Вы тут

Формула памяці


Незабыўныя фрагменты гісторыі ў палітры творчасці беларускіх аўтараў


Алесь Лось «Красавік, ранак». 2002 г.

Апошнім часам Палац мастацтваў у Мінску ўсё часцей здзіўляе публіку не толькі разнастайнымі праектамі, але і маштабам выставак. Толькі 13 лістапада на адной з найбуйнейшых выставачных пляцовак сталіцы адкрыліся адразу чатыры творчыя праекты, якія складана абысці ўвагай.

1. Самы маштабны з іх  — праект «Графіка+», які можа ўразіць разнастайнасцю творчых падыходаў традыцыйнай беларускай школы. Секцыя «Графіка»  — адно з найстарэйшых творчых аб’яднанняў Беларускага саюза мастакоў. Сёння яна аб’ядноўвае больш за 80 мастакоў, якія асноўным відам сваёй творчасці лічаць графічнае мастацтва.

Гэтая творчая прастора заўсёды была зонай свабоды і эксперыментаў. Жывапіс, скульптура, дэкаратыўна-прыкладное мастацтва, фатаграфія, апошнім часам — яшчэ і відэамастацтва і інсталяцыя — дадатковыя грані творчай асобы мастакоў-графікаў.

Выстаўка «Графіка+» дае магчымасць мастакам секцыі, акрамя графікі, прадэманстраваць розныя бакі сваёй творчасці. Яна прысвечана 90-годдзю знакамітых мастакоў-графікаў  — членаў секцыі: народнага мастака Арлена Кашкурэвіча (1929—2013) і заслужанага дзеяча мастацтваў Людвіга Асецкага (1929—2005).

Беларуская арт-суполка заўсёды ганарылася айчыннай школай графікі. Ніколі не пачуеш водгукаў дрэнных, негатыўных — толькі добрыя. Сапраўды, у краіне ёсць людзі, якія змаглі ў гэтым кірунку дасягнуць высокага прафесіяналізму, што засведчылі не толькі ў нас, але і за мяжой. І гэты факт выклікае гонар. Старшыня секцыі графікі Беларускага саюза мастакоў Андрэй Басалыга лічыць, што, нягледзячы на поспехі ў развіцці айчыннай школы, трэба карыстацца досведам розных краін, але не губляць індывідуальнасці.

— Праект увабраў усё самае лепшае, што было зроблена ў графіцы за мінулыя гады,  — расказвае Андрэй Басалыга.  — Аўтары няспынна працавалі і рыхтаваліся да гэтай падзеі. Малюнак, акварэль, эстамп, магчымасці лічбавых тэхналогій  — творцы спрабавалі зачапіць тэхнікай, ідэяй, філасофскім падыходам і індывідуальнасцю. Паколькі пад праект была выдзелена абмежаваная тэрыторыя выставачнай прасторы, патрабаванні да твораў былі высокія. Работы адбіраліся па якасці і па часе напісання.

Удзел узялі прадстаўнікі розных пакаленняў. Работы маладых творцаў побач з творамі знакамітых беларускіх графікаў ніколькі не саступаюць. Розныя пакаленні захапіліся адной ідэяй. Гэта нагода для не аднаго дыялогу.

— Паколькі ў выстаўцы прымаюць удзел прадстаўнікі маладога пакалення, можна казаць пра давер да іх, — падкрэслівае Андрэй Басалыга.  — У маладога аўтара з’яўляецца стымул і цікавасць. Выстаўляць сваю творчасць разам з творамі такога мэтра як, напрыклад, Арлен Кашкурэвіч, — гэта сапраўды дасягненне. Але зараз мне не хочацца дзяліць мастакоў на пакаленні. Мы ўсе калегі і ў гэтай прасторы — на роўных. У дадзеным выпадку вучацца не толькі маладыя, але і знакамітыя майстры графікі спрабуюць зразумець, чым жыве моладзь, як адчувае жыццё. Хоць наша школа дастаткова моцная, мы не павінны замыкацца толькі ў яе рамках. Калі варыцца ва ўласным соку, кроў будзе застойвацца. Павінны быць і запазычанні, і погляды ў сусветную прастору графічнага мастацтва. Трэба не баяцца мяняцца, а нашай школе  — спакойна ўспрымаць такую з’яву, як трансфармацыя.

Беларуская арт-прастора добра падрыхтавана і чакае такой штогадовай падзеі ў выставачным калейдаскопе. Многія нашы мастакі-графікі ўжо даўно шырока вядомы ва ўсім свеце. І шматлікія міжнародныя ўзнагароды — таму пацвярджэнне. Значыць трэба і нам ведаць, бачыць і цаніць сваіх майстроў графікі.


2. Другая па маштабе выстаўка ў Палацы мастацтваў прысвечана творчасці вядомага мастака Вiктара Цiханава (1955—2018), чый жывапіс непарыўна асацыіруецца са шматжанравасцю. Ён ствараў не толькі жывапісныя палотны, але і фрэскі, вітражы, мазаікі. Яго яркія вядомыя садова-паркавыя пейзажы часам параўноўваюць з карцінамі французскага постімпрэсіяніста Поля Сіньяка.

Вiктар Цiханаў нарадзiўся ў вёсцы Пукшына на Вiцебшчыне. Скончыў Рэспублiканскую школу па музыцы i выяўленчым мастацтве, у 1978-м — аддзяленне манументальнага жывапiсу Беларускага тэaтральна-мастацкага iнстытута (цяпер Беларуская дзяржаўная акадэмiя мастацтваў). З 1984-га  — сябра Саюза мастакоў. Знакавымi ў творчасцi сталi работы ў aдноўленай iм тэхнiцы разнога ляўкаса. Сярод першых работ — партрэт бабкі Ганны i дзеда Сцяпана, пазней энцыклапедычныя Мiкола Гусоўскi i Францыск Скарына, партрэт Кастуся Калiноўскага i iншыя. Быў у Вiктара Цiханава i пeрыяд, звязаны з iканапiсам: роспiсы праваслаўнага храма вёскі Сямятычы (Польшча), алтарная iкона «Хрышчэнне Гасподняе» храма Марыi Магдалiны ў Мiнску. Пасля шматлiкiх манументальных аб’ектаў у тэхнiцы вiтражу, мазаiкi, фрэскi мастак прыйшоў да жывапiсу пазнавальных у яго адметнай манеры краявiдаў.

Пуантылiзм як стыль не стаў самамэтай для Вiктара Цiханава. Праца з мазком рознага маштабу хутчэй прыйшла ад гульнi ў рознакаляровую смальту i маленькiх кропак вiтражнага шкла. Пасля раннiх шэра-ссiвелых беларускiх краявiдаў сапраўдны прарыў святла i колеру лiтаральна захлынуў мастака ў Iспанii ў 1994 годзе. Пасля працы i шматлiкiх выставак у Iспанii палiтра аўтара кардынальна змянiлася.

Кожная вандроўка аўтара вылiвалася ў новую серыю твораў. Так з’явiлiся «Швейцарскi цыкл», «Восень у Баварыi», серыi палотнаў з Сербii i Славакii. Пасля вяртання з гор беларускiя прасторы з люстэркамi рэчак i азёраў зноўку вабiлi мастака. Складаная i балючая тэма Чарнобыля знайшла свой водгук у творчасцi. Паездкi ў забароненую зону адлюстравалiся ў аўтарскiм фiльме «Сум пакiнутых вёсак» i аднайменным праекце, якi быў прадстаўлены ў Нацыянальным мастацкiм музеi ў 2007 годзе.

Святло можна назваць галоўнай тэмай пуантылiстычнага жывапiсу Вiктара Цiханава. Гэта мiгценне першага снегу на коўдры жоўтага лiсця, блiкi на вадзе беларускiх ручаёў i Мiжземнага мора. Нават калi за аснову абраны чорны квадрат, мазком праступае святло.


3. Трэцяя выстаўка ўяўляе сабой сінтэз жывапісу і графікі «Залессе. Алесь Лось. Яўгенія Ліс».

Яўгенія Ліс «Сустрэча». 3 серыі «Жаночыя мары». 1998

Чым больш роляў мы на сябе прымяраем, тым больш рухаемся наперад і пазнаём свет.

Творцы праяўляюць сябе ў розных формах мастацкай дзейнасці (а не толькі ў межах прафесійнай галіны, дзе атрымалі адукацыю). Адзін з такіх прыкладаў  — творчасць прафесійных мастакоў-графікаў Яўгеніі Ліс і Алеся Лася. Яўгенія адкрыла ў сабе талент рэжысёра батлеечнага тэатра, развівалася як актрыса, рабіла лялькі і пісала сцэнарыі. Алесь навучыўся рабіць музычныя інструменты і іграць на іх, аднавіў беларускую дуду, ліру, стварыў не адну музычную капэлу.

Выстаўка «Залессе. Алесь Лось. Яўгенія Ліс»  — адлюстраванне перыяду творчага жыцця маладых мастакоў у вёсцы Зарудзічы Залескага сельскага Савета. Батлейка памяняла ракурс творчасці мастакоў, якіх захапілі выраб лялек, напісанне новых сцэнарыяў для спектакляў, экспедыцыі і знаёмства з традыцыйнай музыкай і спевамі. Дзякуючы батлейцы, у Залессі з’явілася Школа мастацтваў у Палацы М. К. Агінскага, загучалі дуда і ліра карбовая, знайшліся цудоўныя народныя музыканты:  скрыпачы, цымбалісты, акардэаністы, якія адкрылі непазнаны свет народнай творчасці для мастакоў-графікаў. Не ўсё атрымалася зрабіць згодна з планам, але Залессе стала яшчэ адной акадэміяй жыцця, пазнання саміх сябе і наваколля.

Дамінантай выстаўкі стала тэма Дзядоў — калі мёртвыя прыходзяць да жывых. Гэта час успомніць пра тых творцаў, што былі разам з намі, сваякоў, родных, сяброў музыкаў. Гэта час ушанаваць памяць таленавітай мастачкі Яўгеніі Ліс, якая 10 гадоў таму адышла ў іншы свет.

Мастак не можа спыніцца ў творчых пошуках. Работы, выстаўленыя Алесем Ласём, інспіраваныя не толькі залескім перыядам жыцця,  — дэманструюць прыгажосць Налібоцкага краю і старой Літвы, у цэнтры якой месціцца яго сядзіба «Хутар Дудара» з адзіным у Беларусі жывым музеем музычных інструментаў і тэатрам «Батлейка», якія прыцягваюць сотні зацікаўленых гледачоў.

У экспазіцыі прадстаўлена каля 50 жывапісных і графічных работ Алеся Лася і Яўгеніі Ліс, а таксама серыя малюнкаў лялек і самой батлейкі з фондаў Ленінградскага музея этнаграфіі народаў СССР, якія выкладчык кафедры графікі БДТМІ Людміла Міхайлаўна Кальмаева (сяброўства з ёй і паспрыяла захапленню яе народным лялечным тэатрам) зрабіла яшчэ ў 1966 годзе.


Ігар Гардзіёнак — Вольга Кірэва «Кветкавы накцюрн № 2». 2019 г

4. Апошняя выстаўка таксама мае вялікае значэнне для беларусаў. Праект «Праўда пра Курапаты» бярэ за душу. Дакументальна-мастацкая выстаўка адлюстроўвае гісторыю і сённяшні дзень старога хваёвага лесу на паўночна-ўсходнім ускрайку Мінска, дзе ў 1930-я гады былі расстраляны сотні тысяч ні ў чым не вінаватых мірных людзей — нашых продкаў і суайчыннікаў.

На выстаўцы прадстаўлены жывапіс, графіка, скульптура, плакат, фотадакументы. Свае новыя творы паказалі вядомыя мастакі: Эдуард Агуновіч, Віктар Мікіта, Аляксей Марачкін, Ніна Сакалова-Кубай, Генадзь Драздоў, а таксама маладзейшае пакаленне сяброў Беларускага саюза мастакоў. Сярод іх — Усевалад Свентахоўскі, Наталля Піневіч, Уладзімір Лавецкі ды іншыя.

Падчас выстаўкі ў палацы мастацтваў адбыліся і яшчэ адбудуцца сустрэчы, экскурсіі і прэзентацыі кніжных выданняў. На ўрачыстым адкрыцці выстаўкі з прывітальным словам выступілі пісьменнік Уладзімір Арлоў і мастак Аляксей Марачкін.

Вікторыя АСКЕРА

Загаловак у газеце: Незабыўныя фрагменты гісторыі ў палітры творчасці беларускіх аўтараў

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Адказ на гэта і іншыя пытанні — у гутарцы з Дзмітрыем Шаўчуком.

Эканоміка

Чаму не варта спадзявацца на «шэрую» зарплату?

Чаму не варта спадзявацца на «шэрую» зарплату?

Будаўніку заплацілі менш, чым дамаўляліся вусна.

Культура

Галоўны рэдактар часопіса «Маладосць» распавядае пра новую стратэгію выдання

Галоўны рэдактар часопіса «Маладосць» распавядае пра новую стратэгію выдання

З пачаткам новай падпісной кампаніі ў «Маладосці» з'явіўся новы «прамоўшан»: цяпер гэта «больш чым часопіс».