Вы тут

Як жывуць апошнія жыхары вёскі Манцы Пружанскага раёна


I шанцуе ж мне апошнi час на ардэнаносцаў! Як нi заеду ў маленькую вёсачку, што застаецца на карце жылых населеных пунктаў з-за двух цi трох сталых жыхароў, дык будучы герой тут жа прыносiць з шафы запаветную скрыначку з узнагародамi. Глядзi, маўляў, якi працаўнiк я быў, як вызначыўся ў сваiм калгасе, раёне! Вось i на гэты раз толькi завiталi да Вольгi Максiмаўны Грыцук, а яна дастае з шуфлядкi ордэн «Знак Пашаны» ды iншыя ўзнагароды, а потым агаломшвае заявай: «Вой, як я працавала некалi, i зараз, здаецца, пайшла б на работу, але ўжо не бяруць».


Дачка свайго бацькi

Гэтай жанчыне нiзавошта не дасi яе 88 гадоў: энергiчная, рухавая, працавiтая, усмешлiвая. Ранiцай села на веласiпед i паехала ў Шарашэва па справах. Зяць ёй не раз прапаноўваў пад'ехаць на машыне ды адвезцi на нядзельную службу ў храм, яна адмаўляецца: «Хiба зiмой, як замяце. А цяпер я сама дабяруся, там i пагаварыць са знаёмымi трэба потым, у магазiн зайсцi, каб не спяшаючыся».

Вольга Грыцук паказвае нам свой прыгожы падворак. Апошнiм часам захапiлася развядзеннем вяргiнь, яны, розных колераў i розных гатункаў, зараз радуюць вока дружным цвiценнем. Яе знаёмыя скардзяцца, што ў iх не растуць кветкi, а ў яе дык ажно буяюць. Гаспадыня дзелiцца сакрэтам: i ў яе не вельмi раслi на адным месцы, дык яна вясной пасадзiла iх на другiм участку, там зямля аказалася больш прыдатная для гэтых кветак, яны разраслiся. А ў яе ўсё так — калi бярэцца, то робiць як найлепш. Кажа, раней, калi свiней трымала, тыя раслi самымi вялiкiмi ў акрузе. Ну i на рабоце такая ж увiшная была, не ўсiм, зразумела, ордэны ў калгасе давалi.

Вырасла Вольга ў суседнiх Пацынiчах. Памятае, як у вайну ў лесе сядзелi з бабуляй. Бо лясы кругом, балоты. Партызаны былi, таму немцы з насельнiцтвам не цырымонiлiся. Вось людзi i баялiся. Ну а пасля вайны сталi арганiзоўваць калгасы. «Бацька пайшоў на сход, доўга не было, — расказвае Вольга Максiмаўна. — А калi вярнуўся дадому, сказаў, што сход праходзiў цяжка, людзi не хацелi запiсвацца, тады ён падышоў i запiсаўся першы. Мацi, вядома, у слёзы. Нiхто ж не ведаў, як гэта будзе ў калгасе. Але ж нiчога, прызвычаiлiся».

Старэйшына сям'i

У канцы 50-х Вольга выйшла замуж i пераехала да мужа ў Манцы. Тады хата была меншая, а жылi ў ёй дзевяць чалавек. Бо сям'я старэйшага сына гаспадароў таксама перасялiлася да бацькоў, у iх згарэў дом ад удару маланкi. Але паступова старэйшы брат адбудаваўся, а яны з мужам сталi добраўпарадкоўваць гэтую хату, дабудавалi памяшканне для кухнi, веранду. «Драўнiна ў нас пушчанская, на стагоддзi разлiчаная, раней не на адно пакаленне хату ставiлi», — разважае гаспадыня. Вось тут яны пражылi з гаспадаром паўстагоддзя, дзвюх дачок выгадавалi. Зараз ужо шэсць гадоў жыве адна. Але ж бабуля багатая — мае пяць унукаў, 12 праўнукаў, яны не забываюць. Старэйшы праўнук у аграрна-тэхнiчным унiверсiтэце вучыцца, неўзабаве 21 год. «Пытаю, цi хутка ты, Дзянiс, жанiцца будзеш? Я ж не з цiкаўнасцi, мне ведаць трэба, каб грошай сабраць на вяселле», — смяецца Вольга Максiмаўна. А ён мне: «Не спяшайся, бабуля, трэба вучобу скончыць». У праўнука на вяселлi пагуляць — ганаровая мiсiя, не кожнаму ўдаецца». За сям'ю сваю мацi i бабуля сямейства спакойная, усе выраслi годнымi людзьмi, працуюць, вучацца. Толькi пра здароўе старэйшай дачкi непакоiцца, бо стала яно падводзiць.

Стакан малака ў «Парыжскай камуне»

Але зноў вяртаемся да яе высокiх узнагарод. Былая калгаснiца расказвае, за што атрымала ордэн. Працавала раней i звеннявой ў паляводстве. Лён сушылi дома, прыносiла яго з пылам, брудам i закiдвала на печ. Потым церлi яго рукамi. «Колькi льну перацерлi, да гэтай пары рукi памятаюць». А яшчэ ездзiла па хатах i збiрала попел у людзей. Для лёну гэта добрае ўгнаенне. Таму каня запрагала i ездзiла ад хаты да хаты. Вось так вырошчвалi той лён. А буракоў як звеннявая брала сабе гектар, iншым жанчынам выдзялялi па палове гектара. Трэба было два разы апалоць, а потым вырваць, пагрузiць у машыну.

— Калi вызвалiлася месца на ферме, пайшла даяркай, — працягвае аповед былая калгаснiца. — Тады не так працавалi, як зараз, трэба было кармы разгрузiць, каровам раздаць, насiлi той цяжкi сiлас у такiх, як мы называлi, калысках. А ў мяне сястра побач працавала, яна кульгавая была. Дык яе каровам я таксама корму нацягвала. Бывала, муж прыходзiў, дапамагаў, але яму не заўсёды выпадала, сваёй работы на пiлараме хапала.

Згадала былая працаўнiца калгаса «Парыжская камуна» цiкавы выпадак з праверкай якасцi работы. Было гэта, калi толькi-толькi сталi пераходзiць з ручной дойкi на механiчную. Пасля таго як выдойвалi карову апаратам, старанная даярка астаткi выдойвала рукамi, а iншая i так пакiдала. Дык вось аднойчы на ферму завiтала камiсiя — акурат пасля вячэрняй дойкi. Пажадалi праверыць, цi добра падоеныя каровы. Вольга Грыцук прапанавала iм шклянку ў якасцi посуду. Яны ўзялi сасуд з недаверам, толькi з яе 12 кароў тыя iнспектары не надаiлi i шклянкi. А ў групах некаторых iншых даярак атрымалi амаль па вядры малака. Вось тады, мусiць, да яе i сталi прыглядацца як да патэнцыйнага перадавiка. У вынiку ў 1986 годзе даярку ўзнагародзiлi ордэнам «Знак Пашаны».

Дуб ад прадзеда

Цяпер Вольга Максiмаўна даглядае агарод, сваю няхiтрую гаспадарку. Ёсць некалькi курачак ды кошка з кацянятамi. Кажа, што на газавай плiце амаль не гатуе, толькi падагравае. Распальвае кожны дзень плiту каля печы: па-першае, для цяпла ў хаце, а па-другое, там i прыгатуецца смачнейшае. Газету выпiсвае, тэлевiзар глядзiць, каб ведаць, што ў свеце робiцца. Са сталых жыхароў у вёсцы засталося дзве жанчыны — яна i Валянцiна Манцэвiч. На радасць пенсiя-неркам аблюбавалi гэты куток i дачнiкi. Найблiжэйшы сусед Вольгi Грыцук — Барыс Габец. Барыс Васiлевiч працуе ў Шарашэўскiм ляснiцтве Нацыянальнага парку, тут купiў хату, побач узвёў дачны дом. Ён жа стараецца падтрымлiваць парадак у вёсцы, напрыклад устанавiў крыж. I цяпер крыж побач са старымi дрэвамi, якiя ўтвараюць арку, ажыўляе гэты ўезд. А дрэвы тут асаблiвыя. Па ўсёй вёсцы растуць векавыя дубы. Дарэчы, Барыс Габец прызнаўся, што яго i прывабiлi гэтыя дубы як сiмвал нейкай спрадвечнасцi, пастаянства.

У двары Вольгi Грыцук таксама расце дуб, якому гадоў дзвесце. Паводле сямейнага падання, яго пасадзiў прадзед мужа. Ну а цяперашняя гаспадыня не так даўно задумала спiлаваць дрэва, бо яно ўяўляе пэўную пагрозу для дома. Ужо i спецыялiсты было прыехалi. Але ўсе сталi адгаворваць Вольгу Максiмаўну, i найперш яе новы сусед. Тады сышлiся на тым, што зрэзалi адну галiну. Ну i мы са старшынёй сельскага Савета Святланай Амельянец падтрымалi меркаванне абаронцаў дрэва. Вiдаць, што i гаспадыня вагаецца: «Ну то няхай пастаiць, паграбу яшчэ гэтыя жалуды». Iх кожны дзень пад ногi падае столькi — утвараецца амаль што жалудовы дыван, на якiм можна паехаць i паслiзнуцца, таму кожны дзень iх трэба зграбаць. Але ж стары дуб таго варты…

Святлана Амельянец сказала, што для яе гэта вёска асаблiвая. Калi дрэнны настрой, калi на рабоце праблемы, калi цяжка на душы, стараецца прыехаць сюды, пагаварыць з жыхарамi, пахадзiць тут. Нават паўгадзiны бывае дастаткова, каб вярнуць душэўны спакой. «Тут цiшыня асаблiвая, як цяпер кажуць, энергетыка станоўчая, можа, гэтыя векавыя дубы яе падтрымлiваюць, можа, што iншае, — гаворыць Святлана Анатолеўна. — I вiдаць, не толькi я гэта заўважыла. Вось i з Брэста нядаўна чалавек купiў старую хату, будзе ўладкоўваць. А Брэст жа не блiзка. Добра, хоць дачнiкi не даюць згаснуць жыццю ў Манцах».

Святлана ЯСКЕВIЧ

Загаловак у газеце: Колеры кастрычнiцкiх вяргiнь

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Лепшы цюнінг для машын — правільны пратэктар шын»

«Лепшы цюнінг для машын — правільны пратэктар шын»

Менавіта пад такім слоганам будзе праводзіцца Рэспубліканская прафілактычная акцыя, якая ініцыяваная на нашых дарогах Дзяржаўтаінспекцыяй краіны. 

Грамадства

Зімовы асартымент. Колькі каштуюць «вітаміны» на «Лебядзіным»

Зімовы асартымент. Колькі каштуюць «вітаміны» на «Лебядзіным»

З якімі прыкметамі вы звязваеце набліжэнне зімы? 

Грамадства

Якiя нашы звычкi шкодзяць здароўю i знiшчаюць iмунiтэт?

Якiя нашы звычкi шкодзяць здароўю i знiшчаюць iмунiтэт?

Мы ў жыццi шмат чаго робiм, што пагаршае наша здароўе — або адразу, або ў аддаленай перспектыве.