Вы тут

Анджэйкі — час варажбы


Імкліва надыходзіць чарговы Новы год. Але пакуль мы дачакаемся, каб пад бой курантаў загадаць жаданне, ёсць магчымасць зрабіць гэта ўжо цяпер. Ды і не толькі загадаць, але і паваражыць.


Падчас варажбы на Анджэйкі

Напрыканцы лістапада ў Польшчы адзначаюць Анджэйкі і Катажынкі — святы, падчас якіх дзяўчаты і  хлопцы варожаць на нарачоных і… на будучыню. Гэтае свята некалі было надзвычай папулярным і ў каталікоў Гродзенскага раёна. Цяпер жа традыцыі яго правядзення захоўваюць у г. п. Сапоцкін, аграгарадку Адэльск і яго ваколіцах.

Святы традыцыйна звязаны з варажбой. На Катажынкі варажылі хлопцы, на Анджэйкі — дзяўчаты.

— Сёння ўсё радзей варожаць на будучага мужа або жонку, а раней у гэтую ноч у нас былі вясёлыя забавы, танцы, песні. Варажылі нават дзеці. На Катажынкі амаль не варажылі, у нас традыцыя захавалася толькі на Анджэйкі, — успамінае жыхарка Адэльска Марыя Кандрусевіч.

Дарэчы, свята названа ў гонар святога Анджэя, імяніны якога прыпадаюць на 29—30 лістапада. Па-беларуску называлася б Андрэйкі — ад імя Андрэй, але будзем гаварыць Анджэйкі, згодна з польскім арыгіналам.

Абрад мае доўгую гісторыю. У даўнія часы дзяўчаты збіраліся вечарам 29 лістапада і пачыналі варажыць. Варажба заканчвалася ў ноч на 30 лістапада. У польскай традыцыі Анджэйкі — гэта таксама апошні дзень, калі можна весяліцца і праводзіць розныя забаўляльныя вечарыны, бо пазней пачынаўся Адвэнт — час падрыхтоўкі да Раства, спалучаны з постам.

Дык вось, асноўным пытаннем, якое цікавіла дзяўчат, было: калі і за каго яны выйдуць замуж. Бо ж вядома: раней замужжа для дзяўчыны з’яўлялася самай галоўнай справай у жыцці.

— Дзяўчаты хуценька хапалі ў хаце бярэмя дроў і з ім выбягалі на вуліцу, каб палічыць. Цотны лік азначаў хуткае вяселле. Паненкі таксама лічылі штыкетнік: «Тынь, тынец, кавалер, удавец». Калі выходзіў цотны лік (пара), то трэба было рыхтавацца да замужжа. А з якога боку меў прыехаць кавалер? А з таго, з якога вечарам забрахаў сабака, — дзеліцца ўспамінамі Марыя Зігмундаўна.

На Анджэйкі нельга было плакаць, таму што гэта азначала слёзы на ўвесь наступны год. Пры гэтым рэкамендавалася грызці арэхі, каб зубы былі здаровыя. Дзяўчаты, сабраўшыся ў хаце, варажылі на тое, якая з іх першай выйдзе замуж. Сядалі ў кола на падлозе, і кожная насупраць сябе насыпала жменю ячменю. Усярэдзіну кола пускалі пеўня. І тая дзяўчына павінна першай выйсці замуж, жменьку ячменю якой птушка пачынала дзяўбсці першай. Дарэчы, такія ж варожбы былі і на Каляды.

— Увогуле, спосабаў варажбы было шмат. Адзін з папулярных — пры дапамозе растопленага воску, які лілі праз вушка старога ключа ў халодную ваду і глядзелі, што атрымалася, ды інтэрпрэтавалі вылітую фігуру. Застылую постаць падносяць да сцяны і свецяць на яе так, каб атрымаўся выразны цень, а ўжо па ёй спрабуюць разгадаць, што падрыхтаваў лёс. Калі васковая фігура нагадвала ксяндза, то гэта магло азначаць хуткае вянчанне. Сёння гэта толькі весёлая забава, — распавяла Святлана Ганчыц, бібліятэкар Сапоцкінскай гарпасялковай бібліятэкі-цэнтра турызму і краязнаўства, дзе варажба на Анджэйкі вельмі папулярная і сёння.

А чаму варажылі менавіта на Анджэйкі? А таму, што святы Анджэй з’яўляецца патронам незамужніх дзяўчат. Каб хутчэй выйсці замуж, паненкі ў малітвах прасілі дапамогі менавіта ў яго. Дарэчы, традыцыя Анджэек была характэрна не толькі для каталікоў, але і для праваслаўных у некаторых рэгіёнах, але ў Гродзенскім раёне пра гэта ніхто з праваслаўных не чуў.

Як паведамілі старажылы Адэльска, існавала традыцыя зрэзвання галінак вішні напярэдадні Дня святога Анджэя. Іх ставілі ў ваду. Калі галіна на Каляды пачынала зацвітаць, гэта азначала хуткае замужжа.

Гэтыя два святы непарыўна звязаны адно з адным: «Катажына ключы страціла, а Анджэй іх знайшоў і скрыпкі замкнуў», таму што дню святога Анджэя папярэднічае калядны пост, калі ўжо ніякія скрыпкі гучаць не павінны.

А што ж рабілі хлопцы? Яны таксама не заставаліся ўбаку і хацелі даведацца пра сваю будучыню. Варажылі напярэдадні Дня святой Катажыны, 24 лістапада. Як можаце здагадацца, гэты дзень называецца Катажынкі   — у гонар святой. З цягам часу Катажынкі ў Гродзенскім раёне зусім зніклі.

Хочаце даведацца імя нарачонага — абірайце яблыкі. Гэта яшчэ адзін просты і вельмі папулярны ў дзяўчат спосаб варажбы. Трэба зрэзаць з яблыка тонкі пласт адной стужкай і лупіны кінуць за спіну. Вельмі часта яны падаюць так, што можна ўбачыць літару, на якую будзе пачынацца імя будучага мужа.

Самым цікавым і незвычайным магічным абрадам на свяце Анджэйкі ў Сапоцкіна была, мабыць, гульня з абуткам маладзіц! Усе незамужнія дзяўчаты здымаюць адзін боцік (з левай нагі) і складаюць абутак у адну лінію ад супрацьлеглай сцяны па напрамку да выхаду і перастаўляюць іх: апошні боцік ставіцца перад першым, і так да таго часу, пакуль адзін з іх не закране парог. Тая дзяўчына, якой належаў гэты шчаслівы боцік, выйдзе замуж першая.

А пакуль этнографы будуць высвятляць, чаму менавіта святы Андрэй — апостал, рыбак і паплечнік Хрыста — стаў заступнікам для восеньскіх варожб, я  ўпэўнена, добрая традыцыя адзначаць свята не знікне.

Наталля РАМАНОВІЧ, фота аўтара

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Дыета ад хандры. Што жаваць, каб не перажываць

Дыета ад хандры. Што жаваць, каб не перажываць

«Сумныя» прадукты — прэч з халадзільніка!

Грамадства

«Сталінскі праспект мы называлі брадвеем». Як і чым жылі беларускія стылягі

«Сталінскі праспект мы называлі брадвеем». Як і чым жылі беларускія стылягі

Пасля смерці Сталіна «жалезная заслона», якая аддзяляла Савецкі Саюз ад навакольнага свету, прыадчынілася.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

АВЕН. Неабходна будзе сканцэнтраваць намаганні на рабоце.

Грамадства

Прынцып Інэсы Караткевіч: цаніць кожную хвіліну

Прынцып Інэсы Караткевіч: цаніць кожную хвіліну

«Ні разу не пашкадавала, што прыйшла працаваць у такую ўнікальную структуру, як спажыўкааперацыя»