Вы тут

У неюбілейным тоне



На хвалі часу, у плыні жыцця

Праект Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры, Беларускага дзяржаўнага архіва-музея літаратуры і мастацтва, часопіса «Маладосць»


У неюбілейным тоне

27 снежня, пятніца, вечар, пачатак на сёмую. У музеі гісторыі беларускай літаратуры збіраюцца розныя людзі, але большасць — жанчыны пенсійнага ўзросту. Многія з іх равесніц глядзяць цяпер тэлевізар, нехта гатуе вячэру, той-сёй заглыбіўся ў “Аднакласнікі”, той-сёй заблытаўся ва ўзорах вязання ці гафтавання, а гэтыя жанчыны выбралі лекцыю па літаратуры. Пасля яе завяршэння яны не разыдуцца адразу, а саставяць крэслы, сядуць кружком вакол адной, якую завуць Лідзіяй Маркаўнай, і будуць яшчэ доўга размаўляць. Лідзія Маркаўна – пляменніца паэта Алеся Дудара, якому 27 снежня споўнілася 115 гадоў. Гэтую дату і адзначалі ў музеі “лекцыяй у неюбілейным тоне і неюбілярнай стылістыцы”, і гэта, насуперак магчымым бачанням і меркаванням, дадало вечару той сапраўднасці, якой юбілейным мерпрыемствам звычайна якраз не хапае.

Эліна Свірыдовіч, адкрываючы вечар, прадставіла Дудара як аднаго з буйнейшых і яскравейшых паэтаў, крытыкаў, публіцыстаў і празаікаў міжваеннага часу, а прадстаўляючы лектара, даследчыцу літаратуры Ганну Севярынец, анансавала расповед пра такога Дудара, “якім яго бачыць яна і якім ён насамрэч і быў”. Гэтыя словы  не камплімент даследчыцкай сур’ёзнасці, упартасці, ахайнасці, скрупулёзнасці, заглыбленасці і ўсяму таму шматлікаму іншаму, без чаго бачанне не можа супасці з сапраўднасцю, а самая звычайная канстатацыя не самага звычайнага факта: ёсць у нас даследчыкі літаратуры, заангажаваныя нечым большым, нашмат большым, чым пасада выкладчыка літаратуры, абумоўленая навуковай ступенню. І гэта вельмі добрая прыкмета для нашай культуры.

Аднак пяройдзем да зместу – з тым, каб наступным разам да музея на лекцыю па літаратуры дайшлі і тыя, каму гэтым разам нешта ды перашкодзіла, але з той жа прычыны не будзем яго пераказваць, а прадставім тут яркія эпізоды.

***

“Калі мы пачынаем размаўляць пра гэтых паэтаў як пра паэтаў, мы страчваем для саміх сябе самае галоўнае, што ў іх насамрэч было. Калі прыходзіць час пра іх успамінаць, мы пачынаем адкрываць ім помнікі, вешаць мемарыяльныя дошкі, выдаваць зборы твораў і праз гэта да іх саміх пачынаем ставіцца як да помнікаў, мемарыяльных дошак і твораў”.

***

“Даследчыкі, ствараючы летапісы жыцця і творчасці, складаюць іх як летапісы жыцця і творчасці менавіта паэтаў, але не людзей. І мы чытаем, што такога-та чысла такога-та месяц такі-та паэт апублікааў такі-та верш там-та, або выступіў там-та, або прачытаў тое ці тое. То бок, дакранаемся да іх жыцця як да помніка. Яны жылі жыцці, але ніхто не напіша, што, напрыклад, 15 студзеня ў Алеся Дудара ўвесь дзень ныла душа і ён праваляўся на канапе, нікуды не ўстаўшы, а ўвечары пайшоў у шашлычную і піў там з сябрамі да раніцы. Іх, паэтаў, жыццё, як і наша, як жыццё любога чалавека, складалася з чалавечага”.

***

“Наша бяда ў тым, што пра творчасць мы мяркуем без разумення таго, што яе аўтары – людзі. Гэтыя вершы, якія мы бяромся судзіць так і гэтак, пісаліся людзьмі, і ў невыносных умовах. У такіх умовах людзі не павінны не тое што пісаць – у такіх умовах людзі жыць не павінны. А яны жылі і пісалі…”

***

 “Яны былі вымушаны шукаць нейкія тэмы – якія можна, нейкі настрой – як можна, яны былі вымушаны падбіраць нейкія рытмы, якімі можна пісаць. Уявіце сабе, гэта страшна. І пры гэтым у іх нараджаліся лірычныя радкі неверагоднай моцы”.

***

 “Яны ж ніхто не збіраліся паміраць. Яны ж не ведалі, што іх расстраляюць, і не верылі ў гэта да апошняга моманту, таму што як у такое можна паверыць... Калі зачыталі прысуд – вышэйшая мера пакарання, -- яны і тады не паверылі. Гэта відавочна”.

***

 “Яны былі спадчыннікамі паўстання Каліноўскага, чыстымі і сапраўднымі. Дудар цудоўны версіфікатар, яму не праблема напісаць гладзенькі верш, ён заўсёды гладзенька піша, і ён адзін з самых густоўных беларускміх паэтаў, але рваным рытмам, недакладнымі рыфмамі, нібы ствараючы эфект перарывістага дыхання і шуму натоўпу на Лукішках, піша пра Каліноўскага вельмі ламаны, ірваны верш”.

***

Застаецца дадаць, што лекцыя Ганны Севярынец, прысвечаная падрабязнасцям жыцця і акалічнасцям творчасці Алеся Дудара, была часткай праекта “На хвалі часу, у плыні жыцця”, прымеркаванага да 100-годдзя “Маладняка” і арганізаванага… Мы так многа пішам пра гэты праект, і арганізатараў у сувязі з гэтым называем так часта, што трэба зразумець вось што: некаторыя выразы, патрэбныя і абавязковыя, у некаторых сітуацыях здаюцца лішнімі, калі іх называюць, але не становяцца, калі іх не назваць, прапушчанымі, праігнараванымі. Скажам толькі, што лекцыя чыталася ў адмысловай атмасферы часовай літаратурна-дакументальнай экспазіцыі “Залатая раніца беларускага адраджэння” (з аднаіменным праектам Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры ўвайшоў у праект “На хвалі часу, у плыні жыцця”), а ў зале сядзелі прадстаўнікі іншых арганізатараў, у прыватнасці, Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі і часопіса “Маладосць”.

 

Святлана ВОЦІНАВА

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Як абараняцца ад рыэлтараў, якія не хочуць працаваць па законе

Як абараняцца ад рыэлтараў, якія не хочуць працаваць па законе

Лiцэнзiя агенцтва «Гатовыя рашэннi» скасавана, «Iмперыi нерухомасцi» — прыпынена, а «Тваёй сталiцы» выпiсана прадпiсанне.

Палітыка

Аляксандр Лукашэнка: Гэта адна з самых складаных выбарчых кампаній

Аляксандр Лукашэнка: Гэта адна з самых складаных выбарчых кампаній

Кіраўнік дзяржавы прагаласаваў на выбарах Прэзідэнта.

Грамадства

Медыцынскі агляд у віцебскіх газавікоў ажыццяўляе... робат

Медыцынскі агляд у віцебскіх газавікоў ажыццяўляе... робат

А наведвальнiкаў крамы кансультуе выява спецыялiста.