Вы тут

Джумагельды Мулкіеў: Васіль Быкаў для пісьменнікаў постсавецкай прасторы застаецца настаўнікам праўды...


Апавяданні Джумагельды МУЛКІЕВА, туркменскага празаіка, паэта і перакладчыка, супрацоўніка часопіса «Дунья эдэбіяты» («Сусветная літаратура») у апошнія гады ў перакладзе на беларускую мову друкаваліся на старонках газеты «Літаратура і мастацтва», у часопісе «Маладосць», у альманаху «Далягляды». Па ацэнках саміх туркменскіх калег-літаратараў, па меркаваннях туркменскіх чытачоў Джумагельды Мулкіеў — адзін з самых цікавых сучасных празаікаў Каракумскага края. Выпускнік Літаратурнага інстытута імя М. Горкага, ён пагадзіўся адказаць на некаторыя пытанні для беларускіх медыя. 


— Джумагельды, з чаго пачалося ваша асабістае знаёмства з беларускай літаратурай?

— Маё свядомае знаёмства з беларускай літаратурай пачалося з восені 1983 года. Тады я вучыўся на першым курсе маскоўскага Літаратурнага інстытута. І ў мяне быў аднакурснік з Беларусі — Валодзя Сотнікаў. Аднойчы мы на творчым семінары абмяркоўвалі яго апавяданне пад назваю «Пажар». З гэтага апавядання і пачалося маё падарожжа ў чароўны свет беларускай літаратуры. Валодзя Сотнікаў, калі не памыляюся, пасля першага курса па сямейных абставінах перавёўся ў Мінск, у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт...

— Чыталі вы першыя кнігі беларускіх аўтараў на туркменскай ці рускай мовах? Бо ў розныя дзесяцігоддзі, канешне ж, да развала Савецкага Саюза, у Туркменістане на туркменскай мове былі выдадзены кнігі Якуба Коласа, Янкі Купалы, Петруся Броўкі, Вячаслава Адамчыка, Петруся Броўкі, Валянціна Лукшы, Івана Чыгрынава...

— Ведаеце, гэта досыць цяжкае пытанне. Калі ж гэта было... Даўным-даўно, таму ў галаву ніякія прозвішчы, назвы твораў не прыходзяць. Але ведаю і зараз, што беларускую літаратуру з 1980-х гадоў не абыходзіў увагай. 

— Сэрца беларускай літаратуры, з’ява, мастацкая з’ява, якую, пэўна, паўтарыць немагчыма — Васіль Быкаў, яго творы пра Вялікую Айчынную вайну... Калі вы адкрылі для сябе яго творчасць? Якія ўрокі як пісьменнік вынеслі пасля знаёмства з яго кнігамі? 

— Творчасць вялікага беларускага пісьменніка Васіля Быкава мы скрупулёзна вывучалі ў час вучобы ў Літінстытуце. Яго ваенная проза бы сапраўдны магніт прыцягвала нас да сябе. Васіль Быкаў з крамешнай цемры вайны, як муравей, які цягне на сваім гарбе зярняткі, па крупінках цягнуў праўду ў жыццё, да чытача. Праўду, якой так не ставала. І я з таго часу атрымаў галоўны прафесійны, галоўны пісьменніцкі ўрок — пісаць праўду. Я ў Быкава навучыўся пісаць толькі праўду, якой бы яна горкай і непрыемнай не была. Так, Васіль Быкаў для пісьменнікаў постсавецкай прасторы застаецца настаўнікам праўды...

— Для беларусаў доўгія пасляваенныя гады галоўнай тэмай у мастацкай прозе была вайна, Вялікая Айчынная вайна, чалавек на вайне... А які твор з туркменскай літаратуры, на ваш суб’ектыўны погляд, можна назваць найболей яскравым, дакладным адлюстраваннем ваеннай тэмы?

— Відаць, варта назваць у якасці прыкладу творчасць пісьменнікаў-франтавікоў Пена Рэджэпава, Ашыра Назарава, Сейітніяза Атаева. І, можа быць, — творчасць Атаджана Тагана таксама, але ўжо з другога ўхілу, як пісьменніка, які прыйшоў у літаратуру шмат пазней, які і зараз працуе ў літаратуры, нягледзячы на свой сталы, паважаны ўзрост.

— Як перакладчык вы судакрануліся з перакладам, пераўвасабленнем вершаў Уладзіміра Караткевіча на туркменскую мову. Ці будзеце яшчэ штосьці перакладаць з Караткевіча? Ці працягнеце знаёмства з яго творчасцю і далей?

— З творчасцю Уладзіміра Караткевіча я сур’ёзна пазнаёміўся зусім нядаўна. Для часопіса, дзе працую, пераклаў некалькі яго вершаў. Сярод іх (называю іх па пракладах на рускую, я ж перакладаў з рускай) — «Иней», «Я помню», «И прощай. Не нужно сожалений...», «Кипарисовые штучки», «Строка бесспорна, безупречна...» Што я адчуў пры перакладзе яго вершаў? Відаць, блізкасць паэта да прыроды... Да прыроды сваёй краіны...А з гэтай блізкасці нараджаецца і любоў...І ў маіх творчых планах — новыя звароты да перакладаў караткевічаўскай паэзіі.

Але ж ён і выдатны, геніяльны празаік. Проза Уладзіміра Караткевіча (асабліва, калі матэрыялам служыць беларуская гісторыя) прыцягвае чытача праз містыку, ці хутчэй, з дапамогай містыкі. Містыка хутчэй і лепей за нейкія іншыя прыёмы знаходзіць адчувальныя клеткі чалавека. Караткевіч ведаў гэта, выкарыстоўваў містыку як пісьменнік, зрабіў яе сваім памагатым. У гэтым ён вельмі падобны на Гогаля, Міхаіла Булгакава... Праз сваіх герояў Караткевіч адлюстроўвае, паказвае душу беларускага народа, у нечым падобную на душу майго туркменскага народа.

— Як вы лічыце, масаваму чытачу ўсё ж трэба адкрываць свет іншых нацыянальных літаратур? Вы ўдзельнічаеце ў працы над часопісам «Дунья эдэбіяты» («Сусветная літаратура»). Наколькі вялікай папулярнасцю карыстаецца гэта выданне сярод звычайных чытачоў Туркменістана?

— Чалавецтва на Зямлі, хаця і існуюць моўныя перашкоды, гэта адно цэлае... І перакладчык разбурае бар’еры, набліжае людзей адзін да аднаго. Дакладней, перакладчык спрыяе гэтаму, а набліжаюць літаратура, творы, якія перакладаюцца. Людзі бачаць іншыя душы праз розныя мастацкія адкрыцці. І тым самым праз гэта бачанне, усведамленне новага, раней невядомага, сыходзяцца, адкрываюцца самі іншаму свету, іншым народам...Наш часопіс «Дунья эдэбіяты» складаецца з твораў з іншых літаратур, перакладзеных на туркменскую мову. Туркменскі чытач праз старонкі «Дунья эдэбіяты» адкрывае вялікі свет, знаёміцца з літаратурамі іншых народаў. Наша чытацкая аўдыторыя вялікая, вельмі шырокая, самая рознапланавая...Гэта і даказвае тое, што людзям розных сацыяльных груп даспадобы чытаць замежныя літаратуры, а значыць — мець суразмоўцаў з розных куточкаў свету. 

— Раскажыце крыху пра ўласны вопыт працы ў галіне мастацкага перакладу. Якія з літаратур народаў свету найболей вам блізкія, найболей цікавыя?

— Першыя мае спробы ў галіне мастацкага перакладу з’явіліся яшчэ ў час студэнцтва ў Літаратурным інстытуце. Перакладаў вершы аднакурснікаў. Сярод іх былі Гунда Саканія з Абхазіі, Заур Шарбанаў з Азербайджана, Эвеліна Ракіцкая з Масквы, Вадзім Сцепанцоў з Тулы, Ганна Істоміна з Пярмі і многія іншыя... У час летніх вакацый турбаваўся, каб пераклады былі надрукаваны ў розных выданнях у нас у рэспубліцы, а першага верасня вяртаўся ў Маскву са стосам газет, дзе і былі надрукаваны творы аднакашнікаў у маіх перакладах. Газеты раздаваў ім прама ў аўдыторыі. Хаця яны ніводнага слова з публікацый не разумелі, але былі задаволеныя пабачыць свае вершы ў перакладзе на іншую мову.

Добрыя творы, нягледзячы на тое, да якой літаратуры яны адносяцца, лічу для сябе блізкімі. Вось гэтая чытацкая захопленасць і кіруе маім перакладчыцкім выбарам. 

— Што б вы прапанавалі для перакладу на беларускую мову з творчасці сучасных пісьменнікаў Туркменістана ў першую чаргу?

— Перакладаць трэба найперш творы маладых аўтараў. Самых лепшых. Такімі лічу Максата Бяшымава і Ахмета Мяляева і іх творы. За імі — будучыня тукменскай літаратуры. Яны ўжо сёння паказваюць шырокія магчымасці туркменскай нацыянальнай літаратуры, вызначаюць яе далягляды. 

— Ці адчуваеце вы як перакладчык мастацкай прозы сэнсавыя страты пры перадачы тых ці іншых нюансаў арыгінала?

— Пры перакладзе сэнсавыя страты не адчуваю. Дакладней — стараюся перакладаць так, каб такіх страт не здаралася. 

— Што вам падаецца найболей цікавым ці найболей лёгкім — перакладаць прозу ці перакладаць паэзію?

— Перакладаць прозу лягчэй, чым паэзію. І там, і тут адчуваю сябе як рыба ў вадзе, таму мне цікавыя і празаічны і паэтычны пераклады. Калі такая праца раптам становіцца не цікавай, то я кідаю яе. Значыць, памыліўся ў выбары твора для перакладу. Часам жа трэба ўзвысіцца над проста чытацкім перакананнем, што цікавы менавіта той ці іншы твор. Угрызанне ў яго сутнасць як перакладчыка часам фарміруе іншыя ўяўленні. 

Гутарыў Мікола МІРШЧЫНА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Арктычнае ўварванне на змену цёпламу паветру. Калі чакаць першы снег? Прагноз ад Дзмітрыя Рабава

Арктычнае ўварванне на змену цёпламу паветру. Калі чакаць першы снег? Прагноз ад Дзмітрыя Рабава

З чым звязана такая восеньская зменлівасць надвор’я і калі чакаць першы снег.

У свеце

На краі бездані. Чаму Латвію захліснула пандэмія?

На краі бездані. Чаму Латвію захліснула пандэмія?

У Латвіі ўведзены жорсткі лакдаўн, каб прыпыніць распаўсюджванне COVІD-19.

Эканоміка

З «шэрымі» выплатамі цяпер лепш не рызыкаваць

З «шэрымі» выплатамі цяпер лепш не рызыкаваць

КДК выявілі 30 злачынстваў па выплаце зарплаты ў канвертах.