Вы тут

Пад заступніцтвам Феліцыяна, або Мінск хрысціянскі


Старая тапаніміка магла б дапамагчы вывучаць гісторыю горада — у прыватнасці, сёння гаворка пойдзе пра Мінск. Часта назвы вуліц паказвалі, да якіх храмаў яны вялі. Напрыклад, Юр'еўская, Дамініканская, Бернардзінская, Казьмадзям'янаўская. Апошняя моцна пацярпела ў гады Вялікай Айчынай вайны, але яшчэ некалькі дамоў на ёй дастаялі да 70-х, і на савецкіх плакатах тады пісалі, што «пад ударамі пераможнага сацыялістычнага будаўніцтва памірае стары сярэднявечны губернатарска-архіерэйскі горад Мінск»...


Так, наш горад страціў многа сваіх храмаў, сярод якіх былі і адны з самых прыгожых, як, напрыклад, Дамініканскі касцёл Святога Тамаша Аквінскага. Будынак быў моцна пашкоджаны ў вайну, але «прыбралі» яго толькі ў 1950 годзе, калі расчышчалі плошчу, каб паставіць велізарны помнік Сталіну. Калі гэты барочны храм захацелі б аднавіць, то ён стаяў бы за будынкам Палаца Рэспублікі. У 30-х гадах была ўзарвана Казанская царква. Сцены Пакроўскай царквы былі выкарыстаны пры пабудове Дома афіцэраў, але сутарэнні храма і сёння можна пабачыць унутры гэтага будынка, калі наведаць тамтэйшы бар, што працуе ў падвальных памяшканнях. Размешчаны на Камуністычнай вуліцы будынак Міністэрства абароны (ранейшы штаб Беларускай ваеннай акругі) таксама ўбудаваны ў былое жаночае духоўнае вучылішча, а Сувораўскае — «упісалася» ў будынак семінарыі.

А ці ведаеце вы, адкуль пайшла назва Юбілейнай плошчы? У 1825 годзе ў Мінску адзначалі 1500-годзе Нікейскага сабора. А праз год тут з'явіўся юбілейны знак. Каплічка, узведзеная тады ў гонар хрысціянскай падзеі, прастаяла да 50-х гадоў мінулага стагоддзя, і між іншым каля яе часта адбываліся мітынгі, дэманстрацыі.

За­ха­ва­лі­ся фа­та­гра­фіі  Ка­зан­скай царк­вы.

У пошуку старых будынкаў

Сёння пра тое, што побач з выхадам метро «Няміга» знаходзіўся старажытны цэнтр Мінска, нагадваюць толькі шыльда ды памятны знак на ўзбярэжжы Свіслачы пра былую царкву ХІІ стагоддзя, якая так і не была дабудавана. Затое захаваліся яе падмуркі і сучаснай пліткай выкладзены абрысы храму. У ХІІ—пачатку ХІІІ стагоддзяў у гэтым месцы хавалі заможных людзей, і археолагі, якія вялі раскопкі на Замчышчы, знайшлі тут больш за дваццаць пахаванняў, сярод якіх была жанчына з заплеценай касой, — мяркуецца, мінская князёўна.

Сярод самых старажытных храмаў горада можна назваць царкву Раства Багародзіцы, якая размяшчалася пры Замчышчы. Менавіта ў ёй спачатку захоўваўся абраз Мінскай Божай Маці. Таксама ёсць звесткі, што ў цэнтры горада дзейнічалі Святамікольская і Уваскрасенскія цэрквы.

Самы ж стары храм Мінска, які дажыў да нашых дзён, — гэта царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла — былая Вялікая Кацярынінская, пабудаваная літаральна на ахвяраванні гараджан у 1611 годзе.

На сцяне чатырохсотгадовага храма можна пабачыць шыльду з імёнамі людзей, якія давалі сродкі на будаўніцтва царквы Святых Пятра і Паўла.

— Маё перакананне, што будынкі, у якія ўкладзена вялікая любоў, на якія людзі самі збіралі і ахвяравалі грошы, вельмі цяжка знішчыць, — дзеліцца падчас экскурсіі «Мінск хрысціянскі» гісторык і краязнаўца Павел Каралёў. — Так, з усёй Нямігі засталася толькі гэта царква. Тое ж самае і з касцёлам Святых Сымона і Алены (ці не цуд, што на Савецкай вуліцы побач з Домам урада ўдалося захаваць храм)?

Пра тое, як у мінулым стагоддзі вялася барацьба з рэлігіяй, можна пачытаць як у старых газетах, так і пачуць ад відавочцаў і ўдзельнікаў тых падзей. Напрыклад, дысідэнт Пётр Грыгарэнка пісаў, што падрыўныя работы былі аднымі з самых прыбытковых, грошы за іх цяклі ракой. Грыгарэнка ўдзельнічаў у знішчэнні праваслаўных храмаў у Беларусі і прызнаваўся, што «заламваў» вялікія кошты за свае паслугі, але яго ўмовы прымалі адразу, без торгу. Пазней ён каяўся ў зробленым, з жахам узгадваў, як раней радаваўся таму, што пасля ўзрыву застаецца груды цэглы, якую можна было выкарыстоўваць для розных патрэб...

Сёння горад вяртае страчанае. Так, побач з ратушай на плошчы Свабоды была адноўлена царква Святога Духа (храм таксама быў узарваны ў 30-я гады). Адноўлены будынак у архітэктурных формах ХVІІ — ХVІІІ стагоддзяў. Зараз у ім знаходзіцца канцэртная зала «Верхні горад».

Ба­ка­вы фа­сад кас­цё­ла Най­свя­цей­шай Дзе­вы Ма­рыі.

Храм... пад нагамі

Калі будзеце гуляць у Мінску па старым горадзе, зможаце ўбачыць шыльды, на якіх пазначаны ранейшыя назвы вуліц, і нават прайсціся па тэрыторыі былых храмаў. На Камсамольскай вуліцы, калі яе рабілі пешаходнай, патрапілі на падмуркі былога касцёла Арханёла Міхаіла і кляштара бенедыктынцаў. Сёння пра межы і форму храма «расказвае» чырвоная плітка пад нагамі — яе выклалі па перыметры ў тым месцы, дзе яшчэ ў ХІХ стагоддзі размяшчалася пабудова. У свой час бенедыктынцы разгарнулі ў Мінску неблагую гаспадарчую дзейнасць (фізічная праца — абавязковы «пункцік» у гэтага ордэна). Побач быў сад, які манахі даглядалі, дзейнічала пякарня. Дарэчы, у Еўропе бенедыктынцы аднымі з першых пачалі гатаваць каву, а шампанскае «П'ер Перыньён», больш вядомае як «Дом Перыньён», — вынаходніцтва манаха гэтага ордэна... У 1832 годзе Мінскі кляштар быў скасаваны, маёмасць перададзена гарадскім уладам, паступова пабудовы былі разбураны, а на іх тэрыторыі з'явіліся жылыя дамы.

Павел Каралёў прапануе паглядзець на бакавы фасад касцёла Найсвяцейшай Дзевы Марыі — большасць жыхароў Мінска наўрад ці дасюль (Рэвалюцыйная, 1А) дабіралася. А дарма. Калі пярэдні фасад касцёла за савецкім часам быў перароблены, дык з унутранага боку дворыка сцены храма ніхто не чапаў. У 1920—1930-я гады будынак выкарыстоўвалі як аўтамайстэрню, а пасля вайны тут размясціўся спартыўны комплекс таварыства «Спартак». І толькі ў 1993 годзе храм вярнулі вернікам пасля таго, як на працягу сямі месяцаў людзі штодня хадзілі сюды і маліліся за аднаўленне святыні.

Менавіта ў касцёле Дзевы Марыі захоўваліся мошчы галоўнага святога горада — Феліцыяна (іх з Рыму прывёз мінскі ваявода Крыштаф Завіша). Дарэчы, вуліца Камсамольская да сярэдзіны ХІХ стагоддзя была Феліцыянаўскай. У ХІХ стагоддзі, 6 лютага, дзень Святога Феліцыяна-пакутніка, у Мінску адзначаўся як Дзень горада, з масавымі гуляннямі ды кірмашамі. За савецкім часам мошчы святога былі страчаны. На жаль, сёння забыліся ў горадзе пра свайго заступніка. Але што перашкаджае ўспомніць?

Алена ДЗЯДЗЮЛЯ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як кадравыя агенцтвы падманваюць даверлівых грамадзян

Як кадравыя агенцтвы падманваюць даверлівых грамадзян

Калі ў кадравым агенцтве вам прапануюць заплаціць грошы і гарантуюць стапрацэнтнае працаўладкаванне, смела разварочвайцеся і сыходзьце: перад вамі, напэўна, ашуканцы.

Грамадства

Прыродныя антыбіётыкі: Лекі, якія дапамагаюць перамагчы інфекцыю і ўмацоўваюць ахоўныя ўласцівасці арганізма

Прыродныя антыбіётыкі: Лекі, якія дапамагаюць перамагчы інфекцыю і ўмацоўваюць ахоўныя ўласцівасці арганізма

У адрозненне ад «хімічных антыбіётыкаў», прыродныя лекі не толькі дапамагаюць перамагчы інфекцыю, але і ўмацоўваюць ахоўныя ўласцівасці арганізма.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

СКАРПІЁН. На гэтым тыдні традыцыйны падыход да вырашэння праблем не заўсёды будзе ўдалы.

Грамадства

Як дзейнічалі партызаны ва Усакінскім лесе на Клічаўшчыне

Як дзейнічалі партызаны ва Усакінскім лесе на Клічаўшчыне

Піша сын аднаго з партызан Генадзь Сахрай.