Вы тут

Валянцін Елізар'еў: Нам трэба, каб тут працавалі свае людзі, зацікаўленыя ў развіцці тэатра


Вялікі падрыхтаваў прэм'еры і сышоў у адпачынак, а білеты на новыя оперы і балеты тым часам ужо ў продажы. Калі тэатр апусцеў, мы прыйшлі ў яго сцішэлыя сцены, каб сустрэцца з мэтрам — мастацкім кіраўніком нашага Вялікага Валянцінам Елізар'евым, чалавекам, што нарадзіўся на азербайджанскай зямлі, вучыўся на расійскай, а працуе на беларускай. Вядомы харэограф вярнуўся ў тэатр, дзе ўжо ў 26 гадоў стаў галоўным балетмайстарам, амаль два гады таму пасля крыўднай працяглай паўзы, справакаванай канфліктам з Міністэрствам культуры. Валянцін Мікалаевіч кажа, што ад гэтага разрыву страціў і ён сам, і тэатр, і пасля вяртання заняўся, напрыклад, новымі аўтарскімі рэдакцыямі сваіх колішніх пастановак — зрэшты, пра гэта, а таксама пра каранавірус у Вялікім, музейную якасць балета і жанчын, якія плачуць на спектаклях, апавядаецца ў нашым інтэрв'ю.


— Каранавірус усіх прымусіў пад сябе падладзіцца. Акрамя тэхнічных перамен у рабоце тэатра, як калектыў пачувае сябе ў маральным плане?

— Цяжка: артысты і спяваюць, і танцуюць у масках, мы засумавалі па рабоце і публіцы, шмат творчага часу страчана — яго проста шкада. Вельмі спадзяюся, усё гэта хутка скончыцца, з'явіцца вакцына і мы пачнём актыўна працаваць, хоць, напэўна, вярнуць публіку будзе няпроста: людзі напалоханыя, баяцца сядзець блізка адно да аднаго, а вы ведаеце, як у залах размешчаны крэслы. Тым не менш мы рыхтуем некалькі прэм'ер: у пачатку сезона тэатр пакажа оперу «Вілісы. Фатум» Джакома Пучыні і балет на музыку Эдварда Грыга «Пер Гюнт», у кастрычніку выйдзе мая новая аўтарская рэдакцыя «Шчаўкунка», якога не было ў рэпертуары некалькі гадоў, потым — опера «Фауст» Шарля Гуно, год скончыцца каляднай операй «Пінокіа» Глорыі Бруні. Адразу пасля новага года плануецца прэм'ера оперы «Дзікае паляванне караля Стаха» Уладзіміра Солтана, потым выйдзе мая пастаноўка «Лебядзінага возера», а перад «Балетным летам» — новая версія балета «Чыпаліна» Карэна Хачатурана. Гэта вялікая нагрузка, але калі з'явіцца хоць намёк на другую хвалю каранавіруса, план, вядома, акажацца несапраўдным.

— Раскажыце пра канцэрт для ўрачоў, запланаваны на 30 жніўня.

— Ён пройдзе перад тэатрам каля фантана: на лесвіцы размесцяцца салісты, сімфанічны аркестр, хор, дзіцячая студыя тэатра і выканаюць кантату «Карміна Бурана» Карла Орфа. Гэта добраахвотная і свабодная для наведвання акцыя тэатра: мы прысвячаем яе людзям, якія гераічна займаюцца здароўем суайчыннікаў.

— Вы рыхтуеце новую аўтарскую рэдакцыю «Шчаўкунка», якога ўпершыню паставілі ў 1982-м. Балет за гэты час змяніўся: як пераўтворыцца «Шчаўкунок» і ці можна было б сёння паказаць яго ў ранейшым выглядзе?

— Спектакль у той рэдакцыі прайшоў на сцэне больш за восемсот разоў — гэта вялікая лічба для тэатра, які паказвае адну пастаноўку ў дзень. Са «Шчаўкунком» мы праехалі ўсю Еўропу, вазілі яго ў Кітай, Тайланд, Японію, ён пратрымаўся каля дваццаці пяці гадоў, а можа, і больш, на абсалютных аншлагах. Думаю, калі ўспомніць тую версію, залы будуць таксама перапоўненыя — спектакль любяць і дзеці, і дарослыя, і людзі сталага веку. Гэта як «Лебядзінае возера» — колькі разоў ні паказвай, зала будзе поўная. Шкада, што Чайкоўскі напісаў усяго тры балеты — я з іх у гэтым тэатры ставіў «Спячую прыгажуню» і «Шчаўкунка». «Спячая» пакуль трымаецца ў ранейшым выглядзе — напэўна, я да яе таксама звярнуся ў бліжэйшыя гады,— а «Шчаўкунок» ужо меў патрэбу ў сур'ёзным аўтарскім абнаўленні.

— Опера і балет — дзіўнае мастацтва: адна і тая ж пастаноўка можа ў нязменным выглядзе ісці дваццаць пяць гадоў, пакуль свет вакол мяняецца шалёнымі тэмпамі...

— Да нашага рэпертуару можна ставіцца як да музейных экспанатаў, што якому б часу яны ні належалі — антычнасці, Сярэднявеччу ці эпосе класіцызму, — уяўляюць для чалавецтва вялікую каштоўнасць. Класічная спадчына — адзін з трох складнікаў, на якіх трымаецца Вялікі. А акрамя гэтага — работа з сучасным сусветным і, вядома, нацыянальным рэпертуарам.

— Усё ж на музейныя каштоўнасці мы глядзім як на атрыбуты эпохі.

— Тут тое ж самае: «Спячая прыгажуня» ідзе ў нязменным выглядзе і паказвае канец XІX стагоддзя, балеты «Баядэрка» і «Карсар» захаваліся ў карцінах Марыуса Петыпы. Другі і чацвёрты акты «Лебядзінага возера» перададзеныя нам нашымі папярэднікамі і з'яўляюцца ўнікальным здабыткам чалавецтва, да іх можна ставіцца як да музейнай каштоўнасці. А харэаграфія «Шчаўкунка» не захавалася, хоць каля яго вытокаў стаялі вялікія майстры, таму кожная яго новая пастаноўка — арыгінальная.

— Вы ў 26 гадоў сталі галоўным балетмайстрам Вялікага — як з таго часу змяніўся беларускі балет?

— Думаю, нейкую долю сябе я ўнёс у гэты тэатр, усё ж пры мне тут змяніліся чатыры пакаленні артыстаў, яны прайшлі праз мае рукі і сэрца. Нам трэба старанна рыхтаваць людзей: класічнае мастацтва — адна з самых вялікіх, але і складаных сфер, тут многае залежыць не толькі ад таго, якім цябе стварылі прырода і бацькі, але і ад школы. Каб стаць артыстам балета, трэба вучыцца восем гадоў, сур'ёзная падрыхтоўка ў музыкантаў і вакалістаў. Пры гэтым у тэатры даволі жорсткі адбор, бо тут важная калектыўная праца, а нашы трупа і сцэна, адна з самых вялікіх у Еўропе, разлічаны на прадстаўнічае мастацтва. Я добра ведаю і Ковент-Гардэн, і Гранд-Опера, і Ла Скала — заходнееўрапейскія тэатры будаваліся ў больш раннія часы, таму плошчы іх сцэн меншыя, чым у Вялікім тэатры ў Мінску.

— Чаму ў беларускім тэатры пакуль не з'явілася чалавека, які мог бы ў перспектыве замяніць вас на пасадзе мастацкага кіраўніка Вялікага?

— Гэта трэба спытаць Госпада Бога: тут усе забяспечаны адукацыяй, для ўсіх ствараюцца ўмовы, я сам рыхтую кадры з 1995 года і вяду курсы для харэографаў і педагогаў у кансерваторыі — здольных людзей шмат, геніяў вельмі мала. Пры гэтым я люблю прафесіяналаў, да якіх прылічваю і сябе, слова «рамеснік» для мяне не нясе абразлівага сэнсу: веды даюць тэатру не толькі акадэмічны глянец, але і сутнасць; вось так наскокам, злёгку дакрануўшыся, чынавенскімі выкрутамі Вялікі тэатр немагчымы, тут трэба быць глыбока адукаваным чалавекам.

— Бывае, у час прадстаўлення будучай прэм'еры ў Вялікім можна пачуць пра гонар за тое, што прафесійны ўзровень тэатра дазваляе ўвасобіць на сцэне тую ці іншую пастаноўку. Што нашаму Вялікаму тэатру падуладна, а што не?

— Думаю, практычна ўся сусветная опера і ўвесь сусветны балет тэатру падуладныя, але, мне здаецца, наш Вялікі павінен мець больш нацыянальны твар. Я не кідаю камень у бок кампазітараў, а, хутчэй, заклікаю іх пісаць больш твораў, заснаваных на нашым мінулым, нашай ідэнтычнасці, нашых казках, легендах і летапісах. Як кіраўнік я лічу: у тэатр павінны прыйсці таленавітыя маладыя людзі, але не варагі, якія пасядзяць, нешта створаць, возьмуць ганарары і паедуць, пакінуўшы пасля сябе голае поле, без вучняў і школы. Нам трэба, каб тут працавалі свае людзі, зацікаўленыя ў развіцці тэатра. Гэта абсалютна не значыць, што мы не павінны запрашаць зорак з-за мяжы, проста самыя галоўныя людзі павінны выхоўвацца тут, за нас гэтага ніхто не зробіць.

— Мне здаецца, беларускія кампазітары, у сваю чаргу, адчуваюць недахоп у пляцоўках, у рэшце рэшт, нельга проста ўзяць і адразу напісаць оперу для Вялікага.

— Яны ўсе шмат гавораць, а пісаць музыку ў Беларусі няма каму, ёсць толькі два-тры імёны. Для нашага тэатра трэба пісаць музыку вельмі высокай якасці, а гэта не кожны можа, бо недастаткова таленавіты альбо замест напісання музыкі праводзіць час у марах. У рэшце, вунь якая вялізная Расія, а як мала там добрых кампазітараў.

— А дэбютант да вас можа трапіць?

— Калі ласка, няхай прыносіць твор.

— Нешта вартае прыносяць?

— Бываюць розныя, меркаванне пра гэта выносіць мастацкі савет, і вельмі часта тым, што гаворыцца на савеце, не хочацца засмучаць кампазітараў.

— Опера «Кошчын дом», пастаўленая ў Вялікім у пачатку года, стала першым дзіцячым спектаклем тэатра за некалькі гадоў. Цяпер рыхтуюцца «Пінокіа» і «Чыпаліна» — гэта свядомы акцэнт у рэпертуары?

— Так, мы павінны прыцягнуць у тэатр новае пакаленне. Я лічу, работа з дзецьмі — самая важная, бо мы не вечныя і павінны выхоўваць гледача, які палюбіць тэатр і потым прывядзе сюды сваіх дзяцей.

— Мы ўжо казалі, як з пачатку вашай работы ў тэатры змяніўся балет. А як змянілася публіка?

— Яна прагне добрых спевакоў, новых талентаў ды якасных спектакляў. У нас дзіўная публіка, хоць, можа, яна не так гучна пляскае, як італьянцы, іспанцы ці партугальцы, якія ажно вішчаць. Затое на многіх спектаклях, у тым ліку сваіх, я бачыў, як плачуць жанчыны, — значыць, пастаноўка трапіла вельмі глыбока, жанчына проста так не заплача.

— Не думаю, што прымусіць жанчыну плакаць складана.

— Сур'ёзна? Па-мойму, складана. Са сваёй жонкай я пражыў пяцьдзясят гадоў і ніколі не бачыў, як яна плача.

— Кажучы пра нашу публіку: вы думаеце, яна можа адрозніць таленавітую пастаноўку ад бясталентнай?

— Так, чалавек гэта сэрцам адчувае, глупствам і халтурай яго не падманеш: калі ўзнікае пачуццё суперажывання і хвалявання, сцэна быццам аб'ядноўваецца з глядзельнай залай. І тады, значыць, спектакль атрымаўся.

— Як, па вашым досведзе, публіка ўспрымае пастаноўкі за мяжой?

— У Кітаі не разумеюць, калі спектакль скончыўся: пасля фіналу ўзнікае магільнае маўчанне, і толькі калі артысты падыходзяць да краю сцэны і кланяюцца, гледачы пачынаюць пляскаць. У В'етнаме людзі не пляскаюць, а цокаюць. У Японіі і Паўднёвай Карэі пляскаюць па-еўрапейску. У Францыі, калі публіцы спадабалася, яна ўжо не пляскае, а тупае нагамі — гэта знак найвышэйшага захаплення. Гледачы ў Нарвегіі, Фінляндыі, Даніі, Швецыі падобныя да беларусаў — стрымана пляскаюць. Затое беларусы, калі іх кранула, устаюць і ладзяць доўгія авацыі. Нас усюды добра прымаюць, у Беларусі ўсё ж такі якаснае мастацтва, усё стала развівацца з Радзівілаў, Сямёна Зорыча, Міхала Клеафаса Агінскага. Трупы тут выхоўвалі замежныя педагогі, усё самае цікавае з Парыжа, Мілана, Рыма адразу сцякалася сюды.

— Значыць, можна казаць пра школу.

— Так, толькі тут было правальнае XІX стагоддзе: усё найлепшае з тэрыторыі Беларусі сыходзіла ў Маскву, Пецярбург і Варшаву. Дарэчы, гэты працэс не спыніўся, многія з'ехалі ў савецкі час і працягваюць з'язджаць сёння.

— Манюшка — беларускі кампазітар?

— Вядома, ён тут народжаны і выхаваны. Але я не азербайджанскі харэограф (смяецца).

— Што губляе чалавек, які не ходзіць на оперу і балет?

— Я думаю, вельмі многае, усё ж такі тэатр прыўздымае нас, простых людзей, над штодзённасцю. Мы не скардзімся, у нас поўныя залы: хтосьці прыходзіць з цікаўнасці, турысты — каб адзначыцца ў пампезным будынку ў цэнтры Мінска, а ёсць тыя, хто без тэатра не можа. Мару, каб апошніх было больш, а для гэтага нам трэба займацца дзіцячым рэпертуарам, якасцю бягучых пастановак і, вядома, ствараць новыя таленавітыя спектаклі.

Гутарыла Сафія ПАЛЯНСКАЯ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Заразіцца прафесіяналізмам. Чаму трапіць на неканферэнцыю настаўнікаў EdCamp лічыцца вялікай удачай?

Заразіцца прафесіяналізмам. Чаму трапіць на неканферэнцыю настаўнікаў EdCamp лічыцца вялікай удачай?

Чацвёртая педагагічная неканферэнцыя прайшла ў мінулыя выхадныя з нязменным аншлагам і сабрала больш як тры сотні педагогаў з розных куткоў нашай краіны.

Спорт

Марына Літвінчук: Нашы дзеці будуць лепшыя, чым мы

Марына Літвінчук: Нашы дзеці будуць лепшыя, чым мы

Да старту Алімпійскіх гульняў у Токіа засталося менш за год. Увага да галоўных стартаў ужо пяцігодкі будзе каласальная.

Культура

Драматург Ксенія Шталянкова: Я думала — мяне разарве ад эмацыянальнай перанасычанасці

Драматург Ксенія Шталянкова: Я думала — мяне разарве ад эмацыянальнай перанасычанасці

П'еса, якой адкрыўся фестываль ТЭАРТ, прысвечана Мінскаму гета.

Грамадства

Час памятаць. Жыццёвы шлях Аляксандра Чарвякова — першага кіраўніка БССР

Час памятаць. Жыццёвы шлях Аляксандра Чарвякова — першага кіраўніка БССР

Сто гадоў таму ў верасні—кастрычніку 1920 года вакол беларускіх зямель разыгралася сапраўдная драма — у Рызе паміж Расіяй і Польшчай пачаліся перагаворы аб аддзяленні на карысць апошняй часткі тэрыторый Беларусі.