Вы тут

У нас завядзёнка такая — кожнае лета хацець на мора


...А ў той год дык атрымалася нават пабываць — на Чорным.

Што казаць — адвялі душу: пакупаліся ў чыстай пяшчотнай вадзе, пагрэліся пад ласкавым паўднёвым сонейкам, накаштаваліся рознай смакаты і ўбачылі столькі прыгажосці…

— Ведаеш, аб чым я мару? — у апошні дзень спытала сяброўка.

— ?

— Прывезці сюды сваю маму. Ну хоць на тыдзень... Хоць раз у яе жыцці...

Мары, як вядома, збываюцца і не збываюцца. На вось гэту — спярша не хапала грошай, а потым...

Потым мама перанесла інсульт.

...Гэта — жарт: «Хачу на мора гэтым летам. У нас завядзёнка такая — кожнае лета хацець на мора».


Інструктаж

Вечар. Тралейбус. Голас: маладзіца, што сядзіць паблізу, гаворыць па мабільным — падобна, з мужам і досыць даўно. Тут і зараз самае слушнае:

— Ты ж бацькоў на вакзале сустрэнеш?.. Глядзі ж, хаця не спазніся... Лепш загадзя прыедзь... І сумкі ў яе забяры, бо я цябе ведаю — можаш забыцца... І не маўчы, як пень: параспытвай, як здароўе, што новага? А дома — пачастуй, з віном... Я ўсё падрыхтавала.

Заключная фраза: «Можа, яны грошай дадуць?»

(Анекдот — замест каментарыя: «Майго заробку мне хопіць да канца жыцця, калі я памру сёння ў 15 гадзін»).

Хоць стой, хоць падай

«Мы любім бываць у Надзі», — казалі ў рэкламе кавы. Казалі даўно — мы, напэўна, забыліся б, калі б сапраўды не любілі — бываць... Яшчэ і таму, што Надзіны дзеці вучаць беларускую.

— Разувацца не трэба, — аднекуль з кухні загадвае васьмікласніца-дачка. — Праходзьце ў залу, сядайце на дыван.

— ?!

(Гэта, згадзіцеся, неяк нечаканенька, але ж...)

— Добраму чалавечку добра і ў запечку, — гукаем у адказ. — На дыван дык на дыван: пакуль мэблі не было, мы таксама на падлозе сядзелі.

— Прычым тут яна? — уляцеўшы ў вітальню, акругляе вочы дзяўчынка.

— А дыван ён што — на сценцы вісіць?..

— Не... Ён стаіць.

За размовай мы заходзім у залу і, вядома ж, бачым, што пасадзіць нас хацелі не на дыван (у сэнсе — не на ковер), а на диван (то-бок, на канапу): ля яе ўжо і столік накрыты...

— Во, — смяецца дзяўчынка, — а я ж думала, што диван — у абедзвюх мовах дыван. Ну хіба ж не дурніца?!

...Ужо, мусіць, не, калі прызнаецца? Бо шмат хто — не хоча. Для прыкладу — рэкламнае: «Тот, кто утром кофе пьет, // Целый день не устает», нехта са «знаўцаў» беларускай пераклаў як: «Той, хто ранкам каву п'е, // Цэлы дзень не ўстае».

І потым яшчэ доўга даказваў, што гэта — правільна, бо ёсць жа ў беларускай мове слова «ўставаць»?!.

Свае і чужыя

...Соню з Маркам лёс некалі звёў (у школе, за першай партай), і ён жа потым развёў, бо пасля інстытута дзяўчына вярнулася ў родную вёску, а хлопец, вайсковец, паматаўся па свеце ды асеў у іншай краіне.

Надоечы да бацькоў прыязджаў. Выпадкова сустрэліся.

Ты в отпуске уже была? — спытаў, між іншым.

— Не, у канцы верасня, — адказала яна.

— Это когда?

— Ды праз пару тыдняў, у верасні, — паўтарыла яшчэ раз.

А ён узяў ды пакрыўдзіўся, сказаў:

— Да брось ты цепляться за этот язык, говори па-человечески...

...Калі б гэта казаў нехта іншы, яна, відаць, зразумела б і махнула рукой: сабака брэша — вецер носіць. А так...

Свой жа, як быццам. І такі чужы!

Кот і кат

...Бяда ў гэту сям'ю прыйшла з хваробай — часцяком — сапраўды невылечнай. Але ж яны змагаліся. І нават выйгралі — больш за тысячу дзён жыцця, цягам якіх жанчына хадзіла па зямлі, дыхала, мела шчасце бачыць сваіх любых сямейнікаў і свой дом.

Цяпер такіх жаданняў няма. Ёсць іншае і толькі адно — сысці. Не пакутаваць болей самой і не бачыць, як пакутуюць з ёю дзеці, а найболей — муж...

Надоечы, каб хоць трохі развеяцца, ён узяў «адгул»: у спецыяльную сумку пасадзіў ката, сеў у электрычку, паехаў на лецішча. Паглядзеў там на лес, пагаварыў з людзьмі, сабраў трохі ягад, па прывычцы — нарэзаў для жонкі кветак... Кот — як заўсёды і ўвесь гэты час — хадзіў за ім следам, ці, звесіўшы хвосцік, сядзеў на слупку. Гаспадар гэта бачыў.

А сабраўся з'язджаць — Барса няма. Стаў клікаць — на пошук падняў суседзяў, а найбольш — іх дзяцей. У выніку Барса, агульнага любімчыка, усё ж знайшлі (дзякуй богу, дарослыя!) — у недалёкай канаве, з праламаным чэрапам, з вырваным сэрцам...

Што далей было, гаспадар не помніў. Адзінае, чаму рады быў (і тады, і цяпер), дык гэта таму, што... хварэе жонка: што яе не было з ім поруч, што яна не бачыла гэтай жуды.

Больш за тое, яна ў сваім цяперашнім стане ўжо не спытае пра Барса. А значыць, яму не прыйдзецца хлусіць, не прыйдзецца расказваць ёй пра ката́ ці ка́таў, што аднекуль жа бяруцца?.. Што — у абліччы людзей — ходзяць па іх жа сцежках...

І зямля іх неяк трывае.

Поза

З правілаў жыцця: тэлевізар лепш не глядзець, хіба ў кухні і, вядома ж, выбраўшы канал... Што сёння, між іншым, не так і проста, бо на адным — рэклама, на другім — чарговыя бандыцкія разборкі, на трэцім — двое ў ложку, на чацвёртым — зноў рэклама... Страляніна, кроў... Стоп: на нейкім — жанчына, сталага веку... Нешта гаворыць? Гаворыць, што ў нашай краіне ў людзей толькі дзве праблемы — як пахудзець і дзе паставіць машыну...

Выключаю — і той канал, і тэлевізар наогул, бо ўмудраецца ж нехта жыць і не бачыць побач людзей, што гінуць ад гарэлкі, дзяцей, што растуць без бацькоў, бездапаможнай старасці... Не чуць пра беспрацоўе і безграшоўе, не ведаць пра засмечванне лясоў, пра знікненне мовы... Жыць адгарадзіўшыся, схаваўшы галаву ў пясок...

Зрэшты, а чаму б і не? Так можна. Так нават зручна. Адзінае — ненармальна, нават для страуса.

Гэта значыць, што рана ці позна, а галаву з пяску давядзецца выцягнуць, вочы — расплюшчыць. І — не выключана — горка пашкадаваць, што зрабіў гэта позна, калі шмат што ўжо не паправіць.

Гора горкае

Сумная вестка — аўдавела сваячка. Галоўнае — чалавек яе і не хворы быў, не стары, а ўжо ж дабрэнны...

Напярэдадні цэлы дзень па гаспадарцы круціўся, увечары — яе з аўтобуса сустрэў. Разам павячэралі, посуд прыбралі, пагаварылі. Ён распарадзіўся яшчэ: ты, маўляў, спаць кладзіся, а я — навіны пагляджу.

Раніцай яна прачнулася, зрабіла снедаць, паклікала, а ён не ідзе...

«Сэрца», — потым сказалі.

...З ім, — а тым больш з дабрэнным — жыць сёння цяжка. Навіны глядзець — яшчэ цяжэй.

Прыкмета часу

Прыяцель пасля аперацыі: пазваночнік яму ледзь не балтамі скруцілі. Доўга, бедны, ляжаў у бальніцы, потым — дома. Устаць дазволілі толькі ў карсеце.

...У ім і ў аўтобусе неяк ехаў. Толькі з месца ўстаў, каб выйсці, — нехта ў спіну піхае і...

— Э-э-э, — пужаецца, — у цябе што там, мужык?

— Бронежылет...

Спадарожнік паверыў. Больш за тое — запаважаў.

Грошы ёсць...

З дому — на прыпынак, на трамвай, на работу... Дарога, па якой ідзеш амаль кожны дзень гадамі, якую ведаеш да дробных драбніц, не кажучы пра істотнае.

Прынамсі, ля аднаго з будынкаў гады тры таму добры асфальт «паднялі», замест яго ўсе тратуары-ходнікі выклалі пліткамі — квадратнымі, бетоннымі.

Не скажу, што ад гэтага стала зручней (асабліва жанчынам на «шпільках»), не скажу, што нашмат прыгажэй. Але ж, як кажуць, зрабіў не прапіў — хай будзе.

Калі б пабыло, а то ж у моду новыя пліткі ўвайшлі — невялічкія, фігурныя. А таму ранейшыя зноў «паднялі». Зноў працавала тэхніка, зноў шчыравалі людзі — добрае, годнае, мянялі на лепшае.

А недзе дрэннае па-ранейшаму заставалася дрэнным.

Эстафетай

...Пытанне да таго начальніка было дробязным, на пяць хвілін: слухаўку зняў ды высветліў. Але ж, калі трапіў у яго ўстанову, калі праходзіш міма дзвярэй — грэх не пастукаць і не зайсці, калі можна?

Пытання майго чыноўнік «не пачуў», «добры дзень» назад не аддаў, прайсці не запрасіў... Па ўважлівай як быццам прычыне — ён заняты быў: ля стала стаяла жанчына, па чарзе, па адной падавала паперы, пра кожную штось тлумачыла, і ён карпатліва падпісваў. Час ішоў, «працэс» таксама...

Завяршыўся ён цікава: начальнік падаў жанчыне папку з паперамі, стомлена адкінуўся ў крэсла, паважна прыўзняў руку (як некалі дамы — для пацалунка)... Потым рэзка выпрастаў пальцы: «свабодна».

Жанчына, досыць сталага веку, з пакорай пайшла да дзвярэй, я — да стала, бо мне той самай рукой паказалі, што можна.

А наблізілася, пачала гаварыць, хто і адкуль — начальнік спыніў: у іх, маўляў, ёсць спецыяліст па сувязях з прэсай, а ён — ён іншыя пытанні вядзе. І дужа заняты...

Стоячы амаль побач, бачыла, чым: на стале, пад тымі паперамі, што забрала жанчына, ляжала газета з вялікай крыжаванкай — у палове клетачак літар яшчэ не было.

Але ўразіла не столькі гэта, колькі ўся нахабна-важная пастава, пульхная рука, якая не трымала, відаць, нічога цяжэйшага, чым лыжка, і той рух пальцаў...

Такім жа вось рухам зневажальнае «ад вінта», напэўна ж, «казалі» (і кажуць?) яму. Ён — эстафетай — перадае іншым: атрымаў пасаду, а з ёю — права.

Карыстаецца. Пакуль не забяруць.

Не пра ваду

Было: восень, прыцемак, прыпынак. Наперадзе — незнаёмая шаша і гэткая ж незнаёмая вёска — недзе: да яе, казалі, ісці ды ісці. Дзякуй богу, што не адной — мужчынка следам з аўтобуса выйшаў, амаль побач трымаўся хвілінкі са дзве, а потым (галоўнае — метр з шапкай!) развіў ну гэткую хуткасць, што толькі яго і бачыла: знік...

А падставу на роздум — пакінуў. Ну чаму, прынамсі, гэты вось «метр» зайшоў далей, абагнаў? Ён — мяне ў прыватнасці, а яны (мужчыны) нас, жанчын, увогуле — на жыццёвых дарогах, на службовых лесвіцах...

Таму, па-першае (думалася тады), што нікому з іх не стрэліць у мазгі абуцца ў туфлі на высокіх абцасах, прыбрацца ў вузкую спадніцу і падчас хады — нават праз лес — думаць, як яны выглядаюць.

Таму, па-другое, што яны, як правіла, ніколі нічога не валакуць.

Таму, па-трэцяе, што да іх рук (і нашмат дужэйшых) «не ліпнуць» хатнія справы, а да ног — дзеці...

Таму (нарэшце), што яны ў абсалютнай большасці, так бы мовіць, вольныя: без клопату, што сёння зрабіць на вячэру, а заўтра на абед... З усімі адсюль наступствамі.

...Надоечы вось рыбы з універсама прынесла, перад тым як гатаваць, размарозіла і ўбачыла, як дорага каштуе вада, калі намарозіць яе на рыбе.

Думка (і ці адна?!) з тых, якія ніколі не будуць займаць галовы мужчын.

Рабы не мы

Як ёсць, так ёсць: «Жывучы ля пагоста, усіх не аплачаш». Гэта — у Даля. У нас — больш прывычныя, больш лагічныя словы могілкі ці (пачуйце) магілкі, бо вось жа яны — бясконца дарагія — бацькоў, гаротніка-дзеда, цётак і дзядзькоў, мамінай сяброўкі і яе маладзенькай дачкі, вось — мясцовага доктара, настаўніцы, якая ніколі не павысіла голас...

На помніках — знаёмыя прозвішчы, там жа — прывычныя літары: зверху і злева — ЗП (чытай «здесь покоится»), справа — РБ («раб божий»). Ці...

Толькі цяпер даходзіць, што гэтымі ж дзвюма ўвесь час пазначала радкі Рыгора Барадуліна.

З любімых:

«Пакуль збіраўся жыць,

Жыццё прайшло...»

Цікава, гэта пра тых, хто зрабіў найцяжэйшую справу (гэта значыць, памёр?) і ўжо «здесь покоится»? Ці пра тых, хто ўсё яшчэ збіраецца — жыць?

Валянціна Доўнар

Загаловак у газеце: «Хачу на мора гэтым летам»

Выбар рэдакцыі

Культура

Франтавiк Мiхаiл Чэпiк эксперыментаваў з аэражывапiсам

Франтавiк Мiхаiл Чэпiк эксперыментаваў з аэражывапiсам

Як хлапчук з беларускай глыбiнкi здолеў паступiць у Маскоўскае мастацкае вучылiшча iмя Калiнiна?

Грамадства

Экс вiцэ-прэм'ер Уладзiмiр Дражын: Галоўнае — не разбурыць, а захаваць i працягнуць работу

Экс вiцэ-прэм'ер Уладзiмiр Дражын: Галоўнае — не разбурыць, а захаваць i працягнуць работу

Аб альтэрнатыве клайпедскаму порту, рэканструкцыi Нясвiжскага палаца i роднай мове падчас сямейных сустрэч.

Грамадства

Заразіцца прафесіяналізмам. Чаму трапіць на неканферэнцыю настаўнікаў EdCamp лічыцца вялікай удачай?

Заразіцца прафесіяналізмам. Чаму трапіць на неканферэнцыю настаўнікаў EdCamp лічыцца вялікай удачай?

Чацвёртая педагагічная неканферэнцыя прайшла ў мінулыя выхадныя з нязменным аншлагам і сабрала больш як тры сотні педагогаў з розных куткоў нашай краіны.