Вы тут

Прыгажосць выратуе свет, або Чаму вучаць беларускія красуні?


Сучасны горад «падкідвае» шмат магчымасцяў для знаёмстваў і самаразвіцця. Вы можаце патрапіць на лекцыі да навукоўцаў, развучыць народныя танцы і песні альбо паўдзельнічаць у майстар-класах па рамёствах, больш даведацца пра знакамітых гістарычных асоб ці нават выпіць кубачак кавы з пісьменнікам. Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы — адно з такіх месцаў, дзе можна ўзбагачацца ведамі не толькі пра жыццё і творчасць класіка, але і наогул пра традыцыі і культуру нашага народа. Нядаўна тут прайшла вечарына, прысвечаная... беларускім красуням.


Зазірніце ў казку

Ян­ка Ку­па­ла і яго жон­ка.

Сучасныя пісьменніцы Алена Масла, Наталля Бучынская, Надзея Ясмінска, Аксана Спрынчан і артстудыя «Казка» паспрабавалі пераканаць гасцей Дома Купалы ў тым, што продкі пакінулі нам шыкоўную спадчыну ў казках, што перадаваліся з вуснаў у вусны, у якіх адлюстраваны менталітэт і мудрасць народа, яго асабістае светаўспрыманне. А які гэта цудоўны інструмент для выхавання дзяцей! Трэба толькі згадаць, якія шыкоўныя жаночыя вобразы захаваны ў фальклоры. Ці змаглі б вы адгадаць тыя складаныя загадкі, з якімі справілася гераіня казкі «Разумная дачка»? А гэта ўсяго толькі дзяўчынка-сямігодка. Якая добрая і пяшчотная Галя з «Залатой яблынькі»! А памятаеце, як у казцы «Мужык і жонка» героі памяняліся сваімі абавязкамі, і як гаспадар з ганьбай праваліў усе хатнія «жаночыя» справы? Таму адна з задум пісьменніц — выдаць кнігу, у якую ўвойдуць казкі, прысвечаныя менавіта беларускім красуням, тым больш што ўжо пабачыла свет выданне пра айчынных асілкаў.

— У свой час я шмат даследавала казку: і беларускую народную, і аўтарскую, сустракалася ў Нацыянальнай акадэміі навук са збіральнікамі фальклору і заўважыла, што беларусы — народ-філосаф, і нашы казкі аб гэтым сведчаць, — падзялілася пісьменніца Алена Масла і адзначыла, што героі беларускага фальклору памяркоўныя — яны гатовы выслухаць, прыняць і ацаніць пазіцыю іншага, праявіць цярпенне, разуменне. Асілкі ў беларускіх народных казках добрыя, спагадлівыя і мудрыя. Не раз у казках сустракаецца сюжэт пра тое, што герой, здарожаны, галодны, не падняў рукі на птушку (на зайца, на ваўка, на мядзведзя, на рака). Нашы продкі не пазбягалі складаных тэм. У казках гаворыцца і пра подласць, крывадушша, здраду, падман, зайздрасць, хітрасць. У некаторых сюжэтах бацькі выракаюцца сына-калекі, браты і сябры здраджваюць блізкаму чалавеку, але праз такія гісторыі народ перадаваў пасланне наступным пакаленням: любоў адолее здраду, дабро заўсёды перамагае...

Жанчыны і класік

Натуральна, у літаратурным музеі не маглі не згадаць пра творчасць Янкі Купалы. Пра красунь, апетых беларускім песняром, расказала загадчык аддзела культурна-адукацыйнай работы Вольга Пархімовіч.

— Шмат вершаў класік прысвяціў сваёй маці — Бянігне Іванаўне Луцэвіч, якая была вельмі прыгожая, ураўнаважаная і маўклівая. Дарэчы, па знешнім выглядзе і натуры Купала быў падобны да яе. А яшчэ гэтая жанчына цудоўна спявала, за што на вёсцы яе звалі «Бянігна-пявуння». У Багумілы (Боні), так называлі блізкія жанчыну, нарадзілася восем дзяцей. Яна дачакалася ўнукаў і праўнукаў, бо пражыла 85 гадоў. І ў сяле да яе сталі звяртацца пяшчотна «наша бабуня». Янка Купала вельмі любіў і шанаваў маці, апошнія амаль два дзясяткі гадоў яна жыла разам з сынам у яго доме, які стаяў на месцы нашага музея.

На жаль, амаль не захавалася здымкаў маці Купалы, у музеі ёсць толькі адна выява, павялічаная з фота ў яе пашпарце. Затое мастакі паспрабавалі ўявіць, як магла выглядаць Бянігна Іванаўна ў маладосці. І стварылі цудоўныя партрэты.

Жонку Купалы (пісьменнік і яго каханая абвянчаліся ў 1916 годзе ў Маскве, у касцёле Святых Пятра і Паўла) называлі па рознаму: Уладзіслава Францаўна, Купаліха, але тыя, хто яе добра ведаў, збольшага звалі яе цёткай Уладзяй. Яна была настаўніца па адукацыі, і ўсё жыццё працавала з самымі маленькімі дзеткамі. Для іх яна апрацоўвала, перакладала на беларускую мову казкі. Калі ў музей прыходзяць маленькія наведвальнікі, супрацоўнікі музея згадваюць з імі вядомую казку «Рэпка». Але цёця Уладзя ўвяла ў яе яшчэ аднаго новага незвычайнага персанажа, які, дарэчы, даў і новую назву казцы — «Пых».

Менавіта Уладзіслава Францаўна стала стваральнікам і першым дырэктарам Літаратурнага музея Янкі Купалы.

3 чэрвеня 1912 года Купала завяршыў работу над п'есай, у аснове якой — гісторыя пра 19-гадовую дзяўчыну, што выбрала сабе жаніха насуперак бацькоўскай волі. Усе героі п'есы мелі прататыпаў, у тым ліку і галоўны персанаж: Паўлінку Купала пісаў з Ядзі Аблачынскай — прыгажуні, што жыла ў суседняй вёсцы на Лагойшчыне.

Пачынаючы з 1944 года спектакль «Паўлінка» стаў візітнай карткай Нацыянальнага акадэмічнага тэатра Янкі Купалы. Колькі актрыс паспрабавалі сябе ў ролі няўрымслівай і гумарной прыгажуні! Так, Ала Доўгая выконвала ролю 19-гадовай дзяўчыны на працягу 18 гадоў, але рэкорд належыць Раісе Кашэльнікавай: гэтую ролю яна выконвала 26 гадоў.

Адной жа з першых актрыс, якая пазнаёміла публіку з гераіняй Купалы, стала Паўліна Мядзёлка. Дарэчы, гэтая жанчына змагла крануць сэрца паэта. У 1913 годзе ў Акопах класік пісаў паэму, дзе ў вобразе непакорлівай і свабодалюбівай гераіні паказаны народ. Рукапіс паэмы «Бандароўна» захоўваецца ў літаратурным музеі. На ім ёсць прысвячэнне «Паўліне Мядзёлцы», якое Купала старанна закрэсліваў.

Між іншым, у філіяле музея Янкі Купалы «Акопы» на Лагойшчыне сёлета з'явілася алея з бэзу сорту «Паўлінка». Дрэўцы былі пасаджаны на Дзень нараджэння класіка ў межах сумеснага праекта музея з Батанічным садам Нацыянальнай акадэміі навук.

Алена ДЗЯДЗЮЛЯ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

28 лістапада 2020 года спаўняецца 105 гадоў з дня нараджэння вядомага рускага пісьменніка, ваеннага карэспандэнта і журналіста Канстанціна Сіманава. 

Грамадства

«Калі б не сям'я Абрамукоў, наш род перастаў бы існаваць яшчэ ў 1941 годзе». Расіянка з Ніжняга Ноўгарада знайшла ў беларускай вёсцы сваякоў

«Калі б не сям'я Абрамукоў, наш род перастаў бы існаваць яшчэ ў 1941 годзе». Расіянка з Ніжняга Ноўгарада знайшла ў беларускай вёсцы сваякоў

І аднавяскоўцаў людзей, якія ў час вайны ратавалі сям'ю яе бабулі, жонкі афіцэра Чырвонай Арміі.

Спорт

«Вікторыя», якая робіць з Гродна баскетбольную сталіцу

«Вікторыя», якая робіць з Гродна баскетбольную сталіцу

Гродна — горад з багатай не толькі культурнай, але і баскетбольнай гісторыяй. 

Грамадства

У Гродне жыхары кватэр адмовіліся падчас капітальнага рамонту здымаць аздабленне з балконаў. На іх падалі ў суд

У Гродне жыхары кватэр адмовіліся падчас капітальнага рамонту здымаць аздабленне з балконаў. На іх падалі ў суд

Такога кшталту справа ў судзе Кастрычнiцкага раёна Гродна разглядаецца ўпершыню.