Вы тут

Што рабiлi з чырвонымi яйкамi?


Пытанне з Вiцебска ад Таццяны Ягоравай: «Традыцыйна на Вялiкдзень людзi фарбуюць яйкi. А што прыхавана за гэтым святочным атрыбутам з пункту гледжання традыцыйнай культуры?»


Мы ўжо неаднаразова адзначалi, што фактычна кожны прадмет, якi быў выкарыстаны ў абрадзе, атрымлiваў статус рытуальнага атрыбута i пасля завяршэння абрадавых дзеянняў набываў у вачах людзей здольнасць спрыяць урадлiвасцi зямлi i паляпшэнню дабрабыту, перамагаць хваробы, прыварожваць каханага, засцерагчы чалавека ад кепскага ўздзеяння зайздросных людзей. Звычайнае белае курынае яйка, якое для вясковага люду было ў другой палове мiнулага стагоддзя стравай паўсядзённага харчавання, у шэрагу выпадкаў таксама станавiлася атрыбутам побытавай магii вясковай гаспадынi. Трэба было дакладна ведаць, калi iх збiраць (толькi да заходу сонца), у якi час садзiць на яйкi курыцу-квахтуху (на маладзiковай фазе Месяца), у якi дзень тыдня (у жаночыя днi, каб было больш курачак, чым пеўнiкаў) i г. д. Зразумела, што зусiм iншым магiчна-прадуцыравальным статусам надзялялася чырвонае велiкоднае яйка, ды яшчэ асвечанае ў царкве.

Мы ўжо пiсалi, што покуць у хаце выконвала ролю сямейнага храма, у якiм або разам з якiм дамачадцы пражывалi год сонечнага колазвароту. Вялiкдзень станавiўся сведчаннем таго, што навакольны свет ужо ўпарадкаваны i адлюстраваны ў знакавай сiстэме покуцi: пасля вяртання з храма мацi-гаспадыня адно асвечанае яйка абавязкова клала ў покуць. На працягу ўсяго года яно выконвала ролю надзейнага абярэга ад хвароб дамачадцаў, ад сварак у хаце, ад штукарстваў дамавiка, ад маланкi i пажару. Такое яйка магло ляжаць некалькi гадоў i не псавалася (у якасцi абрадавага эквiваленту маглi захоўваць шалупiнне ад першага з'едзенага яйка).

У абрадах беларусаў яйка-абярэг выконвала яшчэ i прадуцыравальную функцыю. Асаблiва выразна яна прасочвалася ў абрадах сельскагаспадарчай i жывёлагадоўчай накiраванасцi. Адно велiкоднае яйка пакiдалi для асвячэння збожжа ў час засевак. Яго клалi ў зерне ў тую сявеньку, з якой звычайна гаспадар выконваў самае першае засяванне. Яйкi чырвонага або зялёнага колеру шматразова выкарыстоўвалiся ў абрадах першага выгану жывёлы ў поле i пры абыходзе статка пастухамi. У асобных мясцiнах для першага выгану жывёлы яйкi фарбавалi менавiта на Юр'я. Iх варылi ў вадзе разам з галiнкамi i лiсцем бярозы, таму яны былi зялёнага колеру.

Аксана КАТОВIЧ, Янка КРУК

Дасылайце свае пытаннi пра каранi i прыстасаванасць да сучаснага жыцця каляндарных i сямейна-побытавых народных традыцый ды абрадаў на паштовы або электронны адрас рэдакцыi з пазнакай «Пра радзiннае».

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Як абараняцца ад рыэлтараў, якія не хочуць працаваць па законе

Як абараняцца ад рыэлтараў, якія не хочуць працаваць па законе

Лiцэнзiя агенцтва «Гатовыя рашэннi» скасавана, «Iмперыi нерухомасцi» — прыпынена, а «Тваёй сталiцы» выпiсана прадпiсанне.

Палітыка

Аляксандр Лукашэнка: Гэта адна з самых складаных выбарчых кампаній

Аляксандр Лукашэнка: Гэта адна з самых складаных выбарчых кампаній

Кіраўнік дзяржавы прагаласаваў на выбарах Прэзідэнта.

Грамадства

Медыцынскі агляд у віцебскіх газавікоў ажыццяўляе... робат

Медыцынскі агляд у віцебскіх газавікоў ажыццяўляе... робат

А наведвальнiкаў крамы кансультуе выява спецыялiста.