Вы тут

Што ўяўляюць сабой сучасныя айчынныя беспілотнікі?


Апошнiм часам у свеце вельмi хуткiмi тэмпамi развiваецца беспiлотная авiяцыя. Яно i зразумела — мноства задач беспiлотнiк можа выканаць лепш за пiлота на звычайным лятальным сродку, але пры гэтым мае перад iм шмат пераваг. Ды i кошт такога апарата значна меншы.


Што да Беларусi, то на нашай зямлi выкарыстанне ваенных беспiлотных лятальных апаратаў мае даволi доўгую гiсторыю. Але — з перапынкам... Толькi праз сямнаццаць гадоў пасля таго як Беларусь стала незалежнай, у нас зноў з'явiўся сектар ваенных беспiлотнiкаў. Як бы i не так шмат у параўнаннi з узбраеннем iншых родаў войскаў. Аднак менавiта на беспiлотную авiяцыю сёння ўскладаюцца вельмi моцныя спадзяваннi. У тым лiку i таму, што за распрацоўкай такiх комплексаў стаiць вельмi iстотны навукова-тэхнiчны прагрэс. Апараты, якiя лiчылiся суперсучаснымi тады, на старце, у 2008 годзе, па цяперашнiх мерках маюць ужо даволi сцiплыя характарыстыкi. I iм на змену прыйшлi тыя, якiя, у сваю чаргу, 12 гадоў таму лiчылiся чымсьцi з разраду навуковай фантастыкi.

Падрабязней пра развiццё беспiлотнай авiяцыi расказаў начальнiк упраўлення выкарыстання i развiцця беспiлотных авiяцыйных комплексаў Узброеных Сiл Iгар Завiдняк.

Савецкi пачатак

— Гэта можа здацца дзiўным, але першае падраздзяленне беспiлотнай авiяцыi на тэрыторыi Беларусi было сфармiравана яшчэ ў канцы 1963 года ў Бярозе, — гаворыць Iгар Завiдняк. — То быў 510-ы асобны дывiзiён беспiлотных самалётаў-разведчыкаў.

На ўзбраенне тады былi прыняты апараты Ла-17р. Фактычна гэта былi пераробленыя лятаючыя мiшэнi. На iх ускладалася задача вядзення паветранай разведкi i карэкцiроўкi агню артылерыi. Праз тры гады статус дывiзiёна быў павышаны да эскадрыллi, якой прысвоiлi 106-ы нумар.

У канцы 1970-х гадоў Ла-17р пакрысе пачалi змяняцца апаратамi «Стрыж» — Ту-141. Яны таксама мусiлi весцi авiяцыйную разведку. На жаль, на гэтым савецкая гiсторыя беспiлотнiкаў у Беларусi абрываецца — у 1987 годзе 106-я эскадрылля была перадыслакавана на тэрыторыю Украiны.

Другое дыханне

У сучаснай гiсторыi краiны Упраўленне выкарыстання i развiцця беспiлотных авiяцыйных комплексаў пры камандаваннi ваенна-паветраных сiл i войскаў процiпаветранай абароны было створана ў 2008 годзе. Два гады рыхтавалася нарматыўна-прававая база, падбiраўся будучы калектыў i... у 2010 годзе быў сфармiраваны 927-ы цэнтр падрыхтоўкi i выкарыстання беспiлотных авiяцыйных комплексаў у Бярозе. Сiмвалiчна!

— Але з цягам часу задачы, якiя ставiлiся перад нашым упраўленнем, i iх спецыфiка пачалi выходзiць за межы ваенна-паветраных сiл. Таму наша ўпраўленне i Цэнтр былi ў сярэдзiне дзесяцiгоддзя ўведзены ў склад цэнтральнага падпарадкавання.

Сучасная беларуская беспiлотная авiяцыя пачыналася з расiйскiх «Iркутаў». Пасля таго як нашы спецыялiсты навучылiся абыходзiцца з апаратамi, стала ясна — трэба iх рабiць у Беларусi, каб не залежаць у гэтым складнiку ад iншых краiн. Цi, прынамсi, у супрацоўнiцтве з расiйскiмi вытворцамi. Так з'явiлiся на свет «Суперкам С100», «Суперкам С350». А сярод айчынных распрацовак — «Маскiт», «Беркут-2». Асобна варта вылучыць комплекс «Бусел-10». Мiж iншым, гэтыя комплексы маюць радыус дзейнасцi ад 10 да 600 кiламетраў. Апошняя лiчба — гэта амаль як працягласць Беларусi з поўначы на поўдзень!

— Усе комплексы ў нас на перасоўнай базе. «Бусел-10» — працуе на шасi МАЗа, — расказвае Iгар Завiдняк. — У яго склад уваходзiць цэлы жылы модуль, якi дазваляе кругласутачна кiраваць лятальнымi апаратамi. Там ёсць месцы для адпачынку, маюцца ўсе сiстэмы жыццезабеспячэння. «Бусел-10» можа працаваць некалькi сутак аўтаномна, не падключаючыся нi да якiх агрэгатаў электрасiлкавання. I гэта пацверджана на практыцы, як узiмку, так i ўлетку.

«Гэта ваш паветраны бiнокль»

У канцы 2019 года Прэзiдэнтам была зацверджана Канцэпцыя развiцця Узброеных Сiл. Пэўная частка ў ёй адведзена i беспiлотнай авiяцыi. Мяркуецца, што з наступнага года пачнецца яе развiццё ў сухапутных войсках.

— З гэтага года мы пачынаем фармiраваць падраздзяленнi беспiлотных авiяцыйных комплексаў у агульнавайсковых брыгадах, — адзначае начальнiк упраўлення. — Яно ўжо сфармiравана ў 11-й брыгадзе ў Слонiме. Ёсць падраздзяленне ў сiлах спецыяльных аперацый. Там на ўзбраенне ставяцца комплексы невялiкiя, малапрыкметныя. Аператар-дэсантнiк прытым мусiць умець не толькi кiраваць лятальным апаратам, але i праходзiць падрыхтоўку па сваё праграме.

Разам з тым беспiлотнiкi ўжо шырока выкарыстоўваюцца падчас выканання задач сумесна з сухапутнымi войскамi, ракетнымi войскамi i артылерыяй.

— Нашы афiцэры тлумачылi, што па сутнасцi — гэта ваш паветраны бiнокль, праз якi вы можаце бачыць усю абстаноўку на адлегласцi ў дзясяткi кiламетраў.

«Згубiць апарат вельмi складана»

Афiцэраў, якiя кiруюць i абслугоўваюць беспiлотнiкi, спярша вучылi на авiяцыйным факультэце ў Ваеннай акадэмii. Iх аднакурснiкамi былi будучыя лётчыкi. Але гэта накладвала свае асаблiвасцi на падрыхтоўку будучых спецыялiстаў, ды i якраз датычна беспiлотнiкаў iшла рэарганiзацыя, аб якой казалася вышэй. Таму асобная кафедра была сфармiравана ўжо на базе Беларускай дзяржаўнай акадэмii авiяцыi.

— Наша галоўная асаблiвасць — у пастаянным з'яўленнi новых комплексаў, — лiчыць Iгар Завiдняк. — Як толькi яны ставяцца на ўзбраенне, то праграма адразу ж карэкцiруецца, i курсанты апрабоўваюць навiнкi адразу на базе 927-га цэнтра. I калi мы запознiмся на год-два, то веды ўжо страцяць актуальнасць. Прычым навучальная праграма складзена так, што перавучыцца спецыялiсту на новы комплекс са старога няцяжка. Тэхнiка хоць i мадэрнiзуецца, але яна не настолькi ўскладняецца, каб даводзiлася ўсё асвойваць з нуля. Наадварот, кiраванне нават спрашчаецца. Напрыклад, цяпер беспiлотнiкi камплектуюцца курсавымi камерамi. Гэта значыць, што ў аператара ствараецца карцiнка, нiбыта ён сядзiць за штурвалам сапраўднага самалёта i iм кiруе. Хоць знаходзiцца ён пры гэтым у кабiне на зямлi. Пры пастаноўцы перашкоды сучасны беспiлотнiк можа вярнуцца ў пункт старту. Увогуле, згубiць такi апарат цяпер вельмi складана.

Самае галоўнае, чым адрознiваецца беспiлотнiк, — тым, што ўнутры яго няма чалавека. Гэта кардынальна змяншае яго кошт у параўнаннi з пiлатуемай авiяцыяй. Фактычна могуць быць толькi дзве прычыны страты — гэта нейкая паломка i памылка аператара. Што да паломак, то ў апараце на гэты конт прадугледжаны аварыйныя рэжымы, падчас якiх ён падае спецыяльныя сiгналы на экране ў аператара. Ды i тое, да страты гэта наўрад цi прывядзе.
А асабовы склад ставiцца да тэхнiкi вельмi беражлiва.

На кожным вучэннi

— Цяпер любое вучэнне, пачынаючы ад батальённага ўзроўню, абавязкова мае на ўвазе выкарыстанне беспiлотнiкаў, — кажа Iгар Завiдняк. — Напрыклад, на вучэннях «Шчыт Саюза—2019» летась была даведзена ўводная аб выдачы дакладных каардынат аб'екта. Апараты рабiлi гэта з такой мiнiмальнай пагрэшнасцю, што былi паспяхова выкананы ўсе нарматывы.

Але сумесным беларуска-расiйскiм вучэнням перад тым папярэднiчалi два гады ўдзелу ў Армейскiх гульнях. Старт у 2018 годзе адбыўся нядрэнны — з чацвярых удзельнiкаў нашы спецыялiсты занялi трэцяе месца. Пры гэтым трэба прыняць пад увагу тое, што i Расiя, i Казахстан, якiя занялi больш высокiя месцы, ужо выступалi раней i мелi якi-нiякi досвед. За год узровень падрыхтоўкi быў моцна падцягнуты, i вось ужо беларусы падзялiлi другое месца з расiянамi. Больш за тое, нашы вайскоўцы вярнулiся адтуль з пачэсным званнем «Найлепшы разлiк».

— Памылкова лiчыць, што мы развiваем толькi ваенны сектар. Насамрэч мы заадно рыхтуем беспiлотнiкаў для Мiнiстэрства па надзвычайных сiтуацыях, Дзяржпагранкамiтэта. Штогод адбываецца збор спецыялiстаў, дзе мы кантралюем iх падрыхтоўку i пры неабходнасцi можам павысiць iх класнасць.

Валяр'ян ШКЛЕННIК

Загаловак у газеце: Беспілотнік бачыць усё

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Заразіцца прафесіяналізмам. Чаму трапіць на неканферэнцыю настаўнікаў EdCamp лічыцца вялікай удачай?

Заразіцца прафесіяналізмам. Чаму трапіць на неканферэнцыю настаўнікаў EdCamp лічыцца вялікай удачай?

Чацвёртая педагагічная неканферэнцыя прайшла ў мінулыя выхадныя з нязменным аншлагам і сабрала больш як тры сотні педагогаў з розных куткоў нашай краіны.

Спорт

Марына Літвінчук: Нашы дзеці будуць лепшыя, чым мы

Марына Літвінчук: Нашы дзеці будуць лепшыя, чым мы

Да старту Алімпійскіх гульняў у Токіа засталося менш за год. Увага да галоўных стартаў ужо пяцігодкі будзе каласальная.

Культура

Драматург Ксенія Шталянкова: Я думала — мяне разарве ад эмацыянальнай перанасычанасці

Драматург Ксенія Шталянкова: Я думала — мяне разарве ад эмацыянальнай перанасычанасці

П'еса, якой адкрыўся фестываль ТЭАРТ, прысвечана Мінскаму гета.

Грамадства

Час памятаць. Жыццёвы шлях Аляксандра Чарвякова — першага кіраўніка БССР

Час памятаць. Жыццёвы шлях Аляксандра Чарвякова — першага кіраўніка БССР

Сто гадоў таму ў верасні—кастрычніку 1920 года вакол беларускіх зямель разыгралася сапраўдная драма — у Рызе паміж Расіяй і Польшчай пачаліся перагаворы аб аддзяленні на карысць апошняй часткі тэрыторый Беларусі.