Вы тут

Загінуў на Мцэнскім плацдарме. Як бабуля знайшла свайго бацьку


Дзяцінства маёй бабулі пачалося ў Сталінградзе — яшчэ да вайны яе бацькі Лідзія і Мікалай Рамановічы працавалі там на трактарным заводзе, хоць і былі родам з Уздзенскага раёна. Калі пачалася Вялікая Айчынная вайна, сям'я жыла ўжо ў Арлоўскай вобласці — маёй бабулі толькі споўнілася чатыры гады, яе сястры Тамары было дзевяць, а брату Віталю — два.


Мікалай РАМАНОВІЧ. Загінуў у 1943 годзе ў Мцэнскім раёне Арлоўскай вобласці.

У 1941 годзе прадзед працаваў галоўным механікам на машынна-трактарнай станцыі (МТС). З-за хуткага наступу немцаў усю тэхніку пачалі адпраўляць у эвакуацыю. Таму прадзед атрымаў бронь і разам са сваёй сям'ёй і трактарамі адправіўся на ўсход. Дайшлі яны толькі да станцыі Дворык Валоўскага раёна, што ў Тульскай вобласці. Там ім далі прытулак мясцовыя жыхары. Але прадзед Мікалай пакінуў трактары на мясцовай МТС і вярнуўся ў раённы ваенкамат ў Валова, нягледзячы на тое што ў яго была бронь.

Дарэчы, гэта было ўсё, што ведала мая бабуля пра свайго бацьку, — яны не атрымалі ні аднаго ліста з фронту, і толькі ў 80-я гады яе сястра Тамара, якая так і засталася жыць у Тульскай вобласці, знайшла яго магілу. Як высветлілася, ён загінуў 13 лютага 1943 года, а пахавалі яго ў брацкай магіле каля вёскі Калінеева Мцэнскага раёна Арлоўскай вобласці.

На гэтым гісторыя магла і скончыцца, але некалькі гадоў таму я наткнулася на абагульнены банк даных «Мемарыял», дзе збіраюць інфармацыю пра абаронцаў Айчыны, якія загінулі ці прапалі без вестак у час вайны і пасляваенны перыяд. Менавіта адтуль мы даведаліся, што мой прадзед Мікалай служыў у 858-м стралковым палку. Астатнюю ж інфармацыю мы знайшлі ў электронных архівах, СМІ Мцэнскага раёна і кнігах «Памяць».

Павел ВАЎЧЭЦКІ. Прапаў без вестак у сакавіку 1944 года.

Як высветлілася, 858-ы стралковы полк уваходзіў у склад 283-й стралковай Гомельскай чырванасцяжнай ордэна Суворава ІІ ступені дывізіі, якую фарміравалі ў Арлоўскай ваеннай акруге каля горада Шчыгры Курскай вобласці. У верасні 1941 года склад дывізіі прыбыў на станцыю Клюкоўнікі Наўлінскага раёна Бранскай вобласці, дзе тая ўлілася ў дзеючую армію ў складзе Бранскага фронту. У верасні, калі ішлі баі з немцамі за Грамячку, гэтая дывізія страціла шмат людзей. А ў час Арлоўска-Бранскай аперацыі (з 30 верасня да 23 кастрычніка) трапіла ў акружэнне, але яго ўдалося прарваць і разграміць штаб нямецкай механізаванай дывізіі. Наогул гэтая аперацыя дазволіла савецкім войскам спыніць буйныя сілы праціўніка і сарваць іх планы абходу войскаў Заходняга фронту і Масквы з поўдня.

Пасля Арлоўска-Бранскай аперацыі да канца кастрычніка 283-я дывізія прыкрывала курскі напрамак, а потым яе перакінулі ў раён горада Яфрэмаў Тульскай вобласці, дзе дывізія ўвайшла ўжо ў склад 3-й арміі Бранскага фронту. У лістападзе там былі асабліва бязлітасныя баі — палкі дывізіі адцягнулі на сябе частку сіл праціўніка з тульскага напрамку, што дазволіла сарваць планы немцаў па захопе Тулы.

З мая 1942 года і да 7 лютага 1943 года дывізія абараняла важную чыгуначную магістраль і шашу Арол—Масква на Мцэнскім плацдарме. Пры гэтым яна перыядычна вяла наступальныя дзеянні, не даючы праціўніку з боку Арла прарвацца на Тулу і Маскву. Наогул нямецкае вярхоўнае камандаванне надавала Мцэнскаму плацдарму на тульскім напрамку асабліва важнае значэнне, бо разглядала магчымасць пачаць адтуль наступ на Маскву.

Ліст ад Паўла ВАЎЧЭЦКАГА з фронту. 11 сакавіка 1944 года.

З 13 лютага пачаліся ўжо новыя баявыя дзеянні, і ў першы ж іх дзень каля вёскі Верхняе Ушчарава Мцэнскага раёна і загінуў мой прадзед Мікалай. Ужо ў ліпені гэтага ж года дывізія прадзеда брала ўдзел у Арлоўскай стратэгічнай наступальнай аперацыі «Кутузаў», якая з'яўлялася складнікам Курскай бітвы, і была ўведзена ў бітву на Арлоўскім выступе. Дарэчы, да канца ліпеня 1943 года 283-я, 342-я, 380-я, 269-я і 308-я стралковыя дывізіі цалкам вызвалілі Мцэнскі раён Арлоўскай вобласці ад немцаў. Адразу пасля гэтага на тэрыторыі раёна пачаліся размініраванне і пахаванне загінулых. Чырвонаармейцаў, якія загінулі ў баях 1942—1943 гадоў, хавалі мясцовыя жыхары. Вось і мой прадзед Мікалай быў пахаваны ў адной з самых буйных брацкіх магіл Арлоўскай вобласці, дзе цяпер спачывае 1080 воінаў. Мемарыял на тым месцы з'явіўся ў 1968 годзе, але да 70-годдзя Перамогі была праведзена яго рэканструкцыя.


Акрамя бацькі, на вайну пайшлі і дзядзькі маёй бабулі. Адзін з братоў прабабулі Ліды Пётр Ваўчэцкі вярнуўся з вайны без нагі, а другі, Павел, прапаў без вестак у сакавіку 1944 года. Аднак яшчэ 11 сакавіка яна атрымала ад яго ліст, які і сёння захоўвае мая бабуля разам з фотаздымкамі. Двое ж братоў прадзеда Мікалая вярнуліся з вайны інвалідамі, а яго брат Іван, якога прызвалі ў 1944 годзе ва Уздзе, памёр ад ран у лютым 1945 года і быў пахаваны на тэрыторыі сучаснай Польшчы.

Прабабуля Лідзія, якая адна выхавала траіх дзяцей, у 1946 годзе атрымала медаль «За доблесную працу ў час Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гг.», а на радзіму ва Узду вярнулася толькі ў 1956 годзе.

Валерыя КІСЛАЯ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Прыродныя антыбіётыкі: Лекі, якія дапамагаюць перамагчы інфекцыю і ўмацоўваюць ахоўныя ўласцівасці арганізма

Прыродныя антыбіётыкі: Лекі, якія дапамагаюць перамагчы інфекцыю і ўмацоўваюць ахоўныя ўласцівасці арганізма

У адрозненне ад «хімічных антыбіётыкаў», прыродныя лекі не толькі дапамагаюць перамагчы інфекцыю, але і ўмацоўваюць ахоўныя ўласцівасці арганізма.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

СКАРПІЁН. На гэтым тыдні традыцыйны падыход да вырашэння праблем не заўсёды будзе ўдалы.

Культура

Народная артыстка Беларусі Ніна Шарубіна: Не скупіцеся на добрыя словы!

Народная артыстка Беларусі Ніна Шарубіна: Не скупіцеся на добрыя словы!

Мы правялі ў кампаніі опернай дзівы ўсяго толькі адзін дзень, але так і не змаглі разгадаць яе таямніцу: дзе ж хаваецца ў яе сутках 25-я гадзіна?

Грамадства

Інтэрвальнае галаданне: чаканні і рэальнасць

Інтэрвальнае галаданне: чаканні і рэальнасць

Сваім вопытам з чытачамі «Звязды» дзеліцца вядомая беларуская тэлевядучая Марыя Лемешава