Вы тут

Чаму малых часам вяртаюць з прыёмных сем'яў і куды трапляюць непаўналетнія, калі закрываюцца інтэрнаты?


Што адбываецца з дзецьмі, якія сталі сіротамі ці былі адабраныя ў родных бацькоў? Чаму малых часам вяртаюць з прыёмных сем'яў? Куды трапляюць непаўналетнія, калі закрываюцца інтэрнаты? Чым патранат адрозніваецца ад апякунства? На гэтыя і іншыя пытанні адказалі спецыялісты.


Ад бацькоў — да сваякоў

Фота ya-roditel.ru

Летась у краіне мамы і таты 1200 дзяцей былі пазбаўленыя бацькоўскіх правоў. У сталіцы без апекі бацькоў засталіся 223 дзіцяці. 83 % дзяцей уладкаваны ў сям'ю.

Заканадаўча ў Беларусі замацаваны розныя формы сямейнага ўладкавання дзяцей, якія засталіся без апекі бацькоў. Найперш ім даецца магчымасць трапіць у сем'і сваякоў — апякунскую сям'ю бабуль, дзядуль, блізкіх сяброў і знаёмых, сведчыць Алена СІМАКОВА, галоўны спецыяліст галоўнага ўпраўлення выхаваўчай работы і маладзёжнай палітыкі Міністэрства адукацыі:

— Яшчэ пры падрыхтоўцы этапу калі малых забяруць з сям'і, вядзецца работа па іх далейшым сямейным уладкаванні — падбіраюцца кандыдаты, якія змогуць часова замяніць родных бацькоў, пакуль тыя вырашаюць для сябе, ці змогуць выправіцца. Апека традыцыйна становіцца замяшчэннем роднай сям'і для дзяцей. І акцэнт тут робіцца на тое, што гэта часовы прытулак для малых, акрамя выпадкаў, калі бацькі дзяцей паміраюць ці прызнаюцца адсутнымі без вестак. Калі дзіця атрымала статус і ўладкавана ў сям'ю, пачынаецца работа па яе суправаджэнні, бо малым досыць складана адаптавацца да новых умоў.

Штогод змяншаецца колькасць дзяцей, якія жывуць у інтэрнатных установах, гэтаксама як і лічба дзіцячых дамоў і школ-інтэрнатаў. У 2010-м у краіне было, напрыклад, 25 350 дзетак, якія знаходзіліся на розных формах дзяржаўнага ўтрымання, сёння такіх 19 434.

— У дзейнасці органаў апекі і папячыцельства, якімі традыцыйна былі аддзелы ўпраўлення па адукацыі, адбываюцца пэўныя змены. Падрыхтаваны і ўнесены ва ўрад, напрыклад, праект пастановы Саўміна аб тым, што частку функцый орган апекі і папячыцельства перадае СПЦ — як установам, якія функцыянуюць спецыяльна для таго, каб аказваць дапамогу сем'ям і дзецям у рэгіёнах, — падзялілася спецыяліст.

У Беларусі яшчэ засталіся 12 дзіцячых дамоў і дзве школы-інтэрнаты, шэсць дзіцячых вёсак, тры з якіх дзяржаўныя і тры прыватныя. Пры 142 сацыяльна-педагагічных цэнтрах функцыянуе 101 прытулак. Працуюць і ўстановы для тых, каму патрэбна значна больш увагі. Гэта 19 дапаможных школ-інтэрнатаў для дзяцей з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця і 18 спецыяльных агульнаадукацыйных школ-інтэрнатаў, дзе вучацца малыя з парушэннямі слыху, зроку, апорна-рухальнага апарату, цяжкімі парушэннямі маўлення.

Сям'я прафесійная і часовая

Калі малога немагчыма ўладкаваць у апякунскую сям'ю, яму падбіраюць прафесійную замяшчальную: прыёмных бацькоў ці дзіцячы дом сямейнага тыпу. На сяле такім чынам сфарміравана цэлая сетка, якая адпавядае патрэбам рэгіёнаў. Гэта прыводзіць да таго, што дзіцячых сацыяльных прытулкаў (фактычна, міні-інтэрнатаў) становіцца ўсё менш.

— У замяшчальныя сем'і адпраўляюцца дзеці, адабраныя ад бацькоў часова, або яны маюць патрэбу пабыць па-за межамі сям'і, таму што адзіны бацька, напрыклад, ляжыць у бальніцы, — растлумачыла Алена Сімакова.

Дарэчы, у гарадах з уладкаваннем малых на выхаванне пакуль існуюць пэўныя праблемы, і вельмі вітаецца прыход новых прыёмных бацькоў, якіх сёння не хапае. Уладкаванне ў такія сем'і патрабуе падрыхтоўкі і дзіцяці, і кандыдатаў у прыёмныя бацькі.

— Незалежна ад таго, колькі людзі ўжо працуюць у сістэме адукацыі, ім пастаянна патрэбны падтрымка і павышэнне кваліфікацыі. Апошняе ў нас пастаўлена на прафесійны ўзровень, — падкрэсліла прадстаўніца міністэрства. — Бацькі могуць атрымаць адказы на свае пытанні не толькі ў сваім рэгіёне і краіне ўвогуле, але і праз тэматычныя групы ў сацыяльных сетках. Увогуле выхаванне малога не ў роднай сям'і — цэлы працэс, які мае сваім найлепшым завяршэннем вяртанне дзіцяці ў родную сям'ю. На гэта і скіраваны апекуны і прыёмныя бацькі.

Летась прынамсі 155 дзяцей вярнуліся да бацькоў, якія праз суд даказалі права на выхаванне ўласных малых.

Здараецца, што кандыдатам у прыёмныя бацькі прыходзіцца адмаўляць, нават калі яны прайшлі навучанне і дыягностыку.

— Калі бачна, што ў іх ёсць яшчэ свае нявырашаныя праблемы, калі яны не разабраліся, што адбываецца ў іх уласных сем'ях, з такімі кандыдатамі мы развітваемся, — заўважыла Алена Сімакова. — Здараецца, што ў людзей ёсць негатыўны вопыт выхавання ўласных родных дзяцей. А некаторыя прыйшлі выпадкова, паддаўшыся эмацыянальнаму парыву, а пасля зразумелі, што гэта работа не для іх. Часам мы развітваемся з тымі, хто ўжо працуе з намі, таму што закрываюцца ўстановы.

Патранат і адмена

Даведацца, што такое сям'я, могуць і дзеці, якія жывуць у інтэрнатах. Падчас канікул, свят, выхадных яны могуць адправіцца ў патранатную сям'ю. Такая сістэма сёння развіваецца не толькі ў дзіцячых дамах і школах-інтэрнатах, але і ва ўстановах прафесійнай адукацыі, напрыклад у ПТВ. У такім узросце падлеткам таксама патрабуецца дарослая падтрымка.

Інтэрнат — далёка не найлешая форма выхавання дзяцей, таму органы апекі выступаюць за «стварэнне бар'ера на ўваходзе», каб дзеці нават часова не траплялі ў інтэрнат, а адразу ўладкоўваліся ў сем'і. У Беларусі з 19 434 сірот і дзяцей, якія засталіся без апекі бацькоў,13 899 выхоўваюцца ў замяшчальных сем'ях. Частка непаўналетніх, якія ўжо вучацца ў ПТВ і пераведзены на дзяржзабеспячэнне, наведваюць патранатныя сем'і.

Летась з 2098 дзяцей, якія засталіся без апекі бацькоў, у інтэрнаты трапіла каля 11 %. На жаль, ёсць і іншая статыстыка — летась з сем'яў вярнулі 20 малых. Гэта залежыць не толькі ад бацькоў-выхавальнікаў, але адбываецца і з аб'ектыўных прычын, калі выхавацельнік, напрыклад, захварэў і не можа выконваць свае абавязкі.

Колькасць адмены ўсынаўленняў у краіне не больш за 1—2 % ад масіву тых, каго ўсынавілі. Прычыны розныя, і кожны выпадак аналізуецца.

— Некаторыя сем'і захоўваюць таямніцу ўсынаўлення, а калі падлетак падрастае, ён даведваецца ад блізкіх ці сваякоў, што яго ўсынавілі, пачынаецца канфлікт з бацькамі, і яны не вытрымліваюць, — тлумачыць дырэктар Нацыянальнага цэнтра ўсынаўлення Міністэрства адукацыі Беларусі Вольга ГЛІНСКАЯ. — Здараецца і так, што адзін з усынавіцеляў памірае, а другі не можа адзін справіцца з выхаваннем.

Дадому — праз цэнтр усынаўлення

Нацыянальны цэнтр усынаўлення Беларусі працуе ўжо 23 гады. У 2003-м ён быў прызначаны цэнтральным органам па выкананні палажэнняў Гаагскай канвенцыі аб міжнародным усынаўленні.

— Асноўная задача нашай дзейнасці — сямейнае ўладкаванне дзіцяці, пытанні міжнароднага і нацыянальнага ўсынаўлення, устанаўлення міжнароднай апекі і папячыцельства, трансгранічная ахова дзяцей-сірот і малых, якія засталіся без апекі бацькоў, — абазначыла кірункі дзейнасці Вольга Глінская. — Для рэалізацыі гэтых задач у цэнтры створаны і пастаянна актуалізуецца рэспубліканскі банк даных аб усынаўленні дзяцей.

Яшчэ дзесяць гадоў таму ў базе цэнтра было больш за 9,5 тысячы дзяцей, якія жылі ў інтэрнатных установах. Цяпер такіх засталося 1600. У цэнтры не робяць розніцы паміж звычайнымі малымі і дзецьмі, якія маюць пэўныя асаблівасці. Летась, напрыклад, 17 такіх дзетак перадалі ў прыёмныя сем'і.

З 2013 года цэнтр выдае сваю газету «Домой», якая забяспечвае прафесійнае суправаджэнне і падтрымку замяшчальных бацькоў і спецыялістаў у сферы сямейнага ўладкавання і выхавання дзяцей.

Спецыялісты цэнтра ажыццяўляюць псіхолага-педагагічную дыягностыку, падрыхтоўку кандыдатаў ва ўсынавіцелі і суправаджэнне іх пасля ўсынаўлення. У праграме падрыхтоўкі да ўсынаўлення сёння ўдзельнічаюць неўролагі, юрысты, псіхіятры, а кандыдаты могуць наведаць інтэрнаты ці дамы дзіцяці, каб ацаніць свае магчымасці і рэсурсы, перш чым прыняць да сябе дзіця.

— Кандыдатам ва ўсынавіцелі, якія паспяхова прайшлі падрыхтоўку, выдаецца пасведчанне, якое распрацавана спецыялістамі цэнтра і друкуецца пры садзейнічанні арганізацыі «ЮніХэлп», — дадала Вольга Глінская.

У цэнтры рэалізуецца таксама шэраг праектаў, скіраваных на аказанне шматбаковай дапамогі сем'ям, якія прынялі да сябе сірату. Праект «Сямейная гармонія», напрыклад, унікальны тым, што спецыялісты цэнтра кансультуюць і дапамагаюць па месцы жыхарства, дзе сям'я і дзіця адчуваюць сябе ў звыклай і спакойнай абстаноўцы. Працуюць таксама і з падлеткамі, дапамагаючы ім у пераходны перыяд. У цэнтры ёсць і спецыяльная школа для татаў. У кожным рэгіёне краіны — клубы падтрымкі сем'яў усынавіцеляў на розных этапах іх жыцця. Супрацоўнікі цэнтра праводзяць анлайн-семінары для спецыялістаў СПЦ і ўпраўленняў аддзелаў адукацыі, кансультуюць сем'і.

Арганізавалі таксама электронную пастаноўку на ўлік кандыдатаў ва ўсынавіцелі.

— Большасць з іх хоча маленькіх дзетак, пажадана дзяўчынку да трох гадоў, — дадала дырэктар цэнтра. Аднак у базе цяпер толькі 31 дзіця да года. Розніца ж паміж усынавіцелем і малым не можа быць большай, чым 45 гадоў.

Ірына СІДАРОК

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

28 лістапада 2020 года спаўняецца 105 гадоў з дня нараджэння вядомага рускага пісьменніка, ваеннага карэспандэнта і журналіста Канстанціна Сіманава. 

Грамадства

«Калі б не сям'я Абрамукоў, наш род перастаў бы існаваць яшчэ ў 1941 годзе». Расіянка з Ніжняга Ноўгарада знайшла ў беларускай вёсцы сваякоў

«Калі б не сям'я Абрамукоў, наш род перастаў бы існаваць яшчэ ў 1941 годзе». Расіянка з Ніжняга Ноўгарада знайшла ў беларускай вёсцы сваякоў

І аднавяскоўцаў людзей, якія ў час вайны ратавалі сям'ю яе бабулі, жонкі афіцэра Чырвонай Арміі.

Спорт

«Вікторыя», якая робіць з Гродна баскетбольную сталіцу

«Вікторыя», якая робіць з Гродна баскетбольную сталіцу

Гродна — горад з багатай не толькі культурнай, але і баскетбольнай гісторыяй. 

Грамадства

У Гродне жыхары кватэр адмовіліся падчас капітальнага рамонту здымаць аздабленне з балконаў. На іх падалі ў суд

У Гродне жыхары кватэр адмовіліся падчас капітальнага рамонту здымаць аздабленне з балконаў. На іх падалі ў суд

Такога кшталту справа ў судзе Кастрычнiцкага раёна Гродна разглядаецца ўпершыню.