Вы тут

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка


Нават калі вы раней жылі як птушка божая і з цяжкасцю маглі палічыць дробязь у краме, 2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі, хоць і раней гэта таксама было вельмі актуальна. Адзіны спосаб застацца на плаве для многіх сем'яў — паставіць сямейны бюджэт на дзелавыя рэйкі: так, як гэта робіцца ў сур'езных кампаніях. Менавіта таму аб кансультацыі па планаванні сямейнага бюджэту мы папрасілі спецыялістаў Нацыянальнага банка.


Крок першы.

Вызначаем форму ўліку грашовых сродкаў

У якой форме вы будзеце складаць сямейны бюджэт — план даходаў і выдаткаў на месяц, а ў ідэале і на год (з унясеннем карэкціровак штомесяц) — няважна, але ўлічвайце, што з гэтым дакументам вам давядзецца працаваць даволі часта. Можна спампаваць спецыяльную праграму, можна стварыць табліцу ў Ехсеl або проста ўзяць сшытак і ручку.

— Важна таксама вызначыцца, наколькі дакладна вы будзеце запісваць свае выдаткі. Некаторыя вядуць улік аперацый з дакладнасцю да капеек. Ад абранай ступені акруглення ў канчатковым выніку будзе залежаць і дакладнасць параўнання рэальнай сумы грошай, якую вы будзеце мець, с сумай, атрыманай разліковым шляхам. Калі вы аплачваеце свае выдаткі банкаўскай аплатнай карткай, то ўлік істотна спрашчаецца — у асабістым кабінеце інтэрнэт-банка можна ўбачыць, куды пайшлі грошы (назва крамы, аптэкі і г. д.), — адзначае галоўны спецыяліст аддзела фінансавай адукаванасці Упраўлення інфармацыі і грамадскіх сувязяў Нацыянальнага банка Аляксандр ІЛЬІЧ.

Крок другі.

Падлічваем даходы

Складанне бюджэту пачынаецца з ацэнкі і падліку даходаў сям'і. Фіксуем усе фінансавыя паступленні — заробак дарослых членаў сям'і, падпрацоўкі, сродкі ад здачы ў арэнду кватэры, сацыяльныя выплаты, працэнты па ўкладах у банках і г. д. — у каго што ёсць. Гэта дазволіць ацаніць тое, якой сумай вы можаце распараджацца.

— Даходы бываюць пастаянныя і часовыя, — тлумачыць спецыяліст. — Да часовых адносяцца, напрыклад, разавая прэмія або сродкі ад рэалізацыі гародніны з вашых «сотак». Іх пры складанні сямейнага бюджэту ўлічваць не варта. Мы працуем толькі з пастаянным прыбыткам, нам трэба дакладна ведаць, якой сумай мы можам распараджацца.

Крок трэці.

Пазначаем расходы

Выдаткі сям'і можна падзяліць на абавязковыя і неабавязковыя. Пры складанні сямейнага бюджэту ў першую чаргу ўпісваем у яго артыкулы абавязковых расходаў.

  • Прадукты харчавання (у тым ліку «ссабойкі» на работу або выдаткі на харчаванне ў сталовай/кафэ падчас абедзеннага перапынку)
  • Камунальныя плацяжы
  • Выдаткі на праезд (на аплату праезду ў грамадскім транспарце / на бензін, калі вы перамяшчаецеся на аўтамабілі)
  • Аплата мабільнай сувязі і інтэрнэту
  • Фармацэўтычныя прэпараты пры наяўнасці хранічных захворванняў
  • Аплата вучобы дзяцей
  • Выплаты па крэдытах
  • Выдаткі на набыццё адзення.

Эканамісты кажуць, што абавязковыя выдаткі ў ідэале павінны складаць 45—50 % ад даходу сям'і. Калі ж гэтая сума набліжаецца да сумы даходу, варта пайсці на яе скарачэнне.

— Нават абавязковыя плацяжы можна карэктаваць, — адзначае Аляксандр Ільіч. — Напрыклад, эканомія на камунальных плацяжах — гэта прывычка выключаць святло там, дзе яно не патрэбна, эканомія вады, у кватэрах з рэгуляваным ацяпленнем — «выключэнне» батарэй, калі на вуліцы плюсавая тэмпература і г. д. Расходы на набыццё адзення — гэта набыццё менавіта неабходных рэчаў, а не шопінг як спосаб падняць сабе настрой. Пры разумным падыходзе і выдаткі на харчаванне паддаюцца сур'ёзнай карэктоўцы.

Неабавязковыя выдаткі — гэта «радасці жыцця»: традыцыйныя сямейныя паходы ў кіно і тэатр, салоны прыгажосці і трэнажорная зала, пасядзелкі ў кафэ з сябрамі або паходы ў начны клуб, новы смартфон, падарожжы (паездка да мора, у санаторый або кемпінг), вольны час з дзецьмі (аквапарк, заапарк, катанні на конях і г. д.). Як ні сумна, калі стаіць мэта скараціць выдаткі, менавіта гэтыя артыкулы фінансісты раяць скасаваць па максімуме.

Крок чацвёрты.

Фарміруем «фонд бяспекі»

Ад страты работы або раптоўнай сур'езнай хваробы не застрахаваны ніхто.

— Менавіта таму з эканамічнага пункту гледжання заўсёды прасцей выжыць сям'і, чым аднаму чалавеку, — падкрэслівае спецыяліст. — У сям'і верагоднасць, што ўсе дарослыя адначасова апынуцца беспрацоўнымі, невялікая.

І яшчэ ў нашы дні важна мець сямейны «фонд бяспекі» — свайго роду «стабілізацыйны фонд». Туды штомесяц трэба адпраўляць нейкую суму. Гэта можа быць фіксаваная сума або 10 % ад даходу сям'і. Эканамісты сцвярджаюць, што згаданую суму ў сілах адкладаць любы чалавек.

— Калі казаць пра «фонд бяспекі», у якой валюце вы раілі б захоўваць сродкі?

— Лепш прытрымлівацца прынцыпу дыверсіфікацыі (як кажа народная мудрасць, не трымаць усе яйкі ў адным кошыку). Рацыянальна палову зберажэнняў захоўваць у беларускіх рублях, а другую палову падзяліць паміж доларам і еўра. Каб не было спакусы «залезці ў скарбонку» — у выглядзе банкаўскага ўкладу. Што датычыцца ўкладаў, то трэба сказаць: у айчыннай валюце на сённяшні дзень значна большая даходнасць па іх, — адзначае Аляксандр Ільіч. — Глядзіце: стаўкі па доларавых дэпазітах — у межах 2 % гадавых, і калі вы здымаеце грошы раней, чым праз два гады, вам прыйдзецца заплаціць падаходны падатак — 13 %. Так можна апынуцца і ў мінусе. Па дэпазітах у еўра працэнтныя стаўкі яшчэ ніжэйшыя. А ў беларускіх рублях стаўкі на год складаюць да 13 %, значна перакрываючы ўзровень інфляцыі. І без аплаты падаходнага падатку можна закрыць рахунак ужо праз год.

Крок пяты.

Плануем буйныя пакупкі

Набыццё аўто, рамонт кватэры, паездка да мора наступным летам, замена халадзільніка або тэлевізара — гэта патрабуе сур'ёзных фінансавых укладанняў. Сродкі на буйныя пакупкі лепш збіраць асобна. Звычайна хочацца ўсяго адразу і шмат, але грошай на ўсё не хапае. Што рабіць?

— Трэба расставіць прыярытэты. Адсартуйце спіс па ступені важнасці тых ці іншых расходаў. Падумайце, наколькі вам патрэбна кожная з буйных пакупак, якую вы хацелі б здзейсніць. Вызначце тэрміны. Некаторыя буйныя выдаткі самі па сабе прывязаныя да нейкіх дат. Але ўстанавіць тэрміны варта нават для тых пакупак, з якімі вас ніхто не падганяе. Адкладайце грошы рэгулярна. Разлічыце, якую частку сваіх даходаў вам неабходна адкладаць кожны месяц, каб да вызначанага вамі тэрміну ў вас была патрэбная сума.

Калі бюджэт — дэфіцытны

З месяца ў месяц вам даводзіцца пазычаць «дзясятку да палучкі», а схема «перапазычыць, каб перааддаць» для вас — норма жыцця? Ваш сямейны бюджэт — дэфіцытны: выдаткі перавышаюць даходы.

— Як паказвае практыка, параўноўваючы некалькі сем'яў з аднолькавай колькасцю людзей і аднолькавым прыбыткам, мы бачым, што ў адной сям'і даходы ўраўнаважваюць выдаткі, у другой назіраецца дэфіцыт бюджэту, а ў трэцяй бюджэт будзе нават прафіцытны, — тлумачыць суразмоўнік.

Відавочна, што пастаянны дэфіцыт сямейнага бюджэту дрэнна адбіваецца на ўсіх сферах жыцця сям'і. І каб выйсці з гэтага крызісу, варта нешта рабіць. Што? Адказ: максімальна скарачаць выдаткі, пакуль бюджэт не стане збалансаваны. Магчыма, бюджэт сям'і дэфіцытны з прычыны вялікіх плацяжоў па крэдытах, якія сям'я не зусім абдумана ўзяла некалькі гадоў таму. У гэтым выпадку, верагодна, варта разгледзець пытанне рэструктурызацыі (змянення ўмоў існуючага крэдыту) або рэфінансавання вашага крэдыту (новы крэдыт на пагашэнне ранейшага). Але вельмі ўважліва чытайце дагавор і дакладна разлічыце, колькі будзеце плаціць па новых умовах дагавора, каб не памяняць шыла на мыла.

І напрыканцы: парады па разумнай эканоміі

Гандлёвыя сеткі наперабой аб'яўляюць акцыі на бытавую тэхніку, дэвайсы, аўтамабілі, адзенне і бытавыя дробязі. Ці можна лічыць эканоміяй пакупкі «па акцыі»?

Набыццё па акцыі павінна быць разумным: трэба купляць менавіта тое, што патрэбна. І гэта датычыцца не толькі буйных пакупак, падкрэсліваюць эканамісты. Набыццё будзе разумным, калі вам сапраўды патрэбна гэтая рэч, а сёння яна прадаецца па акцыі. Фінансава мэтазгодна будзе купіць яе па акцыі сёння, а не за поўны кошт заўтра.

Аднак людзі часта бяруць па акцыі ўсё, што бачаць — дзве кофтачкі запар, дзесяць маек, пяць упаковак грэчкі, дзесяць ёгуртаў. І лічаць гэта эканоміяй. У выніку рэчы гадамі ляжаць у шафе, тэрмін прыдатнасці прадуктаў заканчваецца, а грошы выкідваюцца на вецер.

Перад тым, як здзейсніць любую пакупку (асабліва значную па цане), задайце сабе тры пытанні:

  • Ці сапраўды мне патрэбна гэтая рэч? Альбо выключыць магчымасць пакупкі пад уздзеяннем імпульсу.
  • Чаму я хачу яе купіць? Часта мы жадаем не рэч купіць, а атрымаць адчуванне шчасця, з якім у нашай свядомасці звязана гэтая рэч. Але шчасце, на жаль, не прадаецца ў супермаркетах.
  • Ці магу я без яе абысціся?

Разумна эканоміць можна практычна на любых артыкулах выдаткаў. Напрыклад, на перамяшчэнні па горадзе. Грамадскі транспарт або асабісты аўтамабіль — на чым ездзіць танней?

Калі вы працуеце далёка ад дому і дабірацца да работы вам трэба з некалькімі перасадкамі, ехаць на машыне будзе больш выгадна. Асабліва калі вы яшчэ і «падкідваеце» на работу або вучобу некага з дамашніх. Калі ж вы працуеце паблізу ад дому, варта выбраць грамадскі транспарт.

— І, нарэшце, апошняя парада — не зусім з фінансавай сферы, але таксама вельмі важная, — гаворыць Аляксандр Ільіч. — Навучыцеся знаходзіць пазітыў у любой сітуацыі. Эканомія на салодкіх прысмаках да гарбаты — гэта мінус лішнія кілаграмы ды прафілактыка праблем са здароўем. Адмова ад пастаяннага перамяшчэння на машыне — удар па гіпадынаміі. А ўменне складаць сямейны бюджэт — неабходная аснова для пабудовы дабрабыту сям'і.

Аляксандра АНЦЭЛЕВІЧ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Што мяняецца з 1 снежня

Што мяняецца з 1 снежня

Вырасце памер пенсiй: па ўзросце, за выслугу гадоў, па iнвалiднасцi, з прычыны страты кармiцеля. 

Грамадства

​Што павiнны зрабiць на прадпрыемствах, каб папярэдзiць распаўсюджванне COVID-19

​Што павiнны зрабiць на прадпрыемствах, каб папярэдзiць распаўсюджванне COVID-19

Мiнiстэрства аховы здароўя распрацавала рэкамендацыi па прафiлактыцы каранавiруснай iнфекцыi ў арганiзацыях.

Грамадства

Бонусы для альтруiстаў могуць быць прадугледжаны законам аб валанцёрскай дзейнасцi

Бонусы для альтруiстаў могуць быць прадугледжаны законам аб валанцёрскай дзейнасцi

Пра гэтыя i iншыя прапановы ў законапраект аб валанцёрскай дзейнасцi разважалi эксперты падчас круглага стала.

Грамадства

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

28 лістапада 2020 года спаўняецца 105 гадоў з дня нараджэння вядомага рускага пісьменніка, ваеннага карэспандэнта і журналіста Канстанціна Сіманава.