Вы тут

“Традыцыя” — у спевах і музыцы


Новая для Беларусі ўстанова Сержука Доўгушава будзе знаёміць сучаснікаў з беларускай традыцыйнай культурай


Сяржук Доўгушаў вядомы ў нашай краіне як спявак, музыка й культурны дзяяч. Ён ахвотна ездзіць па беларускіх гарадах і мястэчках, знаёміць іх жыхароў з традыцыйнымі музінструментамі. Яго “Спеўныя сходы” збіраюць тых, хто любіць спяваць беларускія песні разам. А створаны ім гурт “Vuraj” вельмі ўдала эксперыментуе з аўтэнтычнымі спевамі: так з’яўляюцца новыя творы з адметным гучаннем.

Нядаўна Сяржук Доўгушаў заснаваў установу “Традыцыя”, стаў яе дырэктарам. Такую назву раней меў праект па развіцці, пашырэнні беларускай традыцыйнай музыкі. У ягонай плыні выпускаліся ўнікальныя кампакт-дыскі з фальклорам, праводзіліся канцэрты аўтэнтычных гуртоў, майстар-класы, “Спеўныя сходы”, этнаграфічныя экспедыцыі. Мы сустрэліся з Сержуком, каб дазнацца: якія задумы ў дырэктара новай установы?

— Сяржук, раскажыце крыху пра гурт “Vuraj”.

— “Vuraj” спалучае беларускі фальклор з элементамі розных стыляў сучаснай музыкі. Мы займаемся ў нейкім сэнсе кампазітарскай дзейнасцю, калі на аснове народнай кампазіцыі ствараецца свая, аўтарская. Але я лічу, што павінна захоўвацца й чыстае выкананне старадаўніх песень. Бо не для таго ж нашы продкі стараліся данесці іх вялізную энергію, непаўторнасць праз стагоддзі, каб яны былі зменены. Некаторыя артысты сёння імкнуцца пераняць манеру выканання ў аўтэнтычных спевакоў. Але ж і яны граюць не адзін у адзін так, як гралі раней. Нават у гэтым выпадку ў выкананне прыўносіцца штосьці сваё. Таму мне вельмі даспадобы мікс: сумесныя канцэрты “Vuraj” з аўтэнтычнымі гуртамі. Напрыклад, вясну мы сустракалі разам з гуртом “Варган” і капэлай “Колісьнія”. Нядаўна выйшаў альбом з песнямі “Vuraj”, а побач у ім — спевы народнага гурта “Бабіна лета”. І тут кожны можа выбіраць: слухаць нас ці аўтэнтычных выканаўцаў. Нашая задача, як паслядоўнікаў, перадаць наступнікам старадаўнія песні максімум у нязменным выглядзе. Да ўсяго мы імкнёмся знаёміць людзей з маладымі гуртамі, якія выконваюць беларускую традыцыйную музыку.

— Ведаю, што вы ездзіце па вёсках, каб знайсці аўтэнтычных спевакоў, запісаць іх спевы. Ужо выдадзена шмат кніжак з кампакт-дыскамі. Якія з іх у нядаўнім часе?

— Летась пабачыла свет кніга з дыскам бяседных песень. Упершыню ў ёй пададзены 34 бяседныя песні з розных куткоў Беларусі. Некаторыя з іх былі запісаны яшчэ ў 1962 годзе ў часе экспедыцый фалькларыстаў. У выданні расказваецца пра песенную традыцыю беларусаў, змешчаны фотаздымкі з сямейных архіваў спевакоў з народа. Запісы на дыску падзяляюцца на дзве часткі. Першая — песні й найгрышы з архіва Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі й фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі. Другая — студыйныя запісы Таццяны Песнякевіч, зробленыя пераважна ў студыі Дома радыё ў Мінску. Прэзентацыі кнігі “Бяседныя песні” прайшлі ў Мінску, Гомелі, Любані, Салігорску. Сёлета ж яе аўтары збіраюцца прадставіць выданне ў Полацку й Гродне. Дыск у серыі — другі па ліку. Першы называўся “Мужчынская традыцыя”. Асобна выходзіў дыск “Музыка Полаччыны”. (Пра тое гл.: “Спеўныя традыцыі Полаччыны” — ГР, 26.10.2018. — Аўт.) Апошнім часам спрабую тлумачыць людзям: што такое мужчынская традыцыя спеваў. Гістарычна склалася, што мы пра яе мала ведаем. Жанчыны спявалі каляндарна-абрадавыя песні — а ў мужчын быў адмысловы рэпертуар: маладзецкія, касарскія, бяседныя, лірычныя, вайсковыя, жартоўныя, сацыяльныя… У нас выходзіў дыск вясельных традыцый.

— Сотні людзей, зацікаўленых беларускай музыкай, яднаюць сёння “Спеўныя сходы”. Чым яны прыцягальныя?

— “Спеўныя сходы” ў Беларусі праводзім раз на месяц. Пашыраем геаграфію. Цяпер яны дзейнічаюць не толькі ў Мінску, але і ў Гродне, Брэсце, Віцебску, Бабруйску, Маладзечне, Вілейцы. Што гэта за з’ява? Нашы “Спеўныя сходы” збіраюцца ў часе розных фэстаў, свят і проста на вуліцах: мы развучваем і спяваем беларускія песні разам з усімі ахвочымі. Спяваліся песні з Полацкага сшытка, рамансы Міхала Клеафаса Агінскага й Станіслава Манюшкі, песні першай і другой паловы XX стагоддзя, каляндарна-абрадавыя песні… Часцей — у Мінску. Можна сказаць: у гарадскіх умовах мы прэзентуем у нейкім сэнсе “вясковую традыцыю”. Але ж большасць жыхароў Мінска — былыя вяскоўцы, таму й шмат ахвотных паўдзельнічаць у майстар-класах, у традыцыйных танцах і спевах. Ініцыятыва займела шмат прыхільнікаў. А неяк я зрабіў беларускі “Спеўны сход”, калі вандраваў па Амерыцы: у студэнцкім мястэчку ў Афінах пры Універсітэце штата Агайа. Каб развучыць песні разам з амерыканцамі, я пісаў словы лацінскімі літарамі. Нам удалося вывучыць веснавую песню “Медуніца лугавая”. Наступным днём запрасілі мяне на канцэрт мясцовага гурта Вrother Hіll (музыкі граюць народную музыку рэгіёна Апалачы). Прадставілі слухачам у зале. А потым прапанавалі ўсім узяцца за рукі ды павесці карагод пад нашу песню “Медуніца лугавая”, якую мы разам развучылі напярэдадні. Мне было вельмі прыемна!

— Найбольш плённым на розныя імпрэзы, вы неяк сказалі, быў мінулы год. Ладзілася некалькі фэстаў. Што за яны?

— Летась у жніўні ў плыні праекта “Традыцыя” ўпершыню ў Беларусі прайшоў “Вяселле фэст” — гэта фэст вясельных традыцый. Гасцінна сустракала нас аграсядзіба “Стулы”, што ў вёсцы Стойлы Пружанскага раёна Брэстчыны. У свяце паўдзельнічала 14 гуртоў, пераважна палескія. Кожны з іх прэзентаваў свой вясельны абрад. Напрыклад, народны аўтэнтычны фальклорны гурт “Хатовічы” выканаў вясельны абрад “Застрыг”, які бытуе здаўна ў вёсцы Хатынічы Ганцавіцкага раёна Брэстчыны — адтуль і прыехаў гурт. Выступалі й беларускія музычныя капэлы. (Летась у жніўні ў сацсетцы twіtter мінскай крамы Symbal.by з’явіўся такі тэкст: “Сяржук Доўгушаў і Віялета Нікіцік зладзілі вяселле ў аўтэнтычным фармаце. — Рэд.)

У этнаэкспедыцыі

А ў верасні мы правялі першы Фэст традыцыйнай беларускай музыкі пад назвай “Раёк” — у дворыку Нацыянальнага гістарычнага музея. Сабраліся музыкі з розных куткоў Беларусі. Былі аўтэнтычныя гурты з Палесся й не толькі ды больш сучасныя, сярод якіх і наш этна-гурт “Vuraj” (“Вурай”), гурты Relіkt, Harmonіc Style Project ды іншыя.

У лістападзе зладзілі першы Фэст яўрэйскай музыкі “Lіtvak Klezmer Fest”. Адным з арганізатараў свята быў і я. На ім гучала традыцыйная клезмерская музыка. Традыцыя клезмераў узнікла ва Усходняй Еўропе: як спалучэнне музыкі ўсіх народаў, якія жылі тут, а пасля пашырылася ў ЗША ды іншых краінах дзякуючы яўрэйскім эмігрантам. На фэст прыехалі таленавітыя музыкі з Аўстрыі, Германіі, ЗША, Польшчы, Украіны — больш за дзясятак выканаўцаў і бэндаў. Выступалі й годныя музыкі з Беларусі.

— Сяржук, а чаму раптам — зварот да яўрэйскай культуры?

— Жаданне зладзіць фэст яўрэйскай музыкі ўзнікла ў мяне пасля знаёмства з музыкам Зіслам Сляповічам (цяпер ён жыве ў Нью-Ёрку). Зісл вядомы выканаўца, даследчык і збіральнік яўрэйскіх песень у Беларусі. Ён кіраўнік гурта Lіtvakus. Дарэчы, упершыню ў сваіх вандроўках за мяжой я пачуў і слова “літвакі”: так даўней называлі тых яўрэяў, якія жылі на беларускіх і літоўскіх землях з часоў Вялікага княства Літоўскага. Спадчына літвакоў стваралася на працягу стагоддзяў і стала неад’емнай часткай гісторыі, культуры Беларусі, нашай традыцыі. Цікава, што некаторыя яўрэйскія песні раней гучалі на беларускай мове. Яўрэі й беларусы музычна й культурна паўплывалі адзін на аднаго. Можна сказаць, што цяпер музыка клезмераў вяртаецца ў Беларусь. У 2019‑м я пачаў ладзіць яўрэйскія “Спеўныя сходы”: Zіngeray. Падобныя імпрэзы прайшлі ў Мінску, Гомелі, Віцебску й Бабруйску.

На нашых “Спеўных сходах” гучалі яшчэ й польскія, шведскія песні. Мне спадабалася ўсіх паядноўваць. І ў хуткім часе я маю намер правесці татарскія “Спеўныя сходы” — у Іўі, на Гродзеншчыне, дзе татарская супольнасць найбольшая.

— Цяпер вы дырэктар новай установы. Якія планы маеце?

— Шмат рознага плануецца. Маем намер займацца адукацыйнай дзейнасцю. Хочам адкрыць школу традыцыйнага мастацтва, куды дзеці й дарослыя, незалежна ад узросту, змогуць прыходзіць і вучыцца іграць на колавай ліры, дудачках, дудзе, скрыпцы, жалейках ды іншых традыцыйных беларускіх інструментах. У школе павінны быць і розныя віды народных рамёстваў, што былі пашыраны па ўсёй Беларусі: выцінанка, ганчарства, ткацтва, разьба па дрэве ды іншыя. Наша школа ствараецца пакуль на прыватным узроўні. Але я за тое, каб такія школы працавалі й пры дзяржаўных навучальных установах. У іншых краінах яны створаны нават пры музычных акадэміях. Менавіта школ традыцыйнага мастацтва ў нас не хапае, а патрэба ў іх даўно адчуваецца. Калі мы на Каляды ездзілі ў Магілёў, каб правесці дзіцячы ранішнік, то бацькі прасілі адкрыць такую навучальную ўстанову. Яны ўжо сёння гатовыя вадзіць туды дзетак. Дарэчы, для дзяцей на зімовыя святы мы праводзілі ў розных гарадах музычныя беларускамоўныя “Калядныя ялінкі”. Я быў аўтарам, вядучым і ладзіў тыя імпрэзы — разам з мінскай тэатрам-студыяй “Варгін”, дзіцячым фальклорным гуртом “Калыханка” з Міханавіч, музыкамі з гурта “Vuraj”. Можна было пабачыць батлейку, патанцаваць пад жывую традыцыйную музыку, разам паспяваць святочныя песні, павадзіць карагоды, паўдзельнічаць у гульнях. Хутка мы пачнём ладзіць старажытныя святы Гуканне вясны, Купалле ды іншыя. Да таго ж маем намер выдаваць дзіцячыя кнігі беларускіх песень з нотамі для настаўнікаў: хай развучваюць іх з вучнямі на ўроках у музычных школах.

— Ведаю, і за мяжу вы ездзіце з асветніцкай мэтай. Што звычайна прэзентуеце ў замежжы?

Сяржук Доўгушаў і Віялета Нікіцік гуляюць вяселле

— Замежнікаў я таксама імкнуся знаёміць з традыцыйнай беларускай культурай, і тое ў іх выклікае вялікую цікаўнасць. Звычайна паказваю фільм пра спеўныя традыцыі Беларусі. Потым даю канцэрт, а напрыканцы мы развучваем з імі некалькі беларускіх песень і спяваем іх разам. А ў Чыкага і Нью-Ёрку я ўпершыню правёў свята “Жаніцьба Цярэшкі”. Гэта беларуская аўтэнтычная Калядная гульня, ладзіцца ж яна, каб пазнаёміць паміж сабой нежанатую моладзь. Гульня суправаджаецца народнымі абрадамі, песнямі ды танцамі. А сёлета ўжо там спрабавалі правесці “Жаніцьбу Цярэшкі” самастойна.

Як і на Бацькаўшчыне, я распавядаю пра традыцыйныя беларускія музычныя інструменты. Напрыклад, расказваю пра гісторыю з’яўлення ліры, паказваю, як на ёй граюць. Вельмі люблю драўляныя духавыя музінструменты і збіраю іх. Граю на сапілках, жалейках, розных дудачках, ліры, акарыне-рыбе… У маёй калекцыі ёсць фуяра — традыцыйны славацкі драўляны духавы інструмент, армянскі дудук, японская флейта, нават флейта племені Наваха. На Байкале мне падаравалі сапраўдны шаманскі бубен. Дарэчы, хоць называюць мяне мульціінструменталістам, але ж па адукацыі я канцэртны спявак. Закончыў Беларускую дзяржаўную Акадэмію музыкі, 8 гадоў быў салістам у Белдзяржфілармоніі.

Гутарыла Ганна Лагун

Нумар у фармаце PDF

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

28 лістапада 2020 года спаўняецца 105 гадоў з дня нараджэння вядомага рускага пісьменніка, ваеннага карэспандэнта і журналіста Канстанціна Сіманава. 

Грамадства

«Калі б не сям'я Абрамукоў, наш род перастаў бы існаваць яшчэ ў 1941 годзе». Расіянка з Ніжняга Ноўгарада знайшла ў беларускай вёсцы сваякоў

«Калі б не сям'я Абрамукоў, наш род перастаў бы існаваць яшчэ ў 1941 годзе». Расіянка з Ніжняга Ноўгарада знайшла ў беларускай вёсцы сваякоў

І аднавяскоўцаў людзей, якія ў час вайны ратавалі сям'ю яе бабулі, жонкі афіцэра Чырвонай Арміі.

Спорт

«Вікторыя», якая робіць з Гродна баскетбольную сталіцу

«Вікторыя», якая робіць з Гродна баскетбольную сталіцу

Гродна — горад з багатай не толькі культурнай, але і баскетбольнай гісторыяй. 

Грамадства

У Гродне жыхары кватэр адмовіліся падчас капітальнага рамонту здымаць аздабленне з балконаў. На іх падалі ў суд

У Гродне жыхары кватэр адмовіліся падчас капітальнага рамонту здымаць аздабленне з балконаў. На іх падалі ў суд

Такога кшталту справа ў судзе Кастрычнiцкага раёна Гродна разглядаецца ўпершыню.