28 кастрычніка, серада

Вы тут

Сенатар Віктар Лісковіч: Свет ігнаруе трагічныя ўрокі мінулага


Свет ігнаруе трагічныя ўрокі мінулага. Аб гэтым заявіў старшыня Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльным развіцці Віктар ЛІСКОВІЧ падчас правядзення секцыі «Подзвіг савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вайне — аснова выхавання патрыятызму і грамадзянскай адказнасці», якая прайшла ў рамках VІІ Форуму рэгіёнаў Беларусі і Расіі. Другім мадэратарам — з расійскага боку — выступіла яго калега з Савета Федэрацыі Лілія ГУМЕРАВА.


Моладзь у адказе

Новы відэафармат правядзення мерапрыемстваў форуму не паўплываў на скарачэнне заяўленай раней праграмы: дыстанцыйна паўдзельнічалі ў абмеркаванні актуальнай тэмы расійскія калегі ў маскоўскай студыі, беларускі ж бок выходзіў на сувязь з Нацыянальнай акадэміі навук нашай краіны. Што, дарэчы, было дастаткова сімвалічна: менавіта яе будынак выстаяў у Вялікую Айчынную вайну, адноўлены і працягвае функцыянаваць.

— Несумненна, што ў год 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне мы не можам пакінуць без увагі пытанні захавання гістарычнай памяці аб нашай агульнай Перамозе, — звярнуў увагу ўдзельнікаў секцыі і прысутных Віктар Лісковіч.

Ён падкрэсліў кроўную сувязь з братэрскімі народамі, разам з якімі папярэднія пакаленні спынілі катастрофу ХХ стагоддзя.

— Але свет ігнаруе трагічныя ўрокі мінулага, — перакананы парламентарый. — І чым далей мы аддаляемся ад падзей Вялікай Айчыннай вайны, тым больш агрэсіўныя і небяспечныя яны становяцца.

Таму, на яго думку, сёння ўсё больш надзённай робіцца неабходнасць не проста захаваць, але і абараніць Перамогу нашых народаў. Цяжар адказнасці за гэта, у першую чаргу, ляжыць на моладзі. Менавіта маладому пакаленню беларусаў і расіян неабходна прыкласці ўсе намаганні, каб зберагчы мір і спакой у нашых краінах, памятаючы пра тое, праз што давялося прайсці нашым народам.

Дарэчы, як адзначалі выступоўцы, у гэтым кірунку ў Беларусі і Расіі рэалізаваны цэлы комплекс мер на дзяржаўным узроўні, у Саюзнай дзяржаве штогод рэалізуюцца шматлікія праекты, звязаныя са згаданай важнай тэмай. Адным з такіх з'яўляецца будаўніцтва і ўрачыстае адкрыццё сёлета Ржэўскага мемарыяла Савецкаму салдату. За кошт сродкаў саюзнага бюджэту ідзе рэканструкцыя аб'ектаў Брэсцкай крэпасці. Так, вялікая работа вядзецца па ўвекавечанні памяці аб Вялікай Айчыннай вайне і яе героях, патрыятычным выхаванні ў дзвюх краінах, а ці дастатковая?

Абараніць гістарычную праўду

Нягледзячы на вялікую колькасць кніг і навуковых прац па гэтай тэматыцы, з'яўляюцца і іншыя, асноўны матыў якіх — нежаданне паглыбіць веды аб тым гераічным і трагічным перыядзе, а імкненне да агульнага ачарнення, пошуку пралікаў і памылак савецкага камандавання. На гэту тэндэнцыю звярнуў увагу старшыня Прэзідыума НАН Беларусі Уладзімір ГУСАКОЎ. Ён нагадаў, што ў шэрагу еўрапейскіх краін і некаторых былых савецкіх рэспубліках сёння руйнуюцца помнікі савецкім воінам-вызваліцелям.

— Так дзякуе сёння «цывілізаваная Еўропа» савецкім воінам, якія выратавалі яе ад карычневай чумы! — падкрэсліў акадэмік.

Ён адзначыў, што калі раней савецкія даследчыкі казалі аб асобных фальсіфікатарах, то сёння гучаць не проста заклікі неанацыстаў, а ўжо прымаюцца рэзалюцыі на ўзроўні міжпарламенцкіх асамблей.

— 3 ліпеня 2009 года Парламенцкая асамблея АБСЕ прагаласавала за прыняцце рэзалюцыі «Аб уз'яднанні падзеленай Еўропы: заахвочванне правоў чалавека і грамадскіх свабод у рэгіёне АБСЕ ў ХХІ стагоддзі», — прывёў ён у прыклад дакумент, які прадпісаў зрабіць 23 жніўня (дзень падпісання пакта Молатава—Рыбентропа) днём памяці ахвяр нацызму і сталінізму. — Ужо праз дзесяць гадоў, 19 верасня 2019 года, Еўрапейскі парламент прымае рэзалюцыю, у якой назваў савецка-германскую дамову аб ненападзенні ад 23 жніўня 1939 года прычынай пачатку Другой сусветнай вайны.

Тым самым фальсіфікацыя гісторыі на Захадзе, упэўнены акадэмік, выведзена на прынцыпова новы ўзровень.

— Калі раней фэйкі агучваліся публіцыстамі ці асобнымі палітыкамі, то цяпер хлусню пачынаюць адкрыта легалізаваць на міждзяржаўным узроўні, — падкрэсліў Уладзімір Гусакоў.

Ён з жалем канстатаваў, што гэтыя і іншыя акцыі парламентарыяў аб'яднаных еўрапейцаў не знайшлі калектыўнага асуджэння з боку ААН. Яны не атрымалі належнай ацэнкі з боку парламентарыяў Саюзнай дзяржавы і краін СНД, адзначыў старшыня Прэзідыума НАН Беларусі. Ён звярнуў увагу, што сёння часта гучаць негатыўныя ацэнкі падпісання германа-савецкай дамовы аб ненападзенні, аднак трэба памятаць, што да падпісання гэтай дамовы з СССР Германія заключыла такія ж з 12 краінамі. І гэтая — была апошняй у шэрагу іншых.

— Нягледзячы на прымаемыя меры па ўмацаванні абараназдольнасці мяжы, савецкае кіраўніцтва імкнулася «не даць праціўніку нагоды для агрэсіі», не даць ні адзінага шанцу абвінаваціць СССР у правакацыі, паколькі разумела недастатковую гатоўнасць краіны да вайны, — тлумачыць Уладзімір Гусакоў. — Менавіта гэтым збольшага могуць быць растлумачаны вялізныя страты першых месяцаў Вялікай Айчыннай вайны.

У гэтай сувязі нялішне будзе згадаць страты нашай краіны ад гэтай навалы: каля трох мільёнаў чалавек, германскія захопнікі зруйнавалі 209 з 270 беларускіх гарадоў і райцэнтраў, знішчылі дзевяць тысяч вёсак, з іх 5295 спалілі разам з усімі жыхарамі ці часткай насельніцтва, 628 вёсак цалкам раздзялілі лёс Хатыні, з іх 186 так і не адрадзіліся пасля... І на фоне гэтага спробы перапісаць гісторыю выглядаюць асабліва жахліва. Тым больш што жывых сведак ваенных падзей становіцца ўсё менш і менш.

 

Каб захаваць гэтую памяць і данесці яе да наступных пакаленняў, Нацыянальная акадэмія навук Беларусі ініцыявала ўсебеларускую акцыю «Народны летапіс Вялікай Айчыннай вайны: успомнім усіх!».

— Мы звярнуліся да кіраўніцтва абласных і раённых выканаўчых камітэтаў, устаноў адукацыі і культуры, грамадскіх аб'яднанняў, да ўсіх зацікаўленых грамадзян, каб разгарнуць работу па зборы ўспамінаў і дакументаў, якія захаваліся, удзельнікаў барацьбы з нацысцкімі агрэсарамі ў гады вайны, — праінфармаваў удзельнікаў секцыі Уладзімір Гусакоў. — Сама ідэя атрымала жывы водгук, ужо выдадзена першая кніга народнага летапісу і рыхтуюцца да выдання наступныя тамы.

Ад мінулага да сучаснасці

Якія наступствы ад фальсіфікацыі гісторыі ў сродках масавай інфармацыі? Сваім меркаваннем падзяліўся старшыня праўлення Беларускага саюза журналістаў Андрэй КРЫВАШЭЕЎ. Ён перакананы, што кампанія па фальсіфікацыі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны ў медыя-асяродку Беларусі і ўсёй постсавецкай прасторы, на жаль, з'яўляецца адным з інструментаў маніпуляцый. У кароткай перспектыве, звяртае ўвагу эксперт, ажыццяўляецца хуткі зрух шырокай грамадскай дыскусіі з разумнай, маральнай і дапушчальнай галіны меркаванняў у вобласць радыкальных, эксцэнтрычных і неймаверных раней ацэнак і сцвярджэнняў.

— Яркім прыкладам такога зруху для Беларусі з'яўляецца так званая новая нармальнасць у дыскусіі аб дзяржаўных і так званых нацыянальных (па факце нацыяналістычных) сімвалаў Беларусі, — кажа Андрэй Крывашэеў. — Відэарад пратэсных дзей пад «бел-чырвона-белымі» сцягамі каля сцен Дзяржаўнага Музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны з'яўляецца відавочным таму сведчаннем. Сцяг, які выкарыстоўвалі калабарацыяністы ў перыяд акупацыі, пад якім праводзіліся карныя аперацыі, масавыя расправы і генацыд быў унесены ў пратэсную свядомасць як сімвал «новай Беларусі». Палітычны крызіс і медыя-агрэсія з боку замежных інфармацыйных агентаў сталі каталізатарам зруху «акна Авертона» ў бок гістарычнага дылентантызму.

На яго думку, адказам на гэта павінна стаць пашырэнне экспазіцыі, прысвечанай трагічнаму перыяду акупацыі беларускай зямлі ў тым самым музеі ВАВ, і ў многіх іншых музеях і архівах краіны.

— Наша журналісцкая адказнасць — паказаць гэтыя гістарычныя факты на мове класічных і новых медыя, праз блогі і дакументалістыку, расследаванні і рэпартажы, — перакананы ён. — Проста замоўчваннем няёмкай гісторыі мы ўжо нічога не даможамся.

 

Адным з інструментаў у медыя-сферы з'яўляецца рэгулярны Фестываль дакументальнага кіно «Еўразія. DOC», адной з нязменных тэм якога з'яўляецца дакладная рэфлексія аб гісторыі ВАВ. Адкрытыя паказы ў найлепшых кінатэатрах Мінска і Смаленска, панэльныя дыскусіі, сустрэчы з гледачамі аўтараў, рэжысёраў, гісторыкаў і крытыкаў даюць рэальную зваротную сувязь з грамадствам па ваеннай гістарычнай тэматыцы, перакананы выступоўца, ён жа — выканаўчы дырэктар V Міжнароднага фестывалю дакументальнага кіно краін СНД «Еўразія. DOC».

Дарэчы, сімвалічна, што пяты юбілейны фестываль распачаў сваю работу ў Смаленску 28 верасня — у дзень правядзення тэматычнай секцыі Форуму рэгіёнаў у беларускай сталіцы. Цэнтральная тэма фэсту — перамога савецкага народа над нацыянал-сацыялізмам. З 28 фільмаў 20 прысвечаны гэтай тэме. Андрэй Крывашэеў, між іншым, прапанаваў арганізаваць публічныя паказы найлепшых стужак фестывалю ў рэгіёнах Беларусі і Расіі. Суправаджаць такія паказы адкрытым дыялогам і вострай дыскусіяй аб падзеях і людзях, якія рабілі агульную гісторыю Перамогі.

Мадэратары — Віктар Лісковіч і Лілія Гумерава — неаднойчы падчас работы секцыі падкрэслівалі неабходнасць стымулявання даследчай работы сярод моладзі па тэматыцы Вялікай Айчыннай вайны, папулярызацыі яе вынікаў у сеціве і прасоўвання гістарычна-турыстычнага кірунку, калі магчыма ўвачавідкі пераканацца, якія могуць быць трагічныя наступствы ад гістарычнай непамятлівасці... І сёння галоўная задача — выратаваць гістарычную праўду аб Перамозе ад нападак, якія імкнуцца перавярнуць кола гісторыі.


Пад­час ра­бо­ты тэ­ма­тыч­най сек­цыі «Подз­віг са­вец­ка­га на­ро­да ў Вя­лі­кай Ай­чын­най вай­не — ас­но­ва вы­ха­ван­ня па­тры­я­тыз­му і гра­мад­скай ад­каз­нас­ці» ў дво­ры­ку і ў па­мяш­кан­ні НАН Бе­ла­ру­сі раз­гар­ну­ла­ся ін­тэр­ак­тыў­ная вы­стаў­ка.

Яе на­вед­валь­ні­кі маг­лі дзя­ку­ю­чы ар­хіў­ным да­ку­мен­там, фа­та­гра­фі­ям, кні­гам і гіс­та­рыч­ным ар­тэ­фак­там уба­чыць ге­ра­іч­ны і пе­ра­ма­га­нос­ны шлях на­ро­да ў Вя­лі­кай Ай­чын­най вай­не. На ву­лі­цы раз­гар­ну­ла­ся экс­па­зі­цыя ва­ен­най тэх­ні­кі та­го пе­ры­я­ду, мож­на бы­ло за­зір­нуць у пар­ты­зан­скі штаб і кам­са­моль­скі ла­гер, па­час­та­вац­ца смач­най сал­дац­кай ка­шай.
У фае дзей­ні­ча­лі вы­стаў­кі, якія прэ­зен­та­ва­лі роз­ныя тэ­ма­тыч­ныя пра­ек­ты. На­прык­лад, элект­рон­ны пар­тал «Пар­ты­за­ны Бе­ла­ру­сі», дзе ўжо са­бра­ны ім­ёны амаль ста ты­сяч ге­ро­яў, якія на­блі­жа­лі Пе­ра­мо­гу не ў шэ­ра­гах дзе­ю­чай ар­міі.

Ці­ка­вы ака­заў­ся і пра­ект «Зор­ка на кар­це», дзя­ку­ю­чы яко­му ство­ра­на ін­тэр­ак­тыў­ная кар­та з ад­люст­ра­ван­нем во­ін­скіх па­ха­ван­няў і пом­ні­каў, пры­све­ча­ных вы­зва­лен­ню на­шай кра­і­ны. А вы­стаў­ка ары­гі­наль­ных сця­гоў Пе­ра­мо­гі, якую зла­дзіў Дзяр­жаў­ны му­зей гіс­то­рыі Уз­бро­е­ных Сіл Бе­ла­ру­сі, пры­цяг­ну­ла асаб­лі­вую ўва­гу на­вед­валь­ні­каў — не кож­ны дзень мож­на ўба­чыць уні­каль­ныя па­лот­ні­шчы, не­ка­то­рыя з якіх бы­лі ўзня­тыя над рэйх­ста­гам…

Вольга АНУФРЫЕВА

Фота Яна ХВЕДЧЫНА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Дарогі Беларусі ацэняць у зорках. ​Сістэма дапамогі кіроўцу, «штучны зрок» і нулявыя выкіды СО2

Дарогі Беларусі ацэняць у зорках. ​Сістэма дапамогі кіроўцу, «штучны зрок» і нулявыя выкіды СО2

Незалежны інстытут аўдытараў дарожнай бяспекі будзе створаны ў Беларусі.

Культура

Прывіды беларускіх муроў. Балі ў разбураным замку

Прывіды беларускіх муроў. Балі ў разбураным замку

Бона Сфорца не была ў Белым Ковелі, але танцуе там у выглядзе прывіду.