Вы тут

Агляд літаратурных часопісаў


Казкі жывыя, пакуль у іх вераць

Напярэдадні Новага года, калі міжволі чакаеш цудаў, трапляючы ў агульнанастраёвую плынь, фэнтэзійная аповесць Маргарыты Латышкевіч «Лісіны пярсцёнак» на старонках снежаньскага «Полымя» — якраз тое чытанне, якое паспрыяе святочнай хвалі. Галоўны герой — сумленны юнак Галляш Кацюба. Яму сімпатызуеш і спачуваеш з першай старонкі. Са свайго звыклага свету, з бесперапыннай працай ды знясіленай клопатамі маці (якая, хоць і любіць сына, але часцей ушчувае за розныя правіны), трапляе ў чароўны загадкавы свет і  знаходзіць там сяброў... Тут магчымыя дзве поўні ў небе, зямля можа зрабіцца празрыстай і паказаць схаваныя ў ёй скарбы, а выгравіраваная на медным пярсцёнку выява лісы... паблісквае вачыма ды маша хвастом! «Казкі ж чыстая праўда, пакуль іх расказваюць. Казкі жывыя, пакуль у  іх вераць...» — упэўнена аўтар. Галоўнае, што казачная гісторыя Маргарыты Латышкевіч нясе святло, веру ў дабрыню і справядлівасць...

Таксама прадстаўлены ў прозе Георгій Марчук з раманам «Мокры снег». Яго героі — самыя звычайныя людзі, галоўнае для якіх — грошы і камфортнае жыццё. Калі старэйшае пакаленне — Максім і яго жонка — хоць калісьці былі здольныя на высокія пачуцці і ўчынкі, якія дыктавала каханне (напрыклад, узялі на выхаванне хлопчыка з дзіцячага дому), то што застаецца малодшаму пакаленню? Адкуль узяць тое, што вышэй за матэрыяльныя даброты і цялесныя ўцехі?.. Калі паўсюль  — і ў сям’і, і ў свеце — культ грошай і сілы... Пісьменнік запрашае да роздуму.

Вершы Валярыны Куставай — сапраўдны россып метафар, нечаканых сэнсаў і процілегласцяў, арыгінальных вобразаў і бліскучых параўнанняў. Зліццё кахання і патрыятычных пачуццяў (а таксама і высокі пафас у спалучэнні з дробным) — відавочная адсылка да Уладзіміра Караткевіча. Твор мог бы быць шэдэўральным, каб не збівала з панталыку «што» ў дачыненні да адушаўлёнага «мужчыны»:

...ты і ёсць мужчына-Айчына,

плечы якога — муры,

сэрца — брукаванка,

і ўсмешка — каханка,

што вярнуўся пасля вайны.

Ёсць паэты, чыя творчасць ярка вылучаецца ў агульнай вершаплыні. Да іх ставішся з асаблівымі патрабаваннямі і чаканнямі. Валярына Кустава, на мой погляд, — манавіта з такіх аўтараў. Таму, напэўна, удвая больш засмучае, калі спатыкаешся на «ў» пасля зычнай: «Калі цёпла на сэрцы — вершы маўчаць ў галаве». Наймацнейшы верш — апошні ў падборцы:

Яна ўсміхнецца —

далоні ў далоні возьме.

І выдыхнуць зможаш — глыбока,

нібы ўпершыню.

Смерць — гэта восень,

памножаная на вышыню.

Тэматыка нізкі Віталя Шалаева «Кругагод» адпавядае назве: змена пораў, хуткацечная іх плынь па коле часу. Найлепшыя беларускамоўныя вершы, прадстаўленыя на конкурс «Віцебскі лістапад», дзе-нідзе ўражваюць трапна перададзенымі пачуццямі і вобразамі: «Не параўнаць хвілін хмяльных, / што напаўнялі асалодай, / з маркотай гэтых дзён зямных» (Ірына Мацкевіч), «Мо дзе высока ёсць / усё, што захочаш сам, / тут вось жа, як на злосць, / ноты і рыфмы — / хлам!» (Дзмітрый Юртаеў).

Рубрыка «Галасы свету» знаёміць з творчасцю слыннага чэшскага пісьменніка Карэла Чапека (1890— 1938). Кароткія апавяданні, пераствораныя па-беларуску Сяргеем Сматрычэнкам, аб’яднаныя пад агульнай назвай «Апокрыфы», будуць сапраўдным падарункам чытачу!

Адкрыццём нумара стала навуковая публікацыя «Невядомы Марцін Кухта». Ці не адзіны гэта выдавец, чыё імя запомнілася найперш з развітальнага верша Максіма Багдановіча? Мікола Трус з тыповай для даследчыка скрупулёзнасцю і дакладнасцю прыадчыняе завесу таямнічасці над постаццю выдаўца.

Яна БУДОВІЧ


Формулы і ланцужкі

Снежаньскі нумар «Нёмана» адкрываецца займальным творам Аляксандра Стрыгалёва «Пераход». Нягледзячы на даволі закручаны сюжэт, змест не пакідае пытанняў у многім дзякуючы яснай і лагічнай структуры. У цэнтры гісторыі — лёс чалавека, якому ў адзін момант выпаў шанц зразумець сябе і іншых, бо яго сталае на першы погляд жыццё аказваецца наскрозь фальшывым. Вінаваціць у тым можна только самога сябе (хоць на працягу гісторыі гэтая думка адыходзіць на другі план). «Пераход» — твор на палову фантастычны, тут пануе збег акалічнасцей. Прытым само паняцце «збег акалічнасцей» аспрэчваецца: няма нічога выпадковага, проста людзям ведаць пра гэта не дадзена. Свет ідэі і свет матэрыі, свет утопіі і свет рэальны, свет дабра і свет цемры — ключавыя ланцужкі, пра што прапануе паразважваць А. Стрыгалёў.

Тэме вайны прысвечана апавяданне Анатоля Матвіенкі «Легіён ідзе на фронт», якое дае магчымасць паглядзець на канец Другой сусветнай вайны вачыма салдата-фашыста. Падзеі адбываюцца ў Берліне вясной 1945 года. Твор распавядае пра мужчын розных нацыянальнасцей, якім давялося апошні раз змагацца за свае ідэі. Пісьменнік, нібы сцэнарыст, імкнецца падрабязна перадаць кожны момант і пачуцці герояў — непрадузята і дакладна. Але, не пазбягаючы пэўнага маралізатарства, аўтар робіць толькі адну бескампрамісную выснову: «…эсэсавец не мае нацыянальнасці, ён інфіцыраваны заразнай хваробай, якую можна выкараніць толькі фізічным знішчэннем».

«Залатая формула» Вікторыі Сінюк — гэта мініяцюры пра жыццё і любоў. Назву падборцы дала аднайменная частка, прысвечаная спрэчцы двух чытачоў наконт таго, што ёсць сапраўдная паэзія. А гэта, як высветлілася, найбольш поўна перадае радок Барыса Пастарнака «…и  дышат почва и судьба». Асноўная прыкмета дадзеных твораў В. Сінюк — непазнавальнасць герояў. Магчыма, для такой празаічнай формы яны не зусім патрэбныя. Бо, нягледзячы на змест (а гэта пачуццёвыя маналогі гераіні ці філасофскія дыялогі двух персанажаў) кожны твор — наўпрост перадача аўтарам асабістых разваг.

Паэтычная падборка Андрэя Скарынкіна «В мечтах заоблачных, надеждах тающих» напоўнена разважаннямі пра каханне, такое непрацяглае і няўлоўнае для лірычнага героя. Нават у вершы «Творчы вечар» ён атрымлівае медаль за сваю працу ад масцістага творцы, але сімвалічна мяняе яго на дзяўчыну: «Его награды ждут на небесах, / А на земле он каждый день в слезах — / И потому его бессмертна лира!..» Многія вершы аўтара (калі не звяртаць увагі на пафас) падтрымліваюць лёгкі настрой, але некаторыя выклікаюць разгубленасць, як, напрыклад, наступныя радкі:

Братья и сестры — родные, духовные,

Вплоть до скончанья времен,

Стойко творите обряды церковные

И исполняйте закон!..

Станіслаў Валодзька (нізка вершаў «Астры дабраты» ў аўтарскім перакладзе з беларускай мовы) выкарыстоўвае вобразы, блізкія і знаёмыя кожнаму: роднай хаты, пад акном якой цвітуць кветкі, асенняга неба, поўнага зорак, і — галоўны — маці, у поглядзе якой — і радасць, і сум. Між тым, нягледзячы на выразны пазітыўны пасыл, нічога больш арыгінальнага ці запамінальнага ў падборцы не знайшлося:

К морю льнет Анапа — дивный город.

Как сквозь слезы счастья — в дымке горы...

Край родной — милее нет на свете.

В гости прилетел оттуда ветер...

Завяршае паэтычную частку Аляксандр Паўлоўскі нізкай вершаў «Паверыць я зноў хачу…». Творца ўпэўнены, што паэзія лечыць любыя хваробы: «Как детского смеха волнами, / Усталость в себе прогоняю / Поэзией — силой вольною, / Она не предаст, я знаю!» Найбольш удалым усё ж падаецца верш «Свойства памяти — забывать…», у якім аўтар набліжаецца да чытача, перастаючы быць прамоўцам ці песняром жаночай прыгажосці, як у іншых творах падборкі.

Яўгенія ШЫЦЬКА


Амаль навагодні

У апошнія дні куды ні торкніся вачыма, так і цягне паслізнуцца зрокам на мандарынавай лупіне, якую, бы соль паверх лёду, раскідваюць адказныя за святочны настрой. І гэта ў нейкай ступені настрой аўтарытарны, бо на імгненне адпаведнасць патрэбнай тэме радыкалізуецца, выходзіць на першы план і нават больш, чым у звычайныя будзённыя часіны, хлусіць чалавеку наконт таго, хто ён такі, што з ім адбываецца і як яно ўсё быццам павінна быць. Не ясі аліўе — нелюдзень, не ставіш ялінку — тым больш! Не жадаеш сутыкацца з  мастацкімі творамі на тэму Каляд, у якіх, акрамя тэмы, можа, нічога і няма? ...Наогул сэрца ў цябе няма. Апошні ў гэтым годзе нумар «Маладосці» заканамерна ідзе ў традыцыйным кірунку, але адначасова (бы прэвентыўны навагодні цуд) знаходзіць падставу для таго, каб адхіліцца ад курсу, які дыктуе хваёва-абнуляльная завея.

Раздзел паэзіі адкрываюць вершы Маргарыты Латышкевіч. І калі першы з іх не надта выразны, другі закручвае снег у мілую разгорнутую метафару звера, якога для сябе адкрывае дзесяцігадовая дзяўчынка Ліза. У  творы «С+М+В» Зміцер Крэс крыху пераасэнсоўвае сюжэт пра трох «валхвоў» і пераносіць яго ў Мінск, хаця ў сутнасці змяняецца не так і шмат. Алёна Беланожка з дапамогай серыі цікавых вобразаў ператварае зімова-святочную тэму ў нешта нязвыклае, а закальцавана-параўнальнае «жангліраванне» шарамі толькі замацоўвае агульную трапнасць ужытых мастацкіх сродкаў. Юлія Шэдзько пазбягае тэматычнай замыленасці каляднай тэмы іншым, постмадэрновым чынам: на працягу ўсяго верша яна задаецца пытаннем, якім мусіць быць калядны верш. На жаль, постмадэрнасць канчаецца на ўзроўні задумы і  сінтаксісу, бо сам па сабе твор не абыгрывае і не высмейвае штампы — толькі ставіць абсалютна шчырыя і сцвярджальныя вобразы ў стан граматычнай адарванасці ад аўтара.

Праз прамалінейны і  бытавы аповед пад выглядам верша падае сваю калядную варыяцыю Андрэй Дуброва: у творы няма нават казкі, каб можна было палічыць яго дзіцячым і дзякуючы гэтаму дараваць залішнюю прастату і апісальнасць. Тая ж апісальнасць, на кантрасце з папярэднім аўтарам, ніяк не перашкаджае Аксане Ючкавіч выціснуць з жыццёвай фактуры мастацкія сокі. Вершы «Святое ў штодзённасці», а таксама «прарочае» з яе падборкі з’яўляюцца добрымі прыкладамі не толькі зімовых вершаў, але і твораў, працятых любоўю да Беларусі, — і пры гэтым ні на ёту не збітай у сэнсе як паэтычна-прафесійным, так і агульна-светаадчувальным.

Тэматычным сюрпрызам і адхіленнем ад зімовых каштоўнасцей аказаўся «Кітайскі сшытак», прысвечаны 70-годдзю КНР і Году адукацыі Беларусі ў Кітаі. Акрамя цалкам прадказальных перакладаў паэзіі і  прозы (дарэчы, цікава, што проза ў снежаньскім нумары прадстаўлена выключна перакладамі з кітайскай), у межах гэтага тэматычнага блока ёсць артыкул, які прысвечаны кітайскаму выданню-пабраціму «Маладосці» — часопісу «Новая моладзь». Ды і ўвогуле публіцыстыка тут даволі разнастайная: знайшлося месца і для звычайных рэцэнзій, і для інтэрв’ю, і для партрэта, нават для матэрыялу па тэме кітайскіх дэтэктываў, з паглыбленнем у гісторыю і нацыянальныя асаблівасці жанру.

На апошніх старонках нумара зроблены зручны спіс усіх аўтараў, што друкаваліся ў «Маладосці» на працягу года, дзякуючы якому можна пагуляцца з падлікамі таго, хто ў якім раздзеле быў найбольш прадукцыйны. Спойлер: у раздзеле крытыкі недасяжным кантэнтмэйкерам стала Кацярына Масэ, якая перасягнула сваіх канкурэнтаў не толькі па колькасці матэрыялаў, але і па колькасці знакаў у кожным з іх (а галоўнае — сур’ёзным навуковым падыходам). Вызначэнне астатніх «пераможцаў» (як і падвядзенне агульначасопісных вынікаў) застаецца за чытачамі «Маладосці», бо ніякі агляд і ніякая крытыка не зможа цалкам паўплываць на стаўленне да мастацкага выдання і таго, што з  ім адбываецца. Апошні крок — заўсёды за актыўным чытачом.

 Данііл ЛЫСЕНКА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

У архiтэктара Галiны Левiнай — Хатынь, творчая спадчына яе бацькi.

Грамадства

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Як сведчаць шматлiкiя даследаваннi, прывабным людзям прасцей прабiцца ў жыццi i яны дасягаюць у кар'еры большага поспеху. 

У свеце

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Сёлета еўрапейская эканомiка будзе перажываць глыбокую рэцэсiю з-за ўспышкi каранавiруса, нягледзячы на хуткiя i ўсёабдымныя антыкрызiсныя меры як на саюзным, так i на нацыянальным узроўнi.

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.