Вы тут

Драма мовай танца


 «Ганна Карэніна» ўпершыню ў рэпертуары Вялікага


Балетная прэм’ера сезона! Класіка сусветнай літаратуры на галоўнай беларускай сцэне: «Ганна Карэніна» ўпершыню ў рэпертуары Вялікага тэатра оперы і балета Беларусі.

Сусветна вядомы раман Талстога і геніяльная музыка Чайкоўскага. Для балетмайстра-пастаноўшчыка гэта вялікая адказнасць — расказаць трагічны сюжэт знанага аўтара ў музычным суправаджэнні шэдэўра сімфанічнага мастацтва. Вольга Костэль замахнулася на манументальнае палатно і вырашыла паказаць драму мовай танца з новага боку. Паставіць Ганну Карэніну на пуанты асабліва няпроста пасля балета Шчадрына з непаўторнай Маяй Плісецкай у галоўнай ролі. Але менавіта так атрымліваюцца пастаноўкі, якія ўваходзяць у гісторыю.

Увасобіў у жыццё ідэю разам з Вольгай Костэль дырыжор-пастаноўшчык Андрэй Галанаў. Паводле яго слоў, музыка Чайкоўскага перадае шматграннасць рускай душы. А адначасовае напісанне і рамана, і музыкі як нельга лепш адлюстроўваюць сітуацыю і канфлікт таго часу

— Калі я ставіла спектакль, то перш за ўсё мяне хваляваў момант шчырых пачуццяў. Раней стараліся паказаць гісторыю любоўнага трыкутніка. Я ўзняла канфлікт — маці і палюбоўніцы, — патлумачыла Вольга Костэль. — Гэта тое, што Ганна не магла ў сабе сумясціць. Я старалася гэты канфлікт максімальна раскрыць за кошт прысутнасці яе сына. У юнага артыста — сапраўды важная роля, ён не стаіць на заднім плане.

Ставілася мэтай захаваць дух мінулай эпохі, што ў стваральнікаў спектакля атрымалася: вытанчаныя ўборы, чароўны рух артыстаў балета, якія перадаюць найтанчэйшыя адценні пачуццяў і перажыванняў, цікавыя знаходкі ў дэкарацыях і святле ствараюць атмасферу шыкоўнага балю, таямнічага кутка для сустрэч закаханых. Цудоўная музыка настолькі па-майстэрску ўплеценая ў агульную канву спектакля, што гледачы не заўважаць швоў. Няма адчування дысанансу.

— Спектакль  — пра канфлікт жывога чалавека і механічнага грамадства, жывога пачуцця і псеўдамаральнасці,  — адзначыла балейтмайстарпастаноўшчык. — Ганна — жанчына моцная, і застаецца такой да канца, цалкам усведамляючы як свае ўчынкі, так і іх наступствы. Яна не прымае пазіцыі ахвяры. Мы сённяшнія жывём так сама складана, як героі Талстога. Як наогул у такіх сітуацыях трэба сябе паводзіць? Замест арыгіналаў нам пастаянна падсоўваюць эрзац і кажуць: гэта і ёсць шчасце. А калі прыходзіць бяда, людзі шукаюць адказы на свае пытанні менавіта ў Талстога.

У першым дзеянні шмат кахання і страсці, а ў другім, як водзіцца, надыходзіць момант расплаты. Грамадства пагарджае галоўнай гераіняй, ёю пачынае гнясціся і некалі палкі закаханы. У сям’і таксама замест падтрымкі яна становіцца непажаданай персонай. Якімі выразнымі сродкамі перадаць пакуты душы галоўнай гераіні? Сплаў танца, музыкі, акцёрскай гульні складана апісаць, як і момант, калі руйнуюцца мары, здраджваюць блізкія, няма падтрымкі і надзеі... Гэты момант не пакідае гледачоў абыякавымі. Спектакль рухаецца да трагічнага фіналу. Апускаюцца асвятляльныя прыборы, з’яўляюцца клубы дыму і гукі, што сімвалізуюць набліжэнне жалезнага монстра, які знішчыць галоўную гераіню, а далей  — нечаканы ход рэжысёра-пастаноўшчыка, які варта ўбачыць на ўласныя вочы.

Усе сцэны ў новым спектаклі  — нібы літары, што паўсталі з несмяротнага рамана: вось дамавітая Долі Аблонская (Ганна Фокіна) у атачэнні дзяцей і нязноснага Сцівы (Антон Краўчанка), а вось наіўная Кіці Шчарбацкая (Вікторыя Трэнкіна), побач з ёю Левін (Канстанцін Геронік). Яна кахае Вронскага (Ігар Аношка), а той заглядаецца на замужнюю Карэніну (Ірына Яромкіна).

На працягу двух гадзін глядач бачыць узлёты і падзенні герояў рамана, калі ў адной сям’і — шчасце, у іншай зразумела — бяда. І так па коле. У эпіцэнтры ўсяго Ганна Карэніна, якая не можа выбраць: быць з сям’ёй або аддацца запалу. У спектаклі атрымалася ўсё. І сапраўды, уражвае гарачае адажыа Ганны і Вронскага. У нейкі момант гледачу можа здацца, што ён бачыць нешта забароненае. А пакуты Ганны ў карціне, калі Вронскі яе вязе, а сын Сярожа спрабуе ўтрымаць, і зусім выклікаюць слёзы.

Вядучы майстар сцэны балета Вялікага тэатра Беларусі Антон Краўчанка распавёў, што першапачаткова рэпеціраваў ролю Карэніна, але яго самога ўражвалі пачуццёвыя адажыа Вронскага і Ганны. І вось воляю лёсу ўсё змянілася.

— На сцэне глядач убачыць два ўзрушальныя адажыа Вронскага і Ганны. Першае — больш гарачае, другое — халоднае. Пасля першага, упэўнены, не застанецца пытанняў, чаму Ганна кінулася з галавой у адносіны, — упэўнены Антон Краўчанка.  — Думаю, што кожны ў спектаклі знойдзе нешта сваё.

Канфлікт паміж Ганнай і яе мужам Аляксеем Карэніным на сцэне разгараецца вельмі моцна, а пакутуе ад гэтага сын Сярожа. Дарэчы, адна з самых кранальных і эмацыянальных сцэн спектакля звязана з расставаннем маці і сына. Галоўнай гераіні не ўдаецца ўраўнаважыць у сабе іпастасі маці і палюбоўніцы. Выбар аказваецца трагічны...

Пастаноўка «Ганны Карэнінай» у Вялікім тэатры Беларусі была задумана некалькі гадоў таму. Па прызнанні Вольгі Костэль, першыя думкі пра балет узніклі шэсць гадоў таму, а крышталізацыя канцэпцыі заняла каля трох гадоў. Важна, што ўжо на самым пачатковым этапе працэс стварэння быў падтрыманы неабыякавымі людзьмі: на фарміраванні лібрэта адбіліся плённыя зносіны з перакладчыкам і драматургам Ірынай Герасімовіч, больш глыбокаму асэнсаванню твораў Чайкоўскага дапамагалі гутаркі з кампазітарам Кастусём Яськовым. Далей на працы сканцэнтравалася асноўная пастановачная група.

Музычная кампазіцыя балета «Ганна Карэніна» фарміравалася паступова і была ў выніку істотна перагледжана ў параўнанні з зыходным праектам. Першапачаткова планаваны матэрыял — тры апошнія сімфоніі Чайкоўскага — быў дапоўнены часткамі сімфоній «Манфрэд» і «Зімовыя мроі». Нязменным застаўся прынцып беражлівага падыходу да музычнага тэксту: часткі сімфоній практычна не падвяргаліся скарачэнню і ніяк не відазмяняліся.

— Мы можам шмат разважаць пра Чайкоўскага як культурную з’яву, але кампазітар кожны раз нараджаецца тады, калі гучыць яго музыка, — упэўнены дырыжор-пастаноўшчык Андрэй Галанаў.  — І кожны раз інтэрпрэтацыя, умовы выканання ствараюць новае яго аблічча. Музыка Чайкоўскага перадае сам дух часу рамана «Ганна Карэніна». Аб’ядноўваючы творы Чайкоўскага і Талстога, мы аб’ядноўваем эстэтыку літаратурнай і музычнай моў таго часу.

Сцэнаграфія напоўнена сімваламі: месца дзеяння  — вакзал — сімвалічная прастора разыходжання шляхоў, разрыву сямейных адносін; люстэрка — унутранае адлюстраванне герояў, іх сумленне; валізкі  — атрыбуты вакзала і метафарычны выраз тых цаглінак, з якіх складваюцца сямейныя каштоўнасці.

«Ганна Карэніна»  — назва для Вялікага тэатра Беларусі новая. І, тым не менш, гэты балет стаў ужо для тэатра спектаклем асаблівага лёсу — апошняй работай галоўнага мастака Аляксандра Касцючэнкі, які пайшоў з жыцця за некалькі месяцаў да прэм’еры. У сцэнаграфіі майстар хацеў увасобіць і адмысловы каларыт, і пранізлівы твор Талстога, і сімволіку дарогі, і дыялектыку ўнутраных і знешніх адлюстраванняў, і саму псіхалогію разрыву — адносін і жыццяў.

Вікторыя АСКЕРА

Фота Ганны ЗАНКАВІЧ

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Адказ на гэта і іншыя пытанні — у гутарцы з Дзмітрыем Шаўчуком.

Эканоміка

Чаму не варта спадзявацца на «шэрую» зарплату?

Чаму не варта спадзявацца на «шэрую» зарплату?

Будаўніку заплацілі менш, чым дамаўляліся вусна.

Культура

Галоўны рэдактар часопіса «Маладосць» распавядае пра новую стратэгію выдання

Галоўны рэдактар часопіса «Маладосць» распавядае пра новую стратэгію выдання

З пачаткам новай падпісной кампаніі ў «Маладосці» з'явіўся новы «прамоўшан»: цяпер гэта «больш чым часопіс».