30 верасня, серада

Вы тут

Рабочы дзень — ненармаваны. Улетку работнiкам сельскай гаспадаркi не хапае яшчэ адной гадзiны ў сутках


Па вынiках перапiсу насельнiцтва мiнулага года, каля 77,5 % беларусаў жывуць у гарадах. Адпаведна, у сельскай мясцовасцi пражывае ўсяго 22,5 % нашых суграмадзян. Такiм чынам, прафесiя хлебароба становiцца ўсё больш рэдкай i «эксклюзiўнай». Жнiво — добрая нагода паглядзець, як жывуць людзi, чыя праца ў прамым сэнсе кормiць краiну.


Калi ў горадзе дзяўчаты хочуць замуж за айцiшнiка, то ў вёсцы кажуць, што спадарожнiка жыцця варта шукаць сярод камбайнераў — яны не баяцца работы i ўмеюць зарабляць грошы. У аграгарадку Жодзiшкi Смаргонскага раёна моладзi не надта шмат, але не ўсе з'ехалi ў горад у пошуках лепшай долi. Самаму маладому камбайнеру ў Жодзiшках яшчэ няма 25. Ён летась скончыў унiверсiтэт, працуе ў гаспадарцы аграномам па ахове раслiн, а падчас жнiва садзiцца ў кабiну камбайна.

— У нас моладзь, якая прыйшла пасля ВНУ або каледжаў у аграномiю, у заатэхнiку, — усе яны працуюць. У асноўным па размеркаваннi, але ёсць i тыя, хто застаюцца, — расказвае дырэктар фiлiяла «Жодзiшкi» УВП «Смаргонскi камбiнат хлебапрадуктаў» Андрэй Янюк. — У самага маладога нашага ветурача ўжо скончылася адпрацоўка, але яна засталася працаваць. Спецыялiст па корманарыхтоўцы два гады адпрацаваў i таксама застаўся...

У штатным рэжыме

Работа камбайнера — сезонная. Асноўны заробак — з мая да верасня-кастрычнiка. Потым — зацiшша, заробак сцiплы. У снежнi-студзенi ў трактарыстаў — час працоўных адпачынкаў. Затое ў сезон можна зарабiць некалькi тысяч долараў. Праўда, працаваць часам даводзiцца па 13-15 гадзiн у суткi — i нават больш.

— Ад чаго залежыць заробак камбайнера?

— Ад колькасцi намалочаных тон i, зразумела, ад якасцi — тлумачыць дырэктар. — Няякасны намалот сведчыць пра непрафесiяналiзм камбайнера, якi дрэнна адрэгуляваў свой камбайн.

Розныя культуры ў рознае надвор'е патрабуюць розных налад абсталявання. Гэтаму, зразумела, вучаць у каледжах, дзе рыхтуюць трактарыстаў. Але прафесiяналiзм, як i ў любой справе, прыходзiць толькi з вопытам. Дарэчы, абслугоўваннем i рамонтам даручанай яму машыны камбайнер займаецца сам — СТА для камбайнаў не прадугледжана.

— Амаль тысячу тон ужо намалацiў, — расказвае камбайнер Станiслаў Плоскi. — Сёлета ўраджай добры. Я ячмень малацiў усю дарогу. Пшанiцы было б болей, там збожжа цяжэйшае. Вядома, i на жыце хутчэй «набiў» бы тысячу.

Але тут, як у войску — на якi ўчастак паставiў галоўны аграном, там i «змагайся». Зрэшты, як растлумачыў суразмоўнiк, асаблiвасцi ўбраных культур таксама ўлiчваюцца пры налiчэннi зарплаты.

— А адкуль пайшла гэтая традыцыя — камбайнеры-«тысячнiкi»?

— Яшчэ з трыццатых гадоў мiнулага стагоддзя, — адказвае дырэктар. — Тады на камбайны за кожную тысячу зорачкi клеiлi. З таго часу гэта традыцыя i засталася — «тысячнiкi».

— Як i паняцце «бiтва за ўраджай»?

— Ды якая там бiтва!.. Мы не змагаемся, а працуем у штатным рэжыме. Ёсць гады, калi бываюць пытаннi па надвор'i, па-рознаму спее адна культура на розных палях, трэба шукаць, куды паехаць убiраць сёння i заўтра. Сёлета з надвор'ем пашанцавала, можна ўбiраць усё запар — любую культуру, акрамя яравой пшанiцы, якая яшчэ не саспела. Што такое сёння ўборка? Прыехаў на поле ў 80 гектараў — i ўбiрай сабе. Галоўнае, каб нiчога не ламалася i каб былi машыны вывозiць збожжа.

Чалавечы фактар

Камбайн уражвае сваiмi памерамi — у кабiну высачэзнай машыны трэба падымацца па даволi доўгай лесвiчцы. Кiруецца гэтая махiна джойсцiкам. Ёсць дзве педалi — счапленне i тормаз — i каля дзясятка тумблераў справа.

— Тут ўключаем малацiлку, тут — жатку, гэта — выгрузка збожжа, — праводзiць для мяне лiкбез Станiслаў.

Сёння ранiцай iшоў дождж, i на поле камбайны выйдуць крыху пазней — мокрае збожжа добра не вымалацiцца, трэба, каб трохi прасохла. Вопытны камбайнер бачыць поле i адразу ж разумее, якiя рэжымы патрэбныя для ўборкi. Часта гэтая прафесiя пераходзiць у спадчыну. А яшчэ нярэдка экiпаж камбайна — гэта бацька i сын. У фiлiяле «Жодзiшкi» такiх два.

— Падчас жнiва (i збожжаўборкi, i асаблiва корманарыхтоўкi) вельмi важны чалавечы фактар, — кажа дырэктар. — Бо гэта працэс творчы, тут патрэбны i талент, i вопыт. Ёсць трактарысты, якiм наканавана толькi прычэп за сабой цягаць. Нi ўборку збожжа, нi нарыхтоўку кармоў iм не даверыш. Не тое каб яны п'юць цi не стараюцца — проста не атрымлiваецца. А тыя механiзатары, якiх можна пасадзiць i на камбайн падчас жнiва, i на ўборку кармоў адправiць, i на ворыва, i на жывёлагадоўчыя аб'екты, у любой гаспадарцы — «залаты запас».

Фiлiял «Жодзiшкi» — сыравiнная база Смаргонскага камбiната хлебапрадуктаў. Сюды (i на шэраг iншых прадпрыемстваў) па дзяржзаказе паступае збожжа, што вырасла на палях гаспадаркi. Акрамя таго, часткова з сабранай тут пшанiцы робiцца вядомая «Лiдская мука». Амаль 80 % ураджаю накiроўваецца на вытворчасць камбiкармоў (у гаспадарцы — амаль 9 тысяч галоў жывёлы).

Пра­цяг­ласць фi­лi­яла «Жо­дзiш­кi» — ка­ля 45 кi­ла­мет­раў з ад­на­го кан­ца гас­па­дар­кi ў дру­гi.

Хатняя гаспадарка — на жаночыя плечы

У аграгарадку Жодзiшкi каля тысячы дамоў, сярэднi ўзрост насельнiцтва — 45 гадоў. Калi летам мужчыны ад цямна да цямна ў полi, хатняя гаспадарка цалкам перакладваецца на жаночыя плечы.

— Ды якая там гаспадарка! — кажуць мясцовыя жыхары. — Гэта раней па дзве-тры каровы мелi, а цяпер мала дзе трымаюць нават адну. Куры, гусi, iндыкi, дзе-нiдзе свiння цi авечка. Ну, агарод, зразумела, цяплiцы...

Васьмiгадзiнны рабочы дзень — на ферме або ў сельвыканкаме — таксама нiхто не адмяняў. Як i мыццё, прыборку, гатаванне ежы.

— Проста мы так прывыклi, тлумачаць мне. Як гэта — жыць у вёсцы i не паставiць каля дома цяплiцу?

Можна, вядома, i па-iншаму. У апошнiя гады ў Жодзiшках i наваколлi актыўна скупляюць дамы мiнчане — як дачы на лета. Маляўнiчая Вiлiя, чыстыя азёры, хваёвыя лясы... Вялiкi горад напружвае, «усё ўключана» — надакучыла, райскiя астравы — далёка не кожнаму па кiшэнi. А тут — чым не востраў? Асаблiва калi забрацца далей у лес, дзе нават мабiльная сувязь не працуе.

— Iншы раз у такой глушы хаты купляюць! Iм чым далей ад населеных пунктаў, тым цiкавей! — расказваюць тут пра прыезджых.

Робяць у старэнькiм домiку рамонт, а больш заможныя — набываюць зямлю i ставяць новы дом. Травiчкi пасеялi, арэлькi паставiлi i высокiм плотам усё гэта абнеслi. У карэнных жыхароў агароджы даволi ўмоўныя, нiзенькiя, каб суседкам зручна было перагаворвацца за работай у агародзе. Так што мода на высокiя платы выклiкае пэўнае незадавальненне. У мясцовых жыхароў усё яшчэ прынята добрасуседства. Вяселлi, праўда, усёй вёскай ўжо не святкуюць, i сустракацца людзi сталi радзей у сувязi з пандэмiяй. Хоць асаблiвай панiкi тут не было. Дырэктар расказвае, што i маскi, i дэзынфiцыруючыя сродкi былi закупленыя i раздавалiся работнiкам, але людзi карысталiся ўсiм гэтым толькi, калi ехалi ў горад.

Лета ў вёсцы — пара, калi ў сутках не хапае яшчэ адной гадзiны.

— Бывае, прыляцiш па цемры з работы, а яшчэ дома трэба шмат чаго зрабiць. I робiш дапазна, — дзелiцца Станiслаў. — А назаўтра так спаць хочацца! З iншага боку, жыў бы ў горадзе — што там рабiць? Добра, калi яшчэ свой дом, агародзiк, гараж. А калi не? Пасля работы лёг на канапу i пiва п'еш? Сумна.

Гендарная роўнасць сюды пакуль не дабралася. Жанчын-«камбайнершаў» няма, i нават такая здагадка выклiкае ўсмешку.

— Калi б дзяўчына адвучылася на трактарыста i была талковым спецыялiстам — узялi б на работу, чаму б не, — кажа дырэктар.

Але, нягледзячы на магчымасць зарабiць грошы, жанчыны пакуль у гэтую сферу не iдуць.

Выхадных летам у сельскай гаспадарцы не бывае. Адпачынак будзе зiмой.

— Зараз пасля камбайна на ворыва пойдзем i амаль да «белых мух», як кажуць, — гаворыць Станiслаў. — А зiмой на работу iдзеш гадзiн у 9, i ў тры-чатыры гадзiны дня ўжо вольны. Узiмку на рамонце ў асноўным стаiш. Зарабляеш з канца вясны да кастрычнiка, а потым жывеш на гэтыя грошы.

Ра­бо­чы дзень кам­бай­не­ра  па­чы­на­ец­ца ў сем га­дзiн ра­нi­цы. А па­ло­ве вось­май кам­бай­ны  ад­праў­ля­юц­ца на по­ле.

Ад расы да расы

Рабочы дзень камбайнера пачынаецца ў 7 гадзiн ранiцы. Вечарам звычайна людзi стомленыя, неабходныя тэхнiчныя работы па штодзённым абслугоўваннi камбайна i запраўку палiвам пераносяць на ранiцу. У восем, калi няма дажджу, тэхнiка ўжо ў полi.

Па полi камбайн рухаецца з хуткасцю 3–5 кiламетраў у гадзiну. Калi пасевы рэдкiя — хутчэй. Работа на камбайне патрабуе пастаяннай ўвагi — трэба слухаць матор i глядзець у жатку, каб каласы зразалiся акуратна. Сачыць, каб за камбайнам не заставалася «грыва» (нязжатая паласа), — задача памочнiка камбайнера. Калi «грыва» ёсць, у залежнасцi ад яе шырынi машына або вяртаецца i зжынае яе, або памочнiк робiць гэта ўручную. За дзень адзiн прафесiйны экiпаж можа ўбраць каля 20 гектараў поля. Можна i 30 гектараў, кажуць камбайнеры, але гэта калi працаваць i ноччу. Аднак па начах убiраюць толькi некаторыя культуры. Часцей камбайны працуюць на палях «ад расы да расы».

Пра нармаваны рабочы дзень у сельскай гаспадарцы ў цёплы сезон гаворка не iдзе. Праца i заробак вымяраюцца не гадзiнамi, а тонамi намалоту — колькi заробiш, столькi i атрымаеш. Абед i вячэру камбайнерам прывозяць непасрэдна ў поле са сталоўкi камбiната хлебапрадуктаў. Першае, другое, кампот, булачкi. Гаспадарка аплачвае 80 % кошту харчавання, 20 % вылiчваецца з заробку. Па грашах гэта  дзесьцi ад 60 капеек да рубля. Плацiць за харчаванне камбайнераў падчас жнiва цалкам або часткова, кожная гаспадарка вырашае сама: недзе кормяць бясплатна, недзе ўтрымлiваюць i 50 % кошту страў.

Калi на полi палеглiца, работа iдзе павольней, бо каласы трэба спачатку падняць. Але сёлета моцнай палеглiцы няма. У ваколiцах Жодзiшак было толькi адно такое поле, i яго ўжо ўбралi.

Працягласць фiлiяла «Жодзiшкi» — каля 45 кiламетраў з аднаго канца гаспадаркi ў другi. Збожжавых да ўборкi — каля 2900 гектараў i яшчэ 400 гектараў рапсу, якi ўжо ўбралi. А камбайнаў тут дзесяць. Два новыя, айчыннай вытворчасцi, былi набыты летась.

— Не мала машын?

— Спраўляемся. Яшчэ i суседзям дапамагаем.

Ёсць у гаспадарцы i нямецкiя камбайны, i амерыканскi John Deere. Але, як растлумачыў суразмоўнiк, тое, што больш дасведчаным камбайнерам дастаецца замежная тэхнiка, — не больш чым стэрэатып. Механiзатар атрымлiвае камбайн i гадоў 10-15 на iм працуе кожны сезон: за гэтыя гады прывыкаеш да сваёй машыны, вывучаеш яе «нораў».

— Калi б прапанавалi перасесцi на «амерыканца», я б, напэўна, адмовiўся. Шосты сезон майму камбайну i — цьфу-цьфу, не прагаварыцца — сур'ёзных паломак не было. Па дробязях — зразумела. Выпраўляю сам. Сам рамантуеш — сам беражэш.

— Цiкава працаваць на камбайне?

— Цiкава. А можа быць, проста звычка. Працаваць жа дзесьцi трэба. I мая работа мне, у прынцыпе, падабаецца, — пацiскае плячыма Станiслаў.

Амаль тое ж пытанне — за што любiце сваю работу? — задаю i дырэктару фiлiяла «Жодзiшкi».

— Напэўна, за тое, што ў сельскай гаспадарцы можна ўбачыць вынiк сваёй працы, — кажа Андрэй Янюк. — Сёння пасеяў — неўзабаве ўзышло. Калi ўсё зроблена правiльна ды надвор'е не падвяло — будзе ўраджай. Тое ж самае i ў жывёлагадоўлi: хтосьцi доiць па 7 лiтраў на карову, а хтосьцi — 22 лiтры, як наша гаспадарка. Колькi працы ўклаў, такi вынiк i атрымаў. Мне здаецца, магчымасць убачыць рэальны вынiк сваёй працы — гэта вельмi важна для кожнага. Гэта матывуе i надае жыццю сэнс.

Аляксандра АНЦЭЛЕВІЧ, фота аўтара

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Злачыннае «паляванне». Як абаранiць сябе ад «аматараў чужой маёмасцi»?

Злачыннае «паляванне». Як абаранiць сябе ад «аматараў чужой маёмасцi»?

Валоданне нейкiмi рэчамi азначае i тое, што на iх могуць паквапiцца староннiя. Няма рознiцы, што гэта — мабiльны тэлефон, сумачка цi бензатрымер. 

Грамадства

Ветэран патрульна-паставой службы міліцыі расказвае пра службу ў 90-я гады

Ветэран патрульна-паставой службы міліцыі расказвае пра службу ў 90-я гады

Служба гэтая вельмi напружаная — трэба пастаянна быць у курсе ўсяго, што адбываецца на тэрыторыi даручанага раёна, трымаць кантакт з мясцовымi жыхарамi.