Вы тут

Сяргей Нябесны вызваляў гарады-героі Новарасійск, Керч, Севастопаль і з баямі прайшоў паў-Еўропы


Старшыню Рэчыцкага раённага Савета ветэранаў Вячаслава Папова я заспеў у яго кабінеце якраз тады, калі ён рыхтаваўся пачаць абход удзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны, павіншаваць іх з 75-годдзем вызвалення Беларусі, даведацца, у якой канкрэтнай дапамозе яны маюць патрэбу. Першы візіт ён запланаваў да Сяргея Рыгоравіча Нябеснага. Я напрасіўся пайсці да ветэрана разам з ім.


 

72 гады па жыцці з любімай жонкай.

Нябесныя жывуць у райцэнтры на вуліцы Леніна, і гаспадыня Настасся Фёдараўна адразу паведаміла, што іх саюзу ўжо 72 гады. Пажаніліся пасля таго, як Сяргей Рыгоравіч дэмабілізаваўся з арміі. І пахвалілася яшчэ, які ў маладосці быў ён спрытны ва ўсіх справах. Вось спытайце яго (кажа нам), колькі Сяргей Нябесны захопнікаў-фрыцаў на той свет адправіў. І за што сам Сталін восем падзяк яму аб'явіў.

Сяргей Рыгоравіч спрабаваў сказаць жонцы, што не з таго з гасцямі гаворка пачалася, але тут на стале апынуўся ўзнагародны ліст з апісаннем яго подзвігу ў сакавіку 1945 года пры вызваленні Чэхіі. «У баях за населены пункт Аламоўц тав. Нябесны быў прызначаны старшым разведгрупы. Пад агнём варожага кулямёта фарсіраваў раку Марава, у распачатым баі быў паранены, але працягваў змагацца з праціўнікам. У гэты час праязджала аўтамашына з нямецкімі салдатамі. Тав. Нябесны кінуў у машыну тры гранаты і забіў 5 нямецкіх афіцэраў і каля 20 нямецкіх салдат. За час баявых дзеянняў Нябесны ўзяў у палон 7 нямецкіх салдат і 2 афіцэраў. За што быў прадстаўлены да ордэна Славы ІІІ ступені».

Сяргей Нябесны ў жніўні 1945 года.

— Узнагародны ліст падпісаў камандзір 1337-га горна-стралковага ордэна Суворава трэцяй ступені палка 318-й горна-стралковай дывізіі Павел Паўлавіч Карабельшчыкаў. Выдатны гэта быў чалавек, строгі, чулы і справядлівы, вельмі любіў салдат. Апошні раз я сустрэўся з ім і яшчэ некалькімі сваімі баявымі таварышамі — Валодзем Шваенкам, Андрэем Дзегцярэнкам і іншымі — у 1983 годзе ў Наварасійску на 40-годдзі вызвалення горада, — кажа Сяргей Рыгоравіч і паказвае альбом «Героі Вогненнай зямлі — удзельнікі дэсанту на Эльціген».

— А наогул, як вы апынуліся на фронце, Сяргей Рыгоравіч? — перапыніў я аповед ветэрана. — Якія яшчэ ўзнагароды маеце?

Тут слова зноў узяла Настасся Фёдараўна:

— Вам цікава будзе даведацца, што бацька Сяргея Рыгоравіча, гарачы данскі казак Рыгор Ананьевіч Нябесны, быў храбрым байцом Першай коннай арміі Будзённага, а ў Рэчыцы закахаўся ў мясцовую жыхарку Кацярыну Ігнатаўну Казлову. У яе ад першага шлюбу былі сыны Барыс і Рыгор, якія, дарэчы, закончылі Вялікую Айчынную вайну ў званнях падпалкоўніка і маёра, і дачка Ніна (светлая памяць ім). А Сяргей нарадзіўся ў 1924 годзе і Рыгора Ананьевіча не памятае, бо той пакінуў сям'ю і вярнуўся на Дон. Цесных роднасных сувязяў паміж Нябеснымі і Казловымі не было. А што воінская доблесць майго мужа ад яго бацькі — дык гэта факт.

— Дык ты ўжо заадно і пра сябе раскажы, — усміхнуўся Сяргей Рыгоравіч.

— А што, раскажу. У вайну, калі яна пачалася, мне было 14 гадоў, і наша сялянская сям'я жыла ў вёсцы Смычок Буда-Кашалёўскага раёна. Насёрбаліся гора пры немцах па самую завязку. Добра, што ў Германію ў рабства не загналі. Дзякуй старасту Зянькевічу, які заўсёды папярэджваў людзей пра аблавы. Выратоўваліся ў прыдняпроўскіх лазняках і балацянках. Брат мой Дзмітрый быў танкіст, прапаў без вестак, а Васіль — радыст быў, вярнуўся з вайны з ордэнам Чырвонай Зоркі і медалём «За адвагу». Памёр небарака. Ды і я не якая там «кыш-варона». 22 гады адпрацавала поварам пры вайсковай часці і ўзнагароджана медалём «За доблесную працу». Чым не пара Сяргею Рыгоравічу?

Ветэран у россыпе баявых узнагарод.

...Пасля восьмага класа Сяргей паступіў у школу фабрычна-заводскага навучання і, атрымаўшы спецыяльнасць электраманцёра, з аднагрупнікамі апынуўся ў горадзе Грозным, дзе браў удзел у пераабсталяванні нафтаперагонных заводаў. А тут — вайна, і ён, 17-гадовы, з такімі ж, як сам, вырашыў пайсці дабравольцам на фронт. У ваенкамаце сказалі: чакайце свайго часу. І ён прыйшоў: у сакавіку 1942-га Сяргей стаў курсантам 3-га Бакінскага пяхотнага вучылішча. Праз шэсць месяцаў яго расфарміравалі, бо ўзнікла пагроза захопу горада, і яго курсанты ўліліся ў склад Маскоўскай 103-й курсанцкай брыгады, што фарміравалася ў гарах Азербайджана. Яна была адпраўлена пад Новарасійск, які быў ужо ў руках фашыстаў. Немцы ўладарылі на раўнінах, а чырвонаармейцы атабарыліся ў гарах, адкуль начамі рабілі напады на іх.

Баявыя дзеянні для Сяргея Нябеснага пачаліся пад Геленджыком у складзе батальёна аўтаматчыкаў. У адной сутычцы з ворагам ён быў кантужаны і некалькі месяцаў праляжаў у ваенным шпіталі горада Сочы. Потым вяртанне на фронт, але ўжо ў складзе 318-й горна-стралковай Новарасійскай стралковай дывізіі, дзе быў прызначаны тэлефаністам пры яе штабе. А гэта значыць, што і ў час баёў, і ў перапынках паміж імі яму трэба было забяспечваць сувязь штаба з батальёнамі, палкамі і іншымі вайсковымі фарміраваннямі, якія знаходзіліся на перадавой. Нярэдка тэлефонны кабель пашкоджваўся пасля разрываў мінамётных ці артылерыйскіх снарадаў, і яго трэба было аднаўляць — дзе паўзком, дзе подбегам з катушкай на спіне. У час аднаго такога бою яго плечы секанула асколкам. На шчасце, раненне аказалася лёгкае, і праз 20 дзён знаходжання ў дывізійным медсанбаце Сяргей Нябесны вярнуўся ў строй. І трапіў, як кажуць, з агню ды ў полымя: у палкавую разведку. У час карэкціроўкі агню, пры начных аперацыях па здабычы «языка» небяспека заўсёды была вялікая. Нават ад сваёй палкавой артылерыі, якая, згодна з распрацаваным планам, у час разведкі боем біла па ворагу ўсімі наяўнымі гарматамі ў адно і тое ж месца, што давала разведчыкам магчымасць падпаўзаць пад самыя яе разрывы, а затым, калі яна пераносіла агонь наперад, штурмаваць акопы ці бліндажы. Крый божа крыху памыліцца ці прамарудзіць.

— У якія толькі сітуацыі не даводзілася трапляць на вайне, — уздыхае ветэран. — Не хацелася б успамінаць аб іх, але куды падзенешся. Хіба магчыма забыць, як у сакавіку 1945 года ў час захопу «языка» я, можна сказаць, быў за крок ад смерці, бо ў мяне гатовы былі стрэліць восем фрыцаў, ды я апярэдзіў іх? Усе яны там і леглі ад майго аўтамата. За гэта атрымаў свой другі медаль «За адвагу».

Заўважыўшы маю цікаўнасць да альбома «Героі Вогненнай зямлі — удзельнікі дэсанту на Эльціген», у якім таксама былі змешчаны фатаграфіі Нябеснага і яго баявых таварышаў, Сяргей Рыгоравіч патлумачыў, што такога населенага пункта цяпер няма. Пасёлку далі другую назву — Героеўскае — у памяць аб гераічных дзеяннях дэсантнікаў, якія фарсіравалі Керчанскі праліў у яго самай шырокай воднай прасторы, у жорсткіх баях захапілі плацдарм на Крымскім узбярэжжы і ўтрымлівалі яго. То было самае сапраўднае пекла, пра якое ветэрану не хочацца ўспамінаць.

Пасля вызвалення Керчы наперадзе былі Севастопаль, Балаклава. Баі ішлі такія, што гарэла зямля, паўсюдна тысячы і тысячы загінулых. Крымскі паўвостраў быў ачышчаны ад ворага, які адступіў на захад. У складзе 4-га Украінскага фронта Сяргей Рыгоравіч гнаў яго ў сваю бярлогу, адначасна вызваляючы польскія і чэшскія гарады і пасёлкі — Кошыца, Гуменне, Новы-Тарг, Аламоўц, Мараўская Острава.

Дайсці да Берліна яму не ўдалося, бо 16 красавіка 1945 года ў яго трапіла некалькі асколкаў гранаты, і дзень Перамогі ён сустрэў у шпіталі. Ратныя подзвігі ветэрана-інваліда адзначаны ордэнамі Славы трэцяй ступені і Айчыннай вайны першай ступені, двума медалямі «За адвагу», медалямі «За абарону Каўказа», «За перамогу над Германіяй».

Пасля вайны старшы лейтэнант запасу аднаўляў свой родны горад, працуючы электраманцёрам на электрастанцыі. У яго біяграфіі значыцца і работа кінамеханікам пасля вучобы на курсах у Мінску, загадчыкам нафтабазы ў саўгасе «Падалессе», электраманцёрам у вайсковай часці. За старанне ў рабоце ён мае каля дваццаці падзяк. Нябесныя выхавалі двух сыноў, аднаго з якіх, на жаль, ужо няма на гэтым свеце. У іх чатыры ўнукі і тры праўнукі.

У чэрвені франтавіку Сяргею Рыгоравічу Нябеснаму споўнілася 95 гадоў. Моцнага здароўя вам. Жывіце доўга-доўга. Усім на радасць!

Уладзімір Пернікаў

Загаловак у газеце: Такія гарачыя баі

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Як абараняцца ад рыэлтараў, якія не хочуць працаваць па законе

Як абараняцца ад рыэлтараў, якія не хочуць працаваць па законе

Лiцэнзiя агенцтва «Гатовыя рашэннi» скасавана, «Iмперыi нерухомасцi» — прыпынена, а «Тваёй сталiцы» выпiсана прадпiсанне.

Палітыка

Аляксандр Лукашэнка: Гэта адна з самых складаных выбарчых кампаній

Аляксандр Лукашэнка: Гэта адна з самых складаных выбарчых кампаній

Кіраўнік дзяржавы прагаласаваў на выбарах Прэзідэнта.

Палітыка

У Рэспубліцы Беларусь прайшоў асноўны дзень выбараў Прэзідэнта

У Рэспубліцы Беларусь прайшоў асноўны дзень выбараў Прэзідэнта

Сёлетнія выбары кіраўніка дзяржавы — шостыя па ліку.

Грамадства

Медыцынскі агляд у віцебскіх газавікоў ажыццяўляе... робат

Медыцынскі агляд у віцебскіх газавікоў ажыццяўляе... робат

А наведвальнiкаў крамы кансультуе выява спецыялiста.