Вы тут

Сербскія ўражанні Мікіты Супрунчука


Выкладчык з Мінска, які некаторы час меў статус “замежнага лектара” ў Бялградскім універсітэце, даў інтэрв’ю сваёй былой студэнтцы


Для Мікіты Супрунчука ў маіх суайчыннікаў-сербаў ёсць толькі самыя добрыя словы. Пра яго чула меркаванні: ён ціхі ды спакойны чалавек, вельмі шчыры й праніклівы. Не прыхоўвае, да чаго ляжыць сэрца. Хоць не нарадзіўся ў Сербіі, але ж любіць нашу краіну, заўсёды вяртаецца да яе, і на сербскай мове гаворыць вельмі добра. Сербская мова, культура — гэта ягоны прафесійны інтарэс.

Мікіта Віктаравіч — кандыдат навук, дацэнт кафедры тэарэтычнага і славянскага мовазнаўства Белдзяржуніверсітэта, загадчык кафедры рускай мовы для замежнікаў у Мінскім дзяржаўным лінгвістычным універсітэце. Закончыў філалагічны факультэт БДУ (2002), выкладае сербскую мову (тэарэтычную граматыку і практыку маўлення), а таксама рускую мову як замежную. Кандыдацкую абараніў у 2005‑м па сербскай граматыцы. Мікіта Віктаравіч — адзін з заснавальнікаў Мінскага лінгвістычнага гуртка. Працаваў некаторы час выкладчыкам беларускай і рускай моваў на філалагічным факультэце ва ўніверсітэце Бялграда, прычым быў для нас, прызнаюся, адным з любімых выкладчыкаў.

З Мікітам Віктаравічам мы амаль цэлы дзень гутарылі ў Бялградзе, калі ён удзельнічаў у XVІ Міжнародным з’ездзе славістаў, які праходзіў летась 20–27 жніўня. На падставе гутарак я зрабіла інтэрв’ю, якое на пачатку 2019 года было змешчана ў сербскім часопісе “Knjizevni pregled” (“Літаратурны агляд”)”. Прапаную чытачам варыянт інтэрв’ю на беларускай мове.

— Мікіта Віктаравіч, як пачыналіся Вашы дарогі ў Сербію?

— Калі я вучыўся на філфаку БДУ, то спецыялізаваўся на кафедры славянскіх моў і тэарэтычнага мовазнаўства. Заснаваў яе ў 1966-м годзе выдатны вучоны, прафесар Адам Супрун. Ягоныя вельмі цікавыя лекцыі мне пашчасціла слухаць у 1997–98 гадах. Кіраўніком жа маёй дысертацыі, прысвечанай асаблівасцям сербскай граматыкі, быў былы аспірант Адама Яўгенавіча, цяперашні прафесар філфака БДУ Барыс Норман, выбітны навуковец. Дзякуючы такім слаўным людзям я маю інтарэс да славістыкі. На філалагічным факультэце БДУ з 2005 года выкладаю сербскую мову, лінгвістыку, некаторыя іншыя прадметы.

— А калі ў Вас з’явілася цікавасць да сeрбскай мовы? Хто былі вашы настаўнікі?

— Яшчэ ў школе мяне цікавіла гісторыя Югаславіі, таму сачыў за навінамі з Сербіі, Македоніі, Босніі, Харватыі. Тады, у 90‑я, паступалі ў асноўным паведамленні пра санкцыі, канфлікты, войны, дэманстрацыі… Гэта былі прыкметы перамен, перабудовы, надыходу новых часоў. Акрамя таго, я захапляўся, і мае сваякі, сябры таксама, гераізмам сербскіх салдат. Вось так цікавасць да краіны, яе народа пачалася з бягучых, гарачых навін. У выніку я стаў больш чытаць пра гісторыю паўднёвых славян. У старэйшых класах матэматыка і мовы ў мяне ішлі добра, таму некаторы час і сумняваўся: які ж кірунак для далейшага навучання абраць? Вырашыў пайсці на філалагічны факультэт. А ў той час, у 90‑я, былі яшчэ свежыя ўспаміны пра Югаславію як магутную, багатую, слаўную краіну. Скажам, у нас у Беларусі выдатнай рэпутацыяй карысталіся абутак, мэбля, адзенне з Югаславіі. У Беларускім дзяржуніверсітэце ў 1997-м годзе ўпершыню была набрана група студэнтаў па сербскaй мове і літаратуры: два хлопцы і дзевяць дзяўчат. Выкладчыцай сербскай мовы была Людміла Лявонава, цудоўная знаўца сербскай культуры, перакладчыца, вельмі сардэчны, далікатны, добры чалавек. А літаратуру выкладаў прафесар Іван Чарота, літаратурны крытык, перакладчык і ўкладальнік шэрага анталогій, які некалькі дзесяцігоддзяў вывучае сербскую культуру, беларуска-сербскія сувязі.

— Калі вы ўпершыню пабывалі ў Сербіі, якія ўражанні прывезлі?

— Перш чым адказаць на вашае пытанне, нагадаю: развіццю сербскай мовы, літаратуры, культуры дапамагае паспяховая шматгадовая дзейнасць Міжнароднага славістычнага цэнтра філалагічнага факультэта Бялградскага ўніверсітэта. Гэты цэнтр каля паўстагоддзя ладзіць семінары для навукоўцаў з усяго свету, якія вывучаюць сербскую мову. Семінар уключае лекцыі, экскурсіі па музеях, манастырах, славутасцях Сербіі. Вельмі карысныя семінары! Вось і я ў жніўні 1999‑га за поспехі ў вучобе атрымаў стыпендыю для ўдзелу ў семінары. Што да паездкі, то цяпер ёсць прамы авіярэйс Мінск — Бялград, штотыднёва па некалькі разоў, і гэта вельмі палягчае кантакты нашых народаў, краін. Але такая зручнасць усталявалася з 2014 года, раней жа з Мінска даводзілася ехаць з перасадкай на цягніку ці самалётамі. Я выбраў шлях на цягніку да Сафіі, потым з Сафіі ў Бялград. Памятаю, у Бялградзе яшчэ былі бачныя страшныя сляды ад бамбардзіровак НАТА. І тым я быў вельмі ўзрушаны: спусташэнне, друз, наступствы ваенных дзеянняў… З іншага боку, я захапляўся мужнасцю й сілай духу сербскага народа, які змагаецца супраць моцнага суперніка, да таго ж захоўвае бадзёрасць, аптымізм. І, вядома ж, падабаюцца мне сербскія прырода, вёскі вашы, раўніны й горы, манастыры й крэпасці. А таксама смачныя сербскія стравы ў кафэ, булачных і мясных крамах.

— Вы абаранілі кандыдацкую дысертацыю на мовазнаўчую тэму: “Субстантыўныя змены ў сербскай мове: сінтэз словаформаў”. Пазней выдалі і манаграфію. Тэма спецыфічная, даволі вузкая. Вы яе самі абралі? Цікава, які розгалас атрымалі даследаванні ў навуковым свеце?

— Тэму абраў сам, бо хацеў сістэматызаваць веды, паказаць прывабнасць і прыгажосць сербскай мовы, даследуючы асаблівасці яе назоўнікаў, правілы пабудовы іх формаў. Праца была надзвычай цікавая, у часе яе мне вельмі прыдаліся слушныя парады навуковага кіраўніка Барыса Нормана. Мне пашчасціла сустрэцца, пракансультавацца з вядомымі сербскімі навукоўцамі: прафесарам Прэдрагам Піпэрам і Душкам Вітасам. Іх развагі, парады, прапановы былі неацэнныя для мяне. І, сапраўды, пазней я падрыхтаваў і манаграфію. Кніга, што мяне радуе, атрымала высокую ацэнку калег у Беларусі ды Расіі, а таксама, што вельмі важна для мяне, у Сербіі — там нават дзве рэцэнзіі былі апублікаваныя ў навуковых часопісах.

— Колькі часу вы жылі ў Сербіі? Якія ўражанні ад нашых людзей? Што адзначыце з моцных і слабых бакоў? Якое было стаўленне сербаў да вас?Інтэрв’ю ў часопісе “Knjizevni pregled”

— Жыў я тут больш за тры гады. Спрабаваў як мага больш знаёміцца з людзьмі, каб паўней адчуць, пабачыць, зразумець жыхароў вашай цудоўнай краіны. Усюды сустракаў ветлівы прыём, гаспадары выказалі мне сваю гасціннасць і цеплыню. Я пераканаўся, што сербы — вельмі пазітыўныя й мужныя людзі, да таго ж і шчодрыя. А недахопы? У некаторых людзей, не ва ўсіх, заўважаў часам некаторую нядбайнасць, няўважлівасць. Вось глядзіце: на Плошчы Рэспублікі ў Бялградзе стаіць помнік Браніславу Нушычу. Вялікі драматург прадстаўлены як джэнтльмен у паліто, капелюшы і з кіем. Але ж ад кія — толькі частка яго ў руцэ. У самым цэнтры сталіцы такая драбяза кідаецца ў вочы. А з іншага боку, думаю, гэта, можа, сведчыць, што людзі тут жывуць спакойна, не заўсёды знаходзяцца пад ціскам, не хвалююцца з‑за дробязяў. Бо вызваленне ад стрэсу — вялікі скарб. Асабліва ў вашай краіне, дзе няма ды не будзе, мусіць, поўнай бяспекі ў найбліжэйшыя гады. У мяне таксама такое ўражанне, што сербы — добрыя майстры-будаўнікі, яны ўмеюць працаваць добра, да таго ж даволі хутка.

— У Сербіі Вы былі ў статусе замежнага настаўніка, выкладалі беларускую і рускую мовы на філфаку ў Бялградскім універсітэце. Цікава было працаваць? Мелі сербскія студэнты да вашых заняткаў інтарэс?

— Цікавасць да рускай мовы была вялікая. У нас заўсёды было некалькі груп рускай мовы ў якасці галоўнага прадмета, рускай мовы як другой і як трэцяй. Нават давялося абмежаваць прыём. Хоць да беларускай мовы цікавасці было значна менш, ды ўсё ж удалося зарэгістраваць групу па вывучэнні яе ў якасці другой спецыяльнасці. А з 2017-га года беларускую літаратуру пачала выкладаць Святлана Галяк. Што да сербскіх студэнтаў, то яны ў прынцыпе падобныя да беларускіх і расійскіх. Ёсць таленавітыя, ёсць і гультаяватыя. У Сербіі я меў магчымасць назіраць, што студэнты вельмі паважаюць адукацыю як сістэму, сваіх выкладчыкаў, паважаюць самі веды.

— Можаце параўнаць становішча студэнтаў, маладых спецыялістаў у Беларусі ды ў Сербіі?

— Яно падобнае: у Беларусі ёсць бясплатная (бюджэтная) адукацыя і ёсць платная — гэтаксама і ў Сербіі. У 2017‑м у Беларусі 58 тысяч студэнтаў паступілі навучацца платна, і толькі 27 тысяч — “на бюджэт”. У 2018‑м першых паступіла 50 тысяч, другіх — 26 тысяч. Наколькі мне вядома, на сербскіх факультэтах штогод ёсць магчымасць перайсці на бюджэт для тых, хто добра вучыцца — і вучоба, такім чынам, бясплатная для тых, хто мае больш высокія сярэднія адзнакі. Мяркую, такі падыход варта было б апрабаваць і ў Беларусі. Бо ў нас, калі нехта ўступныя экзамены здаў і паступіў на бюджэт, то нават маючы нізкія, але станоўчыя адзнакі (ад 4 да 10) у наступныя гады ён будзе заставацца на бюджэце. Праўда, у нас ёсць і такое: абавязковае размеркаванне бюджэтнікаў. Яны павінны пэўны час адпрацаваць там, куды іх размяркуюць — і тым самым “сплаціць доўг” дзяржаве за бясплатную адукацыю. Што да “платных” студэнтаў, то яны аплачваюць вучобу штогод, нават калі атрымліваюць высокія адзнакі.

— Вы перакладалі прозу вядомых беларускіх пісьменнікаў на сербскую мову ды публікавалі ў сербскіх літаратурных часопісах. Пачалі праект па перакладзе са студэнтамі з Бялграда, якія таксама перакладалі кароткія апавяданні. Ці складана гэта: публікаваць пераклады з беларускай (рускай) мовы ў Сербіі ды наадварот?

— На беларускай і сербскай літаратурнай сцэне працуюць прадстаўнікі як маладога, так і старэйшага пакаленняў, мае цікавыя набыткі як у Беларусі, так і ў Сербіі літаратура для дзяцей. Што да публікацыі перакладаў, то, у прынцыпе, у перыядычных выданнях пераклады маюць сваё месца. Публікаваць кнігі — складана: пісьменнікі нашы не настолькі добра вядомыя ў іншых краінах, каб разлічваць на камерцыйны поспех. Можа, хіба што, рэлігійная літаратура, выдадзеная пры падтрымцы царквы, больш прадаецца.

— Вы цяпер выкладаеце сербскую мову на філалагічным факультэце БДУ. Ці ёсць цікавасць да сербскай мовы, літаратуры, культуры сярод беларускіх студэнтаў?

— З 1997 года студэнты паступаюць на сербскую філалогію як галоўную — кожны трэці год. Звычайна ёсць інтарэс, група налічвае каля 12 студэнтаў. Яны з задавальненнем вывучаюць гісторыю і фальклор, старажытную ды сучасную літаратуру, граматыку, стылістыку сербскай мовы.

— Калі бываеце ў Сербіі, што наведваеце? Куды падабаецца пайсці з сябрамі? Ці ёсць у вас любімы горад? Ці любіце сербскую кухню?

— У Сербіі найбольш люблю прыроду: паркі, лясы, горы, азёры, рэкі. Я жыў толькі ў Бялградзе, наведаў Ніш, Крагуевац, Арыле, Чачак, Ужыцэ, Смедзерава, Таполу, Злацібор, Чаетыну, Тршыч. У кожным горадзе знаходжу нешта цікавае, незвычайнае. Найбольш спадабаўся мне Новы-Сад: ён мае ўсё неабходнае для жыцця, але не такі шчыльна заселены, не мітуслівы, як Бялград. І пабудаваны “ў чалавечым маштабе”. Калі прыязджаю ў Новы-Сад, то стараюся наведаць і Срэмскі-Карлаўцы. Гэты горад мае асаблівы шарм: там адчуваеш водар даўніны, там сярэднявечныя гарадскія дамы, цэрквы, вуліцы з цікавай архітэктурай. Там, помніцца, я сядзеў у рэстаране “Дунай”, побач з чыгуначнай лініяй на беразе рэчкі. У меню былі смачныя стравы з рыбы: акуня, карпа, фарэлі, скумбрыі. З сербскай кухні падабаюцца мне яшчэ каймак (страва, якая нагадвае і густыя вяршкі, і свежае дамашняе сметанковае масла), суп з цяляціны, фаршыраваны перац і фасоля.

Гутарыла Даяна Лазаравіч

 

Ад рэдакцыі. Чытачы “Голасу Радзімы”, пэўна ж, чулі пра Даяну Лазаравіч (серб. Даjана Лазаревиħ), сяброўку Беларусі з Сербіі. Нарадзілася ў горадзе Шабац, вучылася ў Бялградскім універсітэце. Там і пачала вывучаць беларускую мову. Магістарская праца ў яе была такая: “Бібліяграфія перакладаў з сербскай на беларускую і з беларускай на сербскую мову”. Цяпер маладая пісьменніца ўжо — аўтар трох зборнікаў паэзіі, аднаго рамана. Плённа працуе і як перакладчыца. У прыватнасці, мы пісалі, што Даяна перастварыла на родную ёй мову знакаміты зборнік Максіма Багдановіча “Вянок” (“Дзякуй, Даяна!” — ГР, 26.07.2017).

Сёлета ж Даяна выйшла на кантакт з “ГР” — па падказцы паэта Сяргея Панізьніка, вершы якога перакладае. Падзякавала за нататку “Пімен Панчанка ў Сербіі”: пад рубрыкай “Дыялог культур” мы пісалі, што новыя пераклады вершаў беларускага класіка дзякуючы Даяне выйшлі ў сербскім літаратурна-мастацкім часопісе “Масты” (ГР, 16.05.2019). Паведаміла, што ў яе заўсёды шмат навін. Прапанавала імі дзяліцца, бо на сайце “Голасу Радзімы” “шмат чаго цікавага адшукала”. І расказала, у прыватнасці, што ў лістападзе 2018‑га стварыла старонку на сербскай Вікіпедыі — біяграфію прафесара Івана Чароты. Гэта, нагадаем, вядомы славіст, доктар філалагічных навук, замежны член Сербскай акадэміі навук. А потым яшчэ й 10 старонак на 10 мовах замежных краін. “Гэтая ж старонка была ўдасканалена ў плыні праекта Універсітэцкай бібліятэкі “Свeтазар Маркавіч” у Бялградзе (студзень-люты 2019 г.), — тлумачыць Даяна. — Канешне ж, пададзены няпоўны спіс кніг паважанага мною чалавека, бо Іван Чарота — аўтар і перакладчык амаль сотні кніг. А “Вікі-старонка” — кіраўніцтва толькі для магчымых далейшых даследаванняў. Калі створана была старонка па-сербску, то я пачала супрацу з замежнымі “вікіпедыстамі”. Цяпер біяграфія Івана Чароты даступная на беларускай, рускай, украінскай, баснійскай, сербскай, каталонскай, англійскай, іспанскай, эсперанта, харвацкай ды італьянскай мовах, будзе на нямецкай, польскай. Хоць інтэрнэт-феномен “Вікіпедыя” не пазначаны ў якасці крыніц інфармацыі ў навуковай, прафесійнай і семінарскай працы, ён вельмі папулярны сярод карыстальнікаў інтэрнэту, якія шукаюць хуткую інфармацыю. І ён можа дапамагчы нам у пошуках больш надзейных крыніц інфармацыі”.

Яшчэ адной навіною быў выхад у сербскім часопісе “Knjizevni pregled” (“Літаратурны агляд”) інтэрв’ю Даяны Лазаравіч з Мікітам Супрунчуком. “Прафесар Супрунчук для мяне важны таму, што ён мяне навучаў беларускай мове на філфаку ў Бялградзе (2012–2014), — удакладняе Даяна. — Дзякуючы яму я палюбіла беларускую мову, і гэта ён мне параіў пісаць прафесару Івану Чароту пра сваё жаданне перакладаць”. Пераказваючы з большага, пра што інтэрв’ю, Даяна згадала, што “Мікіта Супрунчук часам супрацоўнічае з “Літаратурным аглядам” у Бялградзе: там надрукавалі некалькі яго перакладаў беларускіх класікаў на сербскую мову.

Даяна даслала нам фотаздымак Мікіты Супрунчука, ПДФку часопіса з інтэрв’ю. Мы ж прапанавалі ёй самой зрабіць пераклад, дапрацаваць інтэрв’ю з улікам нашай аўдыторыі. У хуткім часе пераклад атрымалі. Цяпер — прапануем увазе чытачоў.

Спадзяемся на далейшую супрацу, шаноўная Даяна!

Нумар у фармаце PDF

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

У архiтэктара Галiны Левiнай — Хатынь, творчая спадчына яе бацькi.

Грамадства

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Як сведчаць шматлiкiя даследаваннi, прывабным людзям прасцей прабiцца ў жыццi i яны дасягаюць у кар'еры большага поспеху. 

У свеце

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Сёлета еўрапейская эканомiка будзе перажываць глыбокую рэцэсiю з-за ўспышкi каранавiруса, нягледзячы на хуткiя i ўсёабдымныя антыкрызiсныя меры як на саюзным, так i на нацыянальным узроўнi.

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.