22 верасня, аўторак

Вы тут

Чым адметны сядзiбны комплекс ХIХ стагоддзя Козел-Паклеўскiх


Сядзiбны комплекс ХIХ стагоддзя Козел-Паклеўскiх на Гомельшчыне сёлета адзначае першы юбiлей як цалкам адноўлены гiсторыка-культурны аб'ект. Пяць гадоў таму тут скончылася маштабная рэстаўрацыя. Адраджэнне палацава-паркавага ансамбля стала сапраўды знакавай падзеяй: ён заняў сваё пачэснае месца ў гiстарычнай спадчыне Беларусi. Цяпер гэта важны пункт турыстычных вандровак па Гомельскай вобласцi.


Паўночны захад Гомельшчыны, дваццаць кiламетраў ад Жлобiна, паварот да аграрнага каледжа ў Чырвоным Беразе. I вось яна — адроджаная прыгажосць XIX стагоддзя, палацава-паркавы комплекс, пабудаваны 127 гадоў таму.

Уласна былая панская сядзiба — частка музейнага комплексу пад агульнай назвай «Чырвоны Бераг». Тут аб'яднаны патрыятычны маршрут — мемарыяльны комплекс «Помнiк дзецям—ахвярам Вялiкай Айчыннай вайны»; архiтэктурна-гiстарычны кiрунак — сядзiба XIX стагоддзя Козел-Паклеўскiх; краязнаўчы экскурс — парк як помнiк прыроды i аб'ект гiсторыка-культурнай спадчыны Беларусi.

— Гiсторыя гэтага маёнтка пачынаецца яшчэ ў XVI стагоддзi, — запрашае пагрузiцца ў мiнуўшчыну старшы навуковы супрацоўнiк музея-сядзiбы Марыя Ткачова. — Сама мясцiна змянiла шмат уладальнiкаў, але толькi пры апошнiх гаспадарах Гатоўскiх i Козел-Паклеўскiх быў створаны палацава-паркавы ансамбль у яго сучасным выглядзе.

Вядома, што ў 1893 годзе гаспадар маёнтка генерал-лейтэнант у адстаўцы Мiхаiл Гатоўскi падарыў яго сваёй дачцэ Марыi — жонцы заможнага дваранiна Вiнцэнта Козел-Паклеўскага. Раскошны падарунак Гатоўскi прымеркаваў да нараджэння ўнучкi. Да гэтага яго намаганнямi сядзiба перажыла сапраўдную архiтэктурную рэвалюцыю: панскi дом, дом аканома, гаспадарчыя пабудовы i нават плот паставiлi з цэглы ўзамен драўляных. Мiхаiл Гатоўскi рыхтаваў падарунак, варты сям'i дачкi i зяця-мiльянера.

Новы замак — узор так званага архiтэктурнага стылю гiстарызму: спалучаюцца элементы готыкi, рэнесансу, ампiру, мадэрну i iншых кiрункаў. Марыя Ткачова тлумачыць, чаму з першага позiрку наведвальнiк сядзiбы трапляе ў палон архiтэктурнай вытанчанасцi:

— У Беларусi вы нiдзе не ўбачыце такой разнастайнасцi дойлiдства, сканцэнтраванай у адным аб'екце.

Побач з палацам — невялiкi англiйскi парк, закладзены галоўным садоўнiкам Варшавы Францiшкам Шанiёрам. Тут да гэтых часоў шмат старых дрэў, узрост некаторых большы за 140 гадоў.

Пасля нацыяналiзацыi былой панскай сядзiбы ў будынку маёнтка ствараюць сельскагаспадарчую школу, потым — сельгастэхнiкум. Сёння ў флiгелi знаходзiцца адмiнiстрацыя Чырвонабярэжскага дзяржаўнага аграрнага каледжа, а асноўны палац стаў музеем.

— Падчас апошняй вайны сядзiбу ператварылi ў нямецкi вайсковы шпiталь, — працягвае спецыялiст. — Скарыстаўшыся тым, што тэрыторыя стала фактычна медбазай, каля будынка фашысты арганiзавалi дзiцячы канцлагер: малых рыхтавалi ў донары цi гастарбайтары. У памяць пра тыя трагiчныя падзеi створаны вядомы мемарыял у Чырвоным Беразе.

Мiж тым рэстаўрацыя сядзiбнага комплексу пачалася ў 1996 годзе i праходзiла ў шэсць этапаў. Фiнансавалiся работы з абласнога i рэспублiканскага бюджэтаў.

— Выдатная асаблiвасць сядзiбы — высокая ступень аўтэнтычнасцi, — акцэнтуе ўвагу на экстэр'еры i iнтэр'еры Марыя Ткачова. — Для помнiка гiсторыi ўсходняй часткi Беларусi прызнана ўнiкальнай ступень захаванасцi ўнутранага ўбранства дома. На момант пачатку рэстаўрацыi сядзiбы захаванасць ляпнiннага аздаблення залаў складала 86 %.

Старшы навуковы супрацоўнiк расказвае, што захавалiся ўсе каваныя вырабы. У залах — «родныя» падаконнiкi, плiтка на падлозе, калоны, лесвiца. Асаблiва ўражвае не кранутая часам ляпнiна па столях.

— Калi скончылася рэстаўрацыя, перад намi паўсталi вельмi прыгожыя, але голыя сцены. Захавальнiкi i навуковыя спецыялiсты — жанчыны. Нарадзiўся чыста жаночы ход — напоўнiць прастору жыццём пры дапамозе хатнiх раслiн. Так першымi ў залах пасялiлiся кветкi.

Потым прастора стала абрастаць экспанатамi i ўсiмi неабходнымi элементамi iнтэр'еру. Штосьцi прынеслi мясцовыя жахары. Частку экспанатаў музейнаму комплексу перадалi мытныя службы — гэта канфiскаваныя рарытэты. Значную колькасць прадметаў iнтэр'еру ХVIII — XIX стагоддзяў перадаў у карыстанне гомельскi калекцыянер Сяргей Пуцiлiн. Цяпер, як кажуць, залы гавораць на мове мiнулых стагоддзяў.

Асобнае месца ў сядзiбе адводзiцца адноўленаму панскаму зiмоваму саду. Падбор раслiн — заслуга супрацоўнiкаў цэнтральнага батанiчнага саду Акадэмii навук Беларусi.

— Адноўлена радавое дрэва двух родаў былых гаспадароў сядзiбы — Гатоўскiх i Козел-Паклеўскiх, — расказвае спецыялiст пра нашчадкаў Марыi Гатоўскай i Вiнцэнта Козел-Паклеўскага. — Цяпер iх патомства жыве ў Данii i Вялiкабрытанii. Самi Марыя i Вiнцэнт Козел-Паклеўскiя знайшлi спачын у Варшаве. Да пэўнага часу ў нас была магчымасць падтрымлiваць зносiны з iх родным унукам, дарэчы, поўным цёзкам свайго дзеда Вiнцэнта Альфонсавiча. Ён вельмi нам дапамог, бо добра памятаў сваю бабулю Марыю i ўвогуле да гiсторыi свайго роду адносiўся з вялiкай пашанай.

Праўнук былых гаспадароў па лiнi старэйшай дачкi Козел-Паклеўскiх — Ян Тчэшэцкi — таксама дапамагаў музею-сядзiбе ў Чырвоным Беразе, кажа Марыя Дзмiтрыеўна. Гэтыя нашчадкi старажытнага роду Козел-Паклеўскiх — аўтары кнiг-успамiнаў. На жаль, яны пайшлi з жыцця, i цяпер сувязь пакаленняў аслабляецца.

Сёння сядзiбны комплекс Козел-Паклеўскiх — цэнтр адукацыйна-культурнага жыцця ў рэгiёне. Для жыхароў Жлобiнскага раёна i гасцей Гомельшчыны рыхтуюць цiкавыя i разнастайныя мерапрыемствы, адраджаюць дваранскiя балi. Зараз сядзiба рыхтуецца да новага гiстарычнага фэсту «Дарогамi старога парку». Iнтрыгу захоўваюць, але абяцаюць поўнае пагружэнне ў атмасферу старажытных часоў.

Наталля КАПРЫЛЕНКА

Выбар рэдакцыі

Культура

У выдавецтве «Мастацкая лiтаратура» выйшла кнiга Аляксандра Радзькова «Мой фiзмат»

У выдавецтве «Мастацкая лiтаратура» выйшла кнiга Аляксандра Радзькова «Мой фiзмат»

Пра калег — настаўнiкаў, старэйшых таварышаў, паплечнiкаў распавядае доктар педагагiчных навук, прафесар матэматыкi, заслужаны дзеяч навукi Рэспублiкi Беларусь.

Грамадства

Тураўскі крыж упершыню будзе прадстаўлены 26 верасня

Тураўскі крыж упершыню будзе прадстаўлены 26 верасня

На свята Узнясення Крыжа Гасподняга, падчас вячэрняй службы ў Мінскім кафедральным саборы.

Грамадства

Як і чым жыве колішняя «памідорная сталіца» Беларусі?

Як і чым жыве колішняя «памідорная сталіца» Беларусі?

Каб адчуць, чым organіc food адрозніваецца ад звыклых для сучаснага гараджаніна прадуктаў, дастаткова пакаштаваць памідоры ў Савічах і параўнаць іх з таматамі з гіпермаркета.