Вы тут

Арцём Шаплыка: Як выканаўца, артыст, ты павінен перажыць у сабе велізарную колькасць гісторый і пераўвасабленняў


29 сакавіка адзначаўся Сусветны дзень фартэпіяна. Мінск упершыню далучыўся да гэтай традыцыі летась,а сёлета мінчан таксама чакалі цікавыя падзеі і выступленні музыкантаў. У іх узяла удзел і музычная школа «АртГранд», якую ўзначальвае піяніст і педагог Арцём Шаплыка. Мы пагутарылі з ім пра музыку, прафесію, класічнае і сучаснае мастацтва.


— Сусветны дзень фартэпіяна праводзіцца па традыцыі ў 88-ы дзень года — па колькасці клавіш на інструменце. У гэтым свяце, якое з’явілася ў 2015 годзе па ініцыятыве нямецкага кампазітара Нільса Фрама, удзельнічаюць шмат краін.

У мінулым годзе ў нас былі мерапрыемствы ў Вялікай зале філармоніі, камерны канцэрт у Музеі музыкі — у невялікай зале на 30 чалавек змясцілася 45 гледачоў, крэслы давялося паставіць і ў калідоры, а хтосьці яшчэ і стаяў. Майстар-класы мадыфікаваліся ў мой аповед у рэжыме анлайн — хто хацеў, далучаўся, таксама былі выступленні вучняў нашай школы, мой сольны канцэрт і лайв-эфіры. Памятаю, што правёў увесь гэты дзень за фартэпіяна.

— Як будуецца ваш рэпертуар: што з’яўляецца вызначальным, якія рэпертуарныя прыхільнасці? Чаму вы аддаяце перавагу: клавірабэндам, ансамблям, канцэртам з аркестрам?

— Вядома ж, вельмі люблю сола, больш за тое, апошнім часам сольныя канцэрты і вяду сам, распавядаю, размаўляю з гледачамі. З’яўляючыся салістам філармоніі, я прымаю ўдзел у гастролях па гарадах Беларусі. У сезон трэба адыграць каля 30 канцэртаў у розных гарадах Беларусі, на розных пляцоўках Мінска, у залах філармоніі. Найбліжэйшае выступленне плануецца ў Нясвіжы.

Што тычыцца рэпертуарных пераваг, гэта, вядома ж, адзін з маіх самых любых кампазітараў — Іаган Себасцьян Бах, кампазітар-інструменталіст, які ўзаконіў класічную гармонію. Я заўсёды кажу: Бах — усяму галава, не ведаеш, што рабіць — слухай Баха, не ведаеш, што выконваць — выконвай музыку Баха, не ведаеш, што чытаць — пачытай пра Баха. Хоць пра яго асобу захавалася вельмі мала звестак. Усе даследаванні грунтуюцца ў асноўным на музыцы, мы можам толькі меркаваць, чаму і пры якіх абставінах ён напісаў той ці іншы твор. У яго музыцы закладзена вялікая колькасць сімвалаў, вельмі шмат рэлігійных тэм. Вельмі люблю Моцарта, яго абсалютна геніяльную творчасць. Вядома ж, Бетховена: калі чарговы раз пераслухоўваю Дзявятую сімфонію, ведаючы, што кампазітар яе напісаў ужо будучы цалкам глухім, разумею, як гэты абсалютны геній апярэдзіў уласны час — таксама, як і Бах, у музыцы якога мы знаходзім і джазавыя, і сучасныя гармоніі. Таксама вельмі люблю музычных рамантыкаў, асабліва Шапэна — піяніста, кампазітара, лірыка.

— Чаму, на ваш погляд, сёння няма такіх гучных імёнаў у музыцы?

— Ёсць, вядома. Але цяпер настолькі шмат усяго, што геніяльную музыку часта абыходзяць больш раскручаныя маркетынгавыя праекты. Мне здаецца, сёння час музычнага спрашчэння. У мінулым стагоддзі эпоха неакласіцызму стала часам ускладнення музыкі: спачатку Шонберг, атанальная музыка, затым — Шастаковіч, Пракоф’еў, Рахманінаў. А на змену ім прыйшла поп-музыка, якая штампуецца ў вялікіх колькасцях. І настала эпоха спрашчэння, рэлаксу. Ёсць кампазітары, якія на слыху, раскручаны пры дапамозе маркетынгу. Яны пішуць цікавыя саўндтрэкі да фільмаў, блокбастараў: Цымер, Уільямс і іншыя. А кампазітары, якія сапраўды спрабуюць прыўнесці нешта новае ў акадэмічную музыку, магчыма, не надта вядомыя. Сучасны польскі кампазітар Кшыштаф Пендэрэцкі, які пайшоў з жыцця ў мінулым годзе, геніяльны. У акадэмічных колах ён вядомы, але хацелася б, каб пра яго ўсё ж больш пісалі, выконвалі яго творы.

— Якое ўздзеянне, акрамя выпрацоўкі прафесійных навыкаў, на чалавека аказвае музычная адукацыя?

— Упэўнены, што музыкай трэба займацца ўсім. Было б вельмі добра, калі б заняткі на музычным інструменце зрабілі абавязковым прадметам у школе. У Старажытнай Грэцыі музыкай (гэтыя заняткі называліся рытмікай) займаліся нароўні з матэматыкай і філасофіяй.

Гэта каласальнае развіццё мозгу, эмпатыі, эмацыянальнага інтэлекту, велізарнае развіццё патэнцыялу асобы з правільнымі культурнымі арыенцірамі. Таму што пры вывучэнні твора педагог заўсёды павінен распавесці пра асобу кампазітара, пра эпоху. Гэта праекцыя на гісторыю, зусім іншы ахоп ведаў і больш шырокае светаўспрыманне. З іншага боку, развіццё слыхавых якасцей — унутраная налада гармоніі, вучні пачынаюць чуць свет па-іншаму, спасцігаць пры дапамозе музыкі найтанчэйшыя элементы, дэталі. Музыка — цалкам надзвычайны свет, які трэба спасцігаць, ён дапамагае, узнімае, развівае асобу, і, калі большасць людзей будзе далучацца да музыкі, для грамадства ў цэлым гэта стане толькі плюсам.

— А якім быў ваш рух у прафесію?

— У тры гады я сказаў, што буду вялікім музыкантам, у пяць паступіў у музычную школу ў Салігорску, у 14 гадоў — у Рэспубліканскую гімназію-каледж пры Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі ў клас да прафесара Юрыя Мікалаевіча Гільдзюка. Ён заўважыў мяне на Міжнародным конкурсе юных піяністаў імя І. Цвятаевай. Там я ўзяў першае месца, абышоўшы мінскіх ліцэістаў, піяністаў з іншых гарадоў. Перамога нікому не вядомага вучня з Салігорска была нечаканасцю для многіх. І — паваротным момантам у маім жыцці. Пасля таго, як Юрый Мікалаевіч запрасіў мяне вучыцца ў яго, многае стала наканаваным. Я паступіў у каледж, затым у кансерваторыю, скончыў магістратуру ў Акадэміі музыкі. Натуральна, удзельнічаў у конкурсах, фестывалях, канцэртах у розных краінах, нават іграў у канцэрце на адкрыцці саміту «Усходняга партнёрства» ў Бруселі. Мне заўсёды было мала аднаго конкурсу — часам рыхтаваўся адразу да трох. Калі з’яўляліся нейкія цікавыя магчымасці, праекты, не разважаў, заўсёды імкнуўся ўдзельнічаць, не сядзець на месцы.

— Ці шмат было конкурсаў?

— Так. Вядома ж, ёсць піяністы, у якіх значна больш конкурсаў і перамог, але мне хапала, я заўсёды стараўся трапіць на адзін-два на працягу года, асабліва ў час вучобы ў кансерваторыі. На трэцім курсе каледжа, стаўшы лаўрэатам спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы таленавітай моладзі, пачаў гастраліраваць па Беларусі ад Белдзяржфілармоніі, у 19 гадоў ужо выконваў сольныя канцэрты. У такім узросце гэта было вельмі цікава — добры вопыт, выдатная школа.

— Як вы ставіцеся да водгукаў на вашы выступленні, праекты ў сацсетках?

— Не бачу ў гэтым нічога дрэннага. Вядома, прафесіяналу або проста чалавеку, які разбіраецца ў музыцы, трэба чытаць прафесійных крытыкаў. Калі ж заходзіш, скажам, на Фэйсбук, чытаеш нікому невядомага Васю Пцічкіна і прымаеш на веру ўсё, што ён піша, гэта тваё права.

— Але музыканты — людзі эмацыянальныя. Ці лёгка ім спраўляцца з негатывам?

— Сапраўды, як выканаўца, артыст, ты павінен перажыць у сабе велізарную колькасць гісторый і пераўвасабленняў, таму, напэўна, ёсць нейкая прафесійная дэфармацыя псіхікі, і так вельмі гнуткай. Бывае, што некаторыя рэчы кранаюць, і даводзіцца эмацыянальна аднаўляцца.

— Людзі, слухаючы музыку, якую для іх выконваюць, адчуваюць нейкую прыродную стыхію, уяўляюць нешта ў фарбах. А што адчувае і ўяўляе піяніст?

— Калі выконваеш «Месяцовае святло» Дэбюсі, прасцей, а калі, напрыклад, Санату № 8 Моцарта? Вядома ж, падчас выканання абавязкова думаеш пра тэхніку. Але неабходна думаць і аб выразнасці, як, напрыклад, выканаўца вершаў, які павінен не проста чытаць на памяць, але рабіць гэта выразна. У музыцы існуе шмат сродкаў выразнасці: дынаміка, тэмп, паўзы — усё, што ёсць у мове. Кожны выканаўца малюе сабе карціну. І мне здаецца, што слухачу заўсёды заўважна, нейкім магічным чынам счытваецца, калі выканаўца грае вобразна, а калі — проста тэхнічна. Часам мне кажуць, асабліва маці: «Ты сёння так натхнёна іграў!» Ці наадварот: «О, не, сёння ты тэхнар». Гэта залежыць, вядома, ад шматлікіх фактараў: ад настрою, ад таго, як вывучыў тэкст, і г. д.

Калі я пісаў магістарскую дысертацыю, параўноўваў інтэрпрэтацыі аднаго і таго ж твора Шапэна трох розных выканаўцаў. І зразумеў для сябе, што мы дакранаемся да асобы кампазітара праз выкананне твора. І, вядома ж, вялікія піяністы таксама думалі, перажывалі і казалі пра гэта. У пачатку ХХ стагоддзя Артур Рубінштэйн разважаў, што ёсць шмат маладых выканаўцаў, якія ідэальна іграюць, але дзе музыка? Таму, вядома, у першую чаргу трэба думаць, што мы хочам данесці слухачу, гледачу сваёй творчасцю, каб ён сышоў адухоўлены.

— А што мы хочам данесці? У чым задача музыкі ў цэлым і музыканта як правадыра ў музычны свет?

— Задача музыканта ў наш час — у стагоддзе камп’ютарызацыі, анлайнерызацыі, рабатызацыі і іншых «-цый» — нагадваць, што мы ў першую чаргу людзі і што ў нас ёсць душа, якую мы павінны берагчы і выхоўваць. Высокія тэхналогіі — надзвычайны скачок наперад у развіцці чалавецтва, чарговая тэхнічная рэвалюцыя, і гэта крута. Але чалавеку важна не страціць духоўнасць, а заняткі творчасцю дапамагаюць памятаць пра тое, як важныя пачуцці, эмоцыі, суперажыванне адно аднаму. Музыка і творчасць — наш эмацыянальны інтэлект, таму што, калі мы будзем увесь час думаць толькі пра тэхнічны бок, можам страціць нашы эмоцыі.

Калі мы слухаем музыку, ходзім у тэатр, то знаходзімся побач з іншымі гледачамі, мы ўжо ў калектыве. Мы суперажываем кожнаму слухачу, музыканту, артысту на сцэне, якія спрабуюць нешта данесці. Мы задумваемся і пра кампазітара, яго творчасць, музыку, дакранаемся да яго эмацыянальна, адчуваем духоўны, душэўны інтэлект. Пры гэтым, слухаючы жывую музыку, можам адчуваць фарбы, паўнату жыцця — невялікі экранчык смартфона гэтага не заменіць. Творчыя прафесіі ніколі не павінны знікнуць.

— А якімі якасцямі павінен сёння валодаць артыст, беручы пад увагу імклівае развіццё тэхналогій?

— IT заўсёды будзе наперадзе, гэта трэба разумець. І ўжо цяпер камп’ютар мы апярэдзіць не зможам. Таму, напэўна, павінны адпавядаць новым тэндэнцыям і не адставаць, у тым ліку, у піяры, маркетынгу, прасоўванні. Неабходна гаварыць ва ўсю сілу, што важна жывое выкананне музыкі, укладваць у гэта грошы. Калі мы будзем адставаць і думаць, што мы і так добрыя і нічога не трэба рабіць, то спознімся. Ужо зараз трэба думаць, што рабіць, каб духоўныя каштоўнасці не зніклі.

— Вы чалавек, цалкам паглыблены ў музыку, прафесію, ці ёсць нейкія іншыя хобі?

— Маё хобі зараз — дырэктарства, мая школа. Да прафесіі музыканта я стаўлюся не як да працы, а як да задавальнення. Калі доўга не выязджаю, напрыклад, на гастролі ў іншыя гарады, гэтага вельмі не хапае. Мне вельмі пашанцавала ў тым, што супалі мая любімая прафесія і любімая справа, тое, чым займаюся сёння.

— Ці ёсць у вас уласнае азначэнне паняцця «культура»?

— Трэба добра падумаць, каб сфармуляваць адказ. Але калі адказваць з ходу, адразу, першае, што прыходзіць на розум, культура — гэта ўсё, што нас акружае, у тым ліку міжасобасныя камунікацыі, і культура кіравання, калі казаць пра менеджмент, і тэхнічны прагрэс, і культура ў вузкім сэнсе — музычная культура, літаратура, мастацтва. Культура — паняцце ўсёабдымнае.

Вольга АБУХОЎСКАЯ

Выбар рэдакцыі

Палітыка

Лукашэнка: Беларусь і Расія сур'ёзна рушылі наперад у пытанні ўзгаднення саюзных праграм

Лукашэнка: Беларусь і Расія сур'ёзна рушылі наперад у пытанні ўзгаднення саюзных праграм

У Маскве адбылася сустрэча і перагаворы кіраўніка нашай краіны з яго калегам Уладзімірам Пуціным.

Эканоміка

За якія парушэнні могуць прыпыніць работу магазінаў?

За якія парушэнні могуць прыпыніць работу магазінаў?

МАРГ час ад часу прыпыняе работу магазінаў.

Грамадства

Еш ананасы, яблыкі жуй! Як падтрымаць імунітэт без аптэчкі?

Еш ананасы, яблыкі жуй! Як падтрымаць імунітэт без аптэчкі?

З авітамінозам у нас прынята змагацца па-старому...

Грамадства

Брагінскія кавуны з прыстаўкай «эка-»

Брагінскія кавуны з прыстаўкай «эка-»

На Гомельшчыне актыўна рэалізоўваюцца праекты па развіцці тэрыторый, пацярпелых у выніку катастрофы на ЧАЭС.