліхтарыкам.

Сярод пераможцаў былі і нашы суседзі-ўкраінцы, якія ў катэгорыі «Інклюзіўная навука» прадставілі праект «Сэнсарная інтэграцыя ў матэматыцы», заснаваны на тактыльных адчуваннях дзяцей. Увогуле ўкраінскія педагогі выставілі на еўрапейскі фестываль чатыры свае праекты.

Сакрэт паспяховага пенальці

— Я ўпэўнена, што амаль кожны беларускі настаўнік варты таго, каб трапіць на гэты фестываль, таму што мы штодня спрабуем на сваіх уроках фантазіраваць з падручнымі матэрыяламі, з нічога зрабіць штосьці, — дзеліцца сваім меркаваннем настаўніца пачатковых класаў сярэдняй школы № 20 Барысава, выкладчык курсаў па Sсrаtсh-праграмаванні Надзея ПРАКОПЧЫК. — А адзін з крытэрыяў конкурснага адбору — гэта мінімальныя выдаткі, даступнасць і магчымасць выкарыстоўваць ідэю на звычайных штодзённых занятках.

Праект, прысвечаны стварэнню «разумнага дома».

Калегі з Казахстана, напрыклад, прадстаўлялі праект «Крэатыўны пластылін», скіраваны на развіццё ў навучэнцаў абстрактнага мыслення. Педагогі працуюць у прыватнай школе, дзе ў іх 8 гадзін матэматыкі на тыдзень. Ідэя з пластылінам з’явілася ў старшых класах пры вывучэнні стэрэаметрыі. Дзеці пасля завяршэння вывучэння раздзела выконваюць творчы праект з пластыліну і дзеляцца затым сваімі вынікамі з малодшымі школьнікамі. Гэта абсалютна даступная для ўвасаблення ідэя.

Яшчэ адна фішка фестывалю — 40 майстар-класаў, але ты можаш выбраць з іх толькі два. Каб не атрымалася як у той прытчы, калі шэсць мудрацоў пайшлі «глядзець» слана, а потым адзін вырашыў, што слон — гэта дрэва, а другі — што змяя, беларускія настаўнікі падзяліліся — усе пайшлі на розныя майстар-класы, каб потым аб’яднаць свае ўражанні.

Дарэчы, на сайце httрs://www.sсіеnсе-оn-stаgе.еu/ «Навука на сцэне» можна бясплатна спампаваць вучэбныя матэрыялы, распрацаваныя еўрапейскімі STЕM-педагогамі. Напрыклад. якая ідэальная крывая траекторыі мяча? Якім павінен быць ідэальны газон? Які баланс СО2 на чэмпіянаце Еўропы УЕФА? Футбол прапануе вялікую разнастайнасць пытанняў і праблем для вучэбных заняткаў STЕM: 20 настаўнікаў з 15 еўрапейскіх краін распрацавалі дванаццаць навучальных блокаў, якія прадстаўляюць цікавыя эксперыменты па футболе для біялогіі, хіміі, камп’ютарных навук, матэматыкі і фізікі. Брашура змяшчае шырокі спектр міждысцыплінарных задач для сярэдняй школы: ад вымярэння масы паветра ўнутры мяча, уплыву энергетычных напояў на прадукцыйнасць гульцоў і да разліку шанцаў забіць падчас серыі пенальці. Школьнікаў заахвочваюць адкрыць навуковыя феномены папулярнай гульні.

Галоўны цвік праграмы — двухдзённы кірмаш педагагічных ідэй: удзельнікі прадстаўляюць свае праекты і эксперыменты на стэндах выстаўкі. Пад апошні былі адведзены вялікія плошчы кангрэс-хола.

— На фестывалі я часта ўключала «злоснага блогера» і задавала правакацыйныя пытанні, — усміхаецца Яўгенія Гушчына. — Калегі з Францыі прадстаўлялі праект, прысвечаны наступствам кліматычных змяненняў. На маё пытанне «А што мы можам змяніць, бо экалагічныя наступствы — гэта ж больш аддаленая перспектыва, якая закране наступныя пакаленні» мне адказалі: «Так, сёння мы насамрэч нічога не можам зрабіць, пакуль не зменяцца нашы кіраўнікі. Але мы можам выхаваць людзей, якія з дзяцінства думаюць пра тое, як захаваць гэты свет, як яго не забруджваць, і калі яны прыйдуць да ўлады, то змогуць уплываць на многія рэчы». Гэта значыць, што там ніхто не сумняваецца ў высокай місіі педагогаў.

Выхад на міжнародны ўзровень

Наступны фестываль «Навука на сцэне» пройдзе восенню 2021 года ў Чэхіі. Для таго каб паехаць туды ўжо паўнапраўнымі ўдзельнікамі, у Беларусі восенню 2020 года павінен быць арганізаваны нацыянальны адбор. Нацыянальны кіруючы камітэт цяпер знаходзіцца ў працэсе стварэння. Між іншым, у журы павінны ўвайсці не менш чым тры замежныя эксперты. Астатні час можна будзе прысвяціць падрыхтоўцы і вывучэнню англійскай мовы. Трэба мець на ўвазе, што ў нас прынята рабіць усё вельмі пампезна і кідка, але на фестывалі ў Партугаліі было зусім мала паліграфіі на стэндах. Нават праграму не раздрукоўвалі на паперы, клапоцячыся пра экалогію. І нідзе не было аднаразовага посуду. Усе траты рэсурсаў былі мінімізаваныя...

Яшчэ адзін важны нюанс — фінансаванне паездкі. У многіх краінах галоўнымі спонсарамі становяцца вядучыя кампаніі і вытворцы. Нядаўна было афіцыйна заяўлена, што ў Беларусі налета адкрыецца яшчэ 100 STЕM-класаў. Акрамя таго, за 2020 год ПВТ і асацыяцыя «Адукацыя для будучыні» плануюць навучыць STЕM-падыходу 300 настаўнікаў. У STЕM-класах вучні змогуць бясплатна займацца праграмаваннем, робататэхнікай, 3D-мадэляваннем, дакладнымі і прыродазнаўчымі навукамі, развіваць навыкі інжынернай творчасці. У новых STЕM-цэнтрах будуць адкрыты пяць новых напрамкаў: машыннае навучанне і штучны інтэлект, Аrt (сучасныя кірункі ў мастацтве і дызайне), FіnTесh і выкарыстанне высокіх тэхналогій у хіміі, біялогіі, медыцыне.

Членства Беларусі ў Sсіеnсе оn Stаgе Еurоре дасць нам магчымасць атрымліваць перадавы вопыт STЕM-педагогаў, так бы мовіць, з першых рук і выведзе STЕM-супольнасць беларускіх педагогаў на міжнародны ўзровень.

Даведка:

Ва ўсім свеце расце армія прыхільнікаў пераходу ад STЕM-адукацыі (абрэвіятура расшыфроўваецца як «sсіеnсе, tесhnоlоgу, еngіnееrіng і mаthеmаtісs» — «прыродазнаўчыя навукі, тэхналогіі, інжынерыя і матэматыка») да STЕАM-адукацыі (тыя ж навукі плюс творчасць). У краінах, дзе развіваюць высокатэхналагічную вытворчасць, STЕАM-адукацыя, якая развівае крэатыўныя навыкі, становіцца прыярытэтнай.

Надзея НІКАЛАЕВА.

Фота з сайта і беларускіх удзельнікаў фестывалю

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Адказ на гэта і іншыя пытанні — у гутарцы з Дзмітрыем Шаўчуком.

Эканоміка

Чаму не варта спадзявацца на «шэрую» зарплату?

Чаму не варта спадзявацца на «шэрую» зарплату?

Будаўніку заплацілі менш, чым дамаўляліся вусна.

Культура

Галоўны рэдактар часопіса «Маладосць» распавядае пра новую стратэгію выдання

Галоўны рэдактар часопіса «Маладосць» распавядае пра новую стратэгію выдання

З пачаткам новай падпісной кампаніі ў «Маладосці» з'явіўся новы «прамоўшан»: цяпер гэта «больш чым часопіс».