Вы тут

Трэнер Сяргей Грыбанаў: Спорт дазваляе людзям з інваліднасцю рэалізаваць сябе


Калі падбіраць метафару да прафесійнай кар'еры Сяргея Грыбанава, самай трапнай будзе — узыходжанне на гару. А шлях туды, як вядома, лёгкі не бывае. Так і ў яго — розныя гарады, розныя прафесіі і жыццёвыя абставіны. Але заўсёды — гарачая любоў да спорту і жаданне праявіць сябе. Нарэшце — дайшоў, сабраў калекцыю медалёў з чэмпіянатаў свету і Еўропы, Параалімпійскіх гульняў і не спыніўся. Зараз Сяргей Грыбанаў працуе з параалімпійцамі як трэнер, фізіятэрапеўт і масажыст. Як гэта магчыма — ён расказаў «Звяздзе».


Фота Яна Хведчына.

— Сяргей Міхайлавіч, адкуль у вас такая любоў да спорту?

— Мой бацька — майстар спорту па самба. Ён ваенны, актыўна займаўся ваенна-прыкладнымі відамі спорту. І тата заўжды быў ці чэмпіёнам, ці прызёрам акругі. Мама каталася на лыжах, нават удзельнічала ў спаборніцтвах. Мабыць, любоў да спорту перадалася мне праз бацькоўскія гены. Але ў дзяцінстве мяне не бралі ў спартыўныя секцыі праз парушэнні зроку. Я быў вызвалены ад фізкультуры ў школе, але нелегальна хадзіў у спартыўны зал у ваеннай часці, дзе служыў тата. Мы тады яшчэ ў Літве жылі. Пасля — працаваў слесарам на прадпрыемстве, там быў выдатны спартыўны комплекс з басейнам, трэнажорнай залай, лазняй і нават боўлінгам. Для невялікага горада Шаўляй у савецкі час гэта было ў навіну. А ў 1993 годзе наша сям'я пераехала ў Дзяржынск, і там я таксама пайшоў у трэнажорную залу. Але спорт — гэта не толькі трэніроўкі, гэта ж спаборніцтвы і падрыхтоўка да іх, што і адрознівае спорт ад фізкультуры.

— І калі ў вашым жыцці пачаліся сістэматычныя заняткі спортам?

— У 1995 годзе я паступіў у Гродзенскае медыцынскае вучылішча, і там мяне сталі прыцягваць да спаборніцтваў, я добра пазнаёміўся з лёгкай атлетыкай. А ўжо ў 1996 годзе выйграў чэмпіянат краіны ў кіданні дыска. Потым былі розныя жыццёвыя моманты. Пасля вучылішча працаваў у сельскай бальніцы, і не заўсёды атрымлівалася трэніравацца з-за шасцідзённага працоўнага тыдня. Потым перайшоў на паўстаўкі і адзін дзень працаваў у бальніцы, адзін дзень — трэніраваўся. Сям'я мне, канешне, дзякуй не сказала, але так было трэба. Мая спартыўная кар'ера склалася дзякуючы трэнеру Аляксандру Інакенцевічу Літвіненку. Ён дапамог мне ўладкавацца на работу ў Мінск, і я, нарэшце, змог сумяшчаць работу і трэніроўкі. З 1999 года ў нас пачалося нармальнае ўзаемадзеянне спартсмена і трэнера, бо займацца спортам «набегамі» не вельмі эфектыўна.

— Прабачце за нясціплае пытанне, але колькі вам было гадоў, калі вы пачалі кар'еру спартсмена?

— У 1999 годзе мне было 27 гадоў і да 36 гадоў мае вынікі толькі раслі. У 36 гадоў я ўстанавіў свае асабістыя рэкорды, і толькі потым пачаўся спад. У першы год прафесійнай кар'еры, у 2000 годзе, я выканаў нарматыў на майстра спорту. А ў 2001-м заваяваў два медалі на сваім першым міжнародным старце, на чэмпіянаце Еўропы па лёгкай атлетыцы. У 2002-м заваяваў ліцэнзію на Параалімпійскія гульні 2004 года, дзе стаў бронзавым прызёрам у кіданні дыска. І кожны год быў на п'едэстале ці побач з ім, але ўсё ніяк не атрымлівалася перамагчы. На Параалімпійскіх гульнях 2008 года ў Пекіне заняў толькі чацвёртае месца. Мог бы ўзяць медаль, але перашкодзілі пэўныя арганізацыйныя моманты.

— Якія?

— На Параалімпіядзе ў Пекіне былі аб'яднаны татальна сляпыя спартсмены і мы, атлеты з рэшткавым зрокам. І ў татальна сляпых быў моцны гандыкап (спосаб ураўнівання магчымасцяў слабых удзельнікаў спаборніцтваў з больш моцнымі праз прадстаўленне ім пэўнай перавагі. — прым. «Звязды»). І каб выйграць у татальна сляпога, трэба было выступіць як здаровы алімпіец. З гандыкапамі заўжды ўзнікала шмат цяжкасцяў, гэтае пытанне пастаянна абмяркоўвалі. Таму што цяжка справядліва ацэньваць выступленні. І цяпер на Параалімпійскіх гульнях раздзяляюць спартсменаў з рэшткавым зрокам і татальна сляпых.

— Для пачатку спартыўнай кар'еры ваш узрост быў дастаткова салідны. Цяпер як трэнер вы ўзяліся б за «сталага спартсмена»?

— Я лічу, што лепей позна пачаць займацца спортам, чым ніколі. Я паўнавартасна працую трэнерам з 2013 года, і ў мяне ніводнага спартсмена, маладзейшага за 30 гадоў. Калі чалавек схільны да пэўнай дзейнасці, то пачынаць можна ў любым узросце. Работа з параалімпійцамі — гэта не толькі непасрэдна трэніровачны працэс, але яшчэ і шэраг арганізацыйных момантаў, за якія адказвае трэнер.

— Сваёй кар'ерай спартсмена вы задаволены?

— Так, улічваючы, што я ніколі не лічыў сябе вельмі спартыўна адораным чалавекам. У майго трэнера Аляксандра Літвіненкі было два кідальнікі — я і Юра Бучкоў, мы былі своеасаблівымі канкурэнтамі. І трэніраваліся мы аднолькава інтэнсіўна, але Юра быў на крок наперадзе. З цягам часу я яго абагнаў. Спорт даў мне магчымасць паступіць у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры. Проста так чалавека з парушэннямі зроку ніхто б не узяў, а параалімпійца — калі ласка. Падчас паступлення быў цікавы эпізод. Камісія глядзіць атэстат, дзе няма адзнакі па фізкультуры, па статуце ўніверсітэта залічыць такога абітурыента немагчыма. А побач — пасведчанне майстра спорту міжнароднага класа, і як яго не ўзяць. Сапраўды, навошта майстру спорту фізкультура? Спорт дазваляе людзям з інваліднасцю атрымаць адукацыю, зарабляць грошы, паглядзець свет, дзякуючы выездам на спаборніцтвы.

— Як так атрымалася, што вы сумяшчалі свае спартыўныя выступленні, работу трэнера і масажыста?

— Яшчэ падчас сваёй спартыўнай дзейнасці я на грамадскіх пачатках дапамагаў калегам як масажыст, бо меў пэўныя веды. Афіцыйна я скончыў спартыўную кар'еру ў 2012 годзе, калі заняў шостае месца на Параалімпійскіх гульнях у Лондане. І пасля мяне запрасілі працаваць масажыстам у нашу каманду па лёгкай атлетыцы. Але з выступленнямі я не развітаўся. У 2015 годзе ў якасці трэнера рыхтаваў Аляксандра Трыпуця на Параалімпіяду ў Рыа, працаваў з Юліяй Няжурай, быў масажыстам нацыянальнай каманды і знаходзіў час на свае трэніроўкі. І на чэмпіянат свету ў 2015 годзе я паехаў у трох іпастасях. І ў гэтым жа годзе на Гран-пры заваяваў ліцэнзію для каманды. І гэта была тлустая кропка ў кар'еры. Стала зразумела, што больш я такую нагрузку не пацягну. І зараз мая асноўная дзейнасць — медыцынская работа, і як у трэнера ў мяне не вельмі шмат людзей.

— Сяргей Міхайлавіч, растлумачце, калі ласка, у чым заключаецца работа спартыўнага фізіятэрапеўта?

— Насамрэч, называць мяне фізіятэрапеўтам не зусім правільна, гэта не адпавядае беларускай медыцынскай класіфікацыі. У нашых медыцынскіх установах — гэта доктар, які назначае лячэнне, фізіяпрацэдуры, ванны, лячэбную фізкультуру. Я больш займаюся масажам і мануальнай тэрапіяй. Гэта паляпшае кровазварот і лімфазварот, дапамагае псіхалагічна расслабіцца. Быў цікавы прыклад. На Параалімпійскіх гульнях 2014 года біятланіст бег два этапы адной эстафеты. І мне прыйшлося проста на трасе яго «аднаўляць» паміж гэтымі этапамі, часу, канешне, было вельмі мала. Але вопыт быў цікавы. Навошта спартсменам аднаўленне арганізма, і так зразумела. А сёння, калі так востра стаіць праблема допінгу і калі забаронены нават некаторыя вітаміны, роля немедыкаментозных метадаў у падрыхтоўцы спартсменаў значна ўзрастае. І калі правільна іх выкарыстоўваць, то эфектыўнасць трэніровачнага працэсу павялічваецца, адпаведна, паляпшаецца і вынік на спаборніцтвах. Тым больш, зараз столькі новых метадаў і курсаў, былі б магчымасць і час, толькі і вучыўся б, павышаючы кваліфікацыю.

— Вы расказвалі, што ў сваёй рабоце выкарыстоўваеце метад прыкладной кінезіялогіі. У чым яго сутнасць?

— Гэты метад заснаваны на мануальным мышачным тэсціраванні, праз якое можна шмат даведацца пра арганізм. Дзякуючы мышачным тэстам, рэфлексам можна зразумець, у якім стане знаходзяцца ўнутраныя органы. І такім чынам падабраць правільны рацыён, медыкаменты ці нават скласці план трэніроўкі. Мышачныя тэсты паказваюць, што робіцца з арганізмам. Паколькі я актыўна «нясу» метад прыкладной кінезіялогіі ў масы, мне хацелася б, каб як мага больш спецыялістаў ім авалодала. На Захадзе гэта ўжо дастаткова распаўсюджаны метад, у нас ён пакуль толькі набірае папулярнасць.

— Працуючы з параалімпійцамі, напэўна, трэба дасканала ведаць асаблівасці здароўя кожнага, каб правільна пабудаваць работу...

— За столькі гадоў я ўжо дасканала вывучыў кожнага спартсмена. З фізічнымі асаблівасцямі прасцей, але ж трэба і добра разумець псіхалогію чалавека. Часта кажуць, што ўсе хваробы ад нерваў, але ў тым жа медыцынскім вучылішчы мне не змаглі растлумачыць, як псіхалагічныя праблемы пераходзяць у «механічныя». А калі я пачаў займацца кінезіялогіяй, то зразумеў. Пры сур'ёзных псіхалагічных праблемах, моцных перажываннях мышцы не працуюць так, як трэба. І як пры гэтым можна казаць пра высокія вынікі і рэкорды? Псіхалагічны стан чалавека звязаны з фізічным мацней, чым здаецца на першы погляд. І таму яшчэ адна мая задача як кінезіёлага — накіраваць думкі спартсмена ў правільным кірунку. І лепей гэта рабіць загадзя, да спаборніцтваў. Калі чалавек доўгі час перажывае, хвалюецца, у яго перастройваецца эндакрынная сістэма, мяняецца гарманальны фон. За некалькі дзён цяжка ўсё гэта змяніць. За гады работы я заўважыў, што шмат старых псіхалагічных праблем, нават не звязаных са спортам, праяўляюцца якраз падчас спаборніцтваў. А дзе тонка, там і рвецца.

— Чалавеку, які не займаецца прафесійным спортам і не рыхтуецца да спаборніцтваў, варта звяртацца да спецыяліста-кінезіёлага?

— Калі чалавек клапоціцца аб сваім здароўі і хоча ведаць, у якім стане знаходзіцца арганізм, то канешне варта. Кінезіялогія разглядае чалавека комплексна: мышцы, косці, унутраныя органы, біяхімічныя працэсы, псіхалагічны стан. Яна дапамагае знайсці галоўную прычыну парушэнняў. А як вядома, у чалавечым арганізме ўсё звязана паміж сабой. Кінезіялогія дапамагала лячэнню, калі ў мяне хварэла дзіця ці калі хварэў я сам.

— Чым у першую чаргу павінен валодаць добры масажыст?

— Добрымі рукамі — яны павінны быць моцныя, сухія і цёплыя. Масажысту, як музыканту, патрэбны талент і прыроджаныя асаблівасці арганізму. Сіла ў руках, як музычны слых: альбо ёсць, альбо няма. У пэўнай ступені можна натрэніраваць рукі, але без таленту вялікага поспеху не будзе. Калі я паступаў у медыцынскае вучылішча, у нас быў прафесійны адбор, і не ўсіх абітурыентаў бралі толькі праз рукі.

— Сяргей Міхайлавіч, да Параалімпійскіх гульняў у Токіа застаецца менш за год. Як вы са сваімі спартсменамі працуеце з гэтай нагоды?

— Паколькі трэнерская праца — не асноўная для мяне, падапечных спартсменаў у мяне няшмат. З  Юліяй Няжурай рыхтуемся да адбору на Параалімпійскія гульні. У выпадку Юлі перанос Параалімпіяды на год аказаўся на руку. Праўда, яна перанесла каранавірус, які негатыўна паўплываў на яе спартыўную форму. Але, спадзяюся, мы ўсё навярстаем.

У маёй групе працуе мой таварыш Аляксандр Субота, таксама рыхтуецца да адбору на гульні. І я працую з яшчэ адным маладым спартсменам з парушэннем слыху Андрэем Фамянковым.

Канешне, спартсменам цяжка без спаборніцтваў, без іх зніжаецца матывацыя да працы. Нават мяне, вопытнага чалавека і ўжо нядзеючага спартсмена, засмуціла навіна аб пераносе Параалімпійскіх гульняў. Але ж час ідзе і гульні ўсё бліжэй. Спадзяюся, што не адменяць адборачныя спаборніцтвы, бо, шчыра кажучы, зараз мы жывём толькі імі.

Валерыя СЦЯЦКО

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Магілёўскі прадпрымальнік — пра вытворчасць на перыферыі і адказнасць перад сабой і людзьмі

Магілёўскі прадпрымальнік — пра вытворчасць на перыферыі і адказнасць перад сабой і людзьмі

Сідаравічы — невялікі аграгарадок паміж Магілёвам і Быхавам. Менавіта тут знаходзіцца вядомая ў Магілёўскім раёне фермерская гаспадарка Сяргея Куцанава.

Грамадства

Ігар Карпенка: Адукацыя — гарант сацыяльнай стабільнасці ў грамадстве

Ігар Карпенка: Адукацыя — гарант сацыяльнай стабільнасці ў грамадстве

Аб прыярытэтах у адукацыі, вопыце работы ва ўмовах пандэміі каранавіруса і ідэалагічным складніку ў выхаванні мы задалі пытанні міністру адукацыі нашай краіны Ігару Карпенку.

Жыллё

Пажылыя людзі не могуць пераехаць з аварыйнага жылля у нармальнае. Чаму?

Пажылыя людзі не могуць пераехаць з аварыйнага жылля у нармальнае. Чаму?

Дом №76 па вул. Валгаградскай у Мінску быў прызнаны аварыйным яшчэ ў нулявых.

Грамадства

Cтаршыня Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў Андрэй Бугроў пра тое, як будзе развівацца сталіца

Cтаршыня Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў Андрэй Бугроў пра тое, як будзе развівацца сталіца

На VІ Усебеларускім народным сходзе тэме развіцця Мінска на наступныя пяць гадоў было аддадзена шмат увагі.