Вы тут

Адкрыўся праект «Сусвет Язэпа Драздовіча»


У Нацыянальным мастацкім музеі адкрыўся новы раздзел пастаяннай экспазіцыі — «Сусвет Язэпа Драздовіча». Цяпер у зале беларускага мастацтва канца ХІХ — першай паловы ХХ стагоддзя можна пазнаёміцца з жывапіснымі і графічнымі работамі мастака з фондаў музея (некаторыя з іх раней увогуле ніколі не выстаўляліся) і тактыльнымі карцінамі, прызначанымі для людзей з парушэннямі зроку ў межах інклюзіўнага праекта «Мастацтва на кончыках пальцаў».


— Наш новы праект складаецца з вітрын, дзе можна ўбачыць графічныя работы і альбом «Жыццё на Месяцы» пачатку 1930-х гадоў. Таксама прадстаўлены два тактыльныя рэльефы з аўдыёгідам (інтэрпрэтацыі карцін «Космас» і «Порт Нябеснай прасторы на кальцы Сатурна»). А яшчэ ў інфакіёску ў пастаяннай экспазіцыі і на афіцыйным сайце Нацыянальнага мастацкага музея размешчаны віртуальны архіў-музей Язэпа Драздовіча, дзе ёсць яго біяграфія і аўтарскія касмічныя тэксты. Рукапісныя кнігі знаходзяцца ў аддзелах рэдкіх кніг і рукапісаў бібліятэкі імя Урублеўскіх Акадэміі навук Літвы і навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа Акадэміі навук Беларусі — пры дапамозе кандыдата філалагічных навук Ліі Кісялёвай яны былі расшыфраваны і перакладзены для гэтага праекта. Каля кожнай работы прысутнічаюць QR-коды, якія даюць спасылку на той ці іншы матэрыял на сайце музея на рускай, беларускай ці англійскай мове, — тлумачыць куратар праекта, вядучы навуковы супрацоўнік Нацыянальнага мастацкага музея Вольга Архіпава. — Драздовіч выступае як мастак і астраном. Мяне ўвогуле найбольш уражвае яго здольнасць гарманізаваць свет. Бо калі перад ім узнікала пытанне, напрыклад, як пабудаваны свет, то ён знаходзіў адказ. Яго кніга «Дзе мы і хто мы?» (1937, з фондаў навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа Акадэміі навук Беларусі) напісана ў форме пытанняў і адказаў. І я пераканана: мы павінны ведаць, што ў нас у Беларусі быў такі чалавек. Ужо ў 30-я гады дзякуючы сваім ведам і імкненню перадаць іх іншым ён даследаваў будову свету. І рабіў гэта па-свойму паспяхова, прычым у імя навукі, бо заробку Язэпу Драздовічу гэта не прыносіла. Для яго было вельмі важна паказаць людзям шлях да ведаў, да святла, таму што ён быў сведкам дзвюх войнаў і бачыў вынікі чалавечага злачынства. У яго ёсць карціна «Дух зла», дзе мы бачым выяву анёла — жаданне аўтара паказаць святло чалавечай душы і даць ёй правільны арыенцір.

Імя Язэпа Драздовіча ў кантэксце беларускай культуры — гісторыя жыцця чалавека, які за 66 гадоў праявіў сябе ў розных ролях: мастака, скульптара, этнографа, археолага, педагога, пісьменніка, гісторыка. Яго творчае станаўленне прыпала на перыяд беларускага нацыянальнага адраджэння. Сам ён апісаў аднойчы: «Наогул я зменная натура: праз кожныя тры гады што-небудзь новае пачну. Праз усё жыццё маё так. Тры гады быў пастухом у падурослыя леты, тры гады патраціў на мастацкую школу і агульнае развіццё, тры гады служыў у салдатах, тры гады аддаваўся грамадскай працы ды пісаў як пісьменнік. І вось ужо трэці год як вандроўны народны мастак».

У экспазіцыі і ў архіве-музеі цэнтральнае месца займаюць работы Язэпа Драздовіча, прысвечаныя космасу. Дарэчы, праект створаны на грант Прэзідэнта Беларусі. Шматлікія творы «касмічнага цыклу» (жывапіс, графіка, тэксты) — фенаменальная з'ява не толькі ў беларускай, але і ў сусветнай культуры. Праяўляць інтарэс да астраноміі мастак пачаў у 30-я гады, калі жыў у Вільні і ў яго быў перыяд беспрацоўя. Але яшчэ ў гады навучання ён расказваў маці пра нябесную сферу, выяву якой бачыў на скляпеннях Віленскай бібліятэкі. «Вучыся і пазнай нябесныя бегі, — сказала яна сыну аднойчы. — Светабудова — ці не найвялікшая гэта з таямніц?» Захапіўшыся астраноміяй, мастак начамі ў сне здзяйсняў «астральныя падарожжы» на далёкія зоркі і планеты. А ўбачанае на Месяцы, Марсе, Сатурне, Венеры — прыроду, гарады, жыццё — увасабляў у графіцы і жывапісе, апісваў у дзённіках і спецыяльных сшытках (большасць якіх захоўваецца за межамі Беларусі і да сёння не публікавалася).

Мастацкія творы і тэксты касмічнай тэматыкі непарыўна звязаныя, узаемадапаўняльныя. І якраз архіў-музей дазваляе спалучаць мастацкія творы, прысвечаныя космасу, з адпаведнымі ўрыўкамі, якія даюць падрабязнае вытлумачэнне графічных і жывапісных твораў мастака. Так, напрыклад, на Месяцы ён убачыў пушчу Заўрыдыю, дзе можна было сустрэць вярблюдастрауса і галаскурых заўраў (яшчараў), і ў рукапіснай кнізе «Дзе мы і хто мы?» напісаў: «...У гарах Пэрэнэях, пад экватар, жывець... цікавы зьвер, — можа, гэта каму і пакажацца сьмешным, што замейсц двухгорбага ды двухногі, — гэта лунны двухногі вярблюд. Гэтая абросшая касматаю бураю воўнай жывёла прыпамінаець сваім выглядам і нашага стравуса, а разам з тым і вярблюда. Тулава яго — як у стравуса, а ногі, шыя і галава вярблюджыя. Днём ён шляецца па цянёх лесу, а ноччы ўзьбіраецца дзе-небудзь на высокую скалу, становіцца ліцом к усходу слонца і, так стоячы, сьпіць зь вялікімі незаплюснутымі вачамі аж да самага раньня, аж пакуль першыя яркія лучы ўсхадзячага сонца яго не разбудзяць». Па-добраму здзіўляешся, наколькі быў захоплены тэмай чалавек, які днямі сядзеў у бібліятэцы і вывучаў астранамічную літаратуру, і пісаў уласныя навуковыя працы, адну з якіх — «Нябесныя бегі» — змог выдаць у 1931 годзе. Пасля касмічная тэма знаходзіла адлюстраванне таксама ў маляванках (роспісе дываноў), якія кармілі мастака і вучонага, калі яго сур'ёзныя работы і энцыклапедычныя веды не былі запатрабаваны. Увогуле Язэп Драздовіч меў цвёрдае перакананне, што ўся яго творчасць, якая мела дачыненне да Космасу, — галоўная справа яго жыцця. І важная яна не столькі як мастацтва, колькі як унёсак у развіццё навукі...

Алена ДРАПКО

Фота Ганны ЗАНКАВІЧ

Загаловак у газеце: Касмічны палёт з Драздовічам

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Адказ на гэта і іншыя пытанні — у гутарцы з Дзмітрыем Шаўчуком.

Эканоміка

Чаму не варта спадзявацца на «шэрую» зарплату?

Чаму не варта спадзявацца на «шэрую» зарплату?

Будаўніку заплацілі менш, чым дамаўляліся вусна.

Культура

Галоўны рэдактар часопіса «Маладосць» распавядае пра новую стратэгію выдання

Галоўны рэдактар часопіса «Маладосць» распавядае пра новую стратэгію выдання

З пачаткам новай падпісной кампаніі ў «Маладосці» з'явіўся новы «прамоўшан»: цяпер гэта «больш чым часопіс».