Вы тут

Італьянскія прыпынкі гранд-тура ў Нацыянальным мастацкім музеі


З шумнай вуліцы — і ледзь не адразу ў цёмныя і ціхія залы… Не кожная выставачная пляцоўка рызыкне прапанаваць сёння настолькі сур’ёзную і працяглую вандроўку, як нядаўна гэта зрабіў Нацыянальны мастацкі музей. Але якім яшчэ мог быць маштабны выставачны праект «“Ёсць дзівосны край…” Італьянскія шэдэўры з калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь»? Тут дарэчы ведаць, што збор твораў італьянскіх майстроў XVI—XX стагоддзяў у калекцыі еўрапейскага мастацтва НММ з’яўляецца адным з найбольш значных як па якасці, так і па колькасці экспанатаў. Частка твораў, прадстаўленых на выстаўцы, дэманструецца ўпершыню.


Матэа Карбоні «Пакланенне пастухоў», 1791 г. (з малюнка Карла Бацаліні па арыгінале Ларэнца ды Крэдзі).

Куратарам экспазіцыі «Ёсць дзівосны край…» выступіла Святлана Пракоп’ева, загадчык аддзела замежнага мастацтва. Як расказала мастацтвазназнаўца, экспазіцыя, прысвечаная італьянскаму жывапісу, скульптуры і графіцы, планавалася дастаткова даўно, як і асаблівы цыкл выставак, што знаёмяць гледачоў з рознымі мастацкімі школамі, прадстаўленымі ў калекцыі еўрапейскага мастацтва, тэматычнымі кірункамі. На працягу апошняга дзесяцігоддзя рэалізавана некалькі такіх праектаў, сярод якіх — прысвечаныя польскаму, французскаму і нямецкаму мастацтву.

— Выстаўцы «Ёсць дзівосны край…» папярэднічала каласальная работа па вывучэнні, а таксама атрыбуцыі экспанатаў, — адзначае Святлана Пракоп’ева. — Цяпер мы прадстаўляем шэраг твораў, якія зусім нядаўна лічыліся работамі невядомых мастакоў. Атрыбуцыі пацверджаны нашымі італьянскімі калегамі, якія прымалі актыўны ўдзел у гэтай працы. Такім чынам, выстаўка — своеасаблівая справаздача. Нягледзячы на тое, што яна была запланавана яшчэ ў 2007 годзе, а праходзіць толькі зараз, не шкадуем аб патрачаным на падрыхтоўку часе.

У зборы твораў італьянскіх мастакоў з калекцыі еўрапейскага мастацтва — цікавыя жывапісныя, графічныя і скульптурныя работы, на прыкладзе якіх можна прадэманстраваць развіццё італьянскага выяўленчага мастацтва ад эпохі Адраджэння да нашых дзён, паказаць характэрныя творы розных стыляў і мясцовых мастацкіх школ. Так, з жывапісам Італіі XVI—XVIII стагоддзяў знаёмяць карціны на міфалагічныя і біблейскія сюжэты, а таксама партрэты. Адным з найлепшых палотнаў лічыцца «Партрэт невядомага з пісьмом» пэндзля невядомага венецыянскага мастака другой паловы XVI стагоддзя, які належыць колу аднаго з найбуйнейшых майстроў эпохі позняга Рэнесансу Тынтарэта.

Гонар калекцыі — творы караваджыстаў. Сярод такіх — палотны венецыянскіх жывапісцаў: «Выкрыццё Адысея» (?) Антоніа Дзанкі, «Ап’яненне Ноя» (1680— 1685) і «Ісаак, які благаслаўляе Іакава» (1680—1685) Антоніа Малінары.

Невядомы мастак XVIII стагоддзя «Немаўля Ісус з ягнём»(па арыгінале Бернардзіна Луіні).

— Зусім нядаўна два апошнія лічыліся творамі невядомых мастакоў. Менавіта мастакоў, — удакладняе куратар выстаўкі. — Нам пашчасціла выявіць, што яны належаць пэндзлю аднаго вельмі вядомага і моднага ў XVII стагоддзі жывапісца. З апошніх адкрыццяў — экспанаты, прадстаўленыя на выстаўцы ў момант рэстаўрацыі: гэта творы, якія прыпісваюцца майстэрні Вічэнціна.

Сярод работ, якія ўпершыню прадстаўлены на суд публікі, — тыя, што прыпісваюцца невядомаму творцу з асяроддзя такога выдатнага мастака, як Лука Джардана. Яны, дарэчы, паходзяць з даваеннай калекцыі Нацыянальнага мастацкага, пра якую супрацоўнікі расказваюць з асаблівым хваляваннем. Цяпер ідзе актыўная работа па выяўленні многіх помнікаў і складанні каталога, які б прадстаўляў калекцыю музея ў момант свайго фарміравання ў 1939-м і да 1941-га, калі зборы музея былі раскрадзены і толькі часткова вярнуліся на радзіму.

Вылучаецца на выстаўцы і палатно «Міфалагічны сюжэт (“Музыканты”)» (1710) рымскага мастака Джыралама Тропа: змрочны пейзаж, прыгожы і моцны чалавек як адлюстраванне моцы і прыгажосці… Гэта адзіны твор майстра ў музейных зборах на тэрыторыі былога Савецкага Саюза.

Па словах стваральнікаў экспазіцыі, сярод твораў італьянскіх скульптараў асаблівай увагі заслугоўвае мармуровая статуя «Юнона», выкананая ў 1716—1717 гадах венецыянскім майстрам Антоніа Тарсія. Скульптура ўваходзіла ў серыю з шасці фігур антычных багоў, дасланую графам Савам Лукічом Рагузінскім-Уладзіславічам — агентам Пятра Вялікага ў Венецыі ў 1716—1722 гадах. У XVIII стагоддзі статуя знаходзілася ў Летнім садзе, пазней — у Таўрычаскім палацы ў Санкт-Пецярбургу.

Невядомы скульптар XIX стагоддзя «Дантэ».

Найбольш поўна прадстаўлены ў калекцыі работы італьянскіх скульптараў XIX стагоддзя — Джавані Андэрліні, Энрыка Брага, Эрнэста Эрметэ Гацэры. Першы — аўтар мармуровага «Партрэта невядомай» 1872 года. Рэалістычны вобраз немаладой жанчыны прываблівае дэталямі, драпіроўкай на антычны манер. Энрыка Брага ў 1880-я жыў і працаваў у Санкт-Пецярбургу, дзе выкладаў у мастацкай школе Імператарскага таварыства заахвочвання мастацтваў. За васьмігадовы перыяд знаходжання ў Расіі скульптар стварыў выявы членаў імператарскай сям’і, а таксама выканаў партрэт французскай драматычнай актрысы Сары Бернар, якая, вядома, некалькі разоў там гастраліравала. Вобраз артысткі (дата стварэння работы невядома) узноўлены скульптарам у характэрнай для мастацтва гэтага перыяду свабоднай жывапіснай манеры. З творчасцю Эрнэста Эрметэ Гацэры знаёміць мармуровая кампазіцыя «На лаве» (1912).

Італьянскую школу гравюры дэманструюць пераважна творы XVIII — першай паловы XIX стагоддзя. Гонарам калекцыі з’яўляюцца аркушы з серыі «Лоджыі Рафаэля ў Ватыкане», створанай у 1772—1777 гадах Джавані Атавіяні і Джавані Трэвізанам Вальпата, а таксама гравюры Вальпата з серыі «Станцы Рафаэля ў Ватыкане» (канец 1770-х — пачатак 1780-х гадоў), якія прадстаўляюць частку роспісаў знакамітых лоджый і апартаментаў папы рымскага (Станцы) у Ватыканскім палацы, створаных Рафаэлем Санці і яго вучнямі ў 1508—1519 гадах. У зборы італьянскай гравюры асаблівай увагі заслугоўваюць разрозненыя аркушы з выдання «Этрурыя мастацкая, або Гісторыя жывапісу Тасканы, заснаваная на яе помніках, прадстаўленых у гравюры, з X стагоддзя да нашых дзён», апублікаванага ў двух тамах у 1791 і 1795 гадах у Фларэнцыі. Эстампы фаліянта — прыклад еўрапейскай друкаванай графікі высокай якасці XVIII стагоддзя.

Мэта стварэння выстаўкі не проста пазнаёміць гледачоў з творамі італьянскіх майстроў. Аўтары экспазіцыі вырашылі прапанаваць здзейсніць своеасаблівую вандроўку, бо Італія ўваходзіла ў маршрут так званага гранд-тура — працяглага падарожжа, якое арганізоўвалі ў адукацыйных мэтах сыны еўрапейскіх арыстакратаў і багатых буржуа. У якасці прэзентаў вандроўнікі XIX стагоддзя вывозілі з Італіі разлічаныя на турыстаў жывапісныя работы, што прадаваліся паўсюль. Прыклад — «Блакітны грот на Капры» невядомага мастака таго часу.

Рэалізацыя выставачнага праекта «“Ёсць дзівосны край...” Італьянскія шэдэўры з калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь» стала магчымай пры падтрымцы шматгадовага партнёра музея — Пасольства Італіі ў Беларусі. З яго дапамогай будзе выдадзены каталог італьянскага збору музея, з якім, як плануецца, ахвотныя змогуць пазнаёміцца да канца работы выставачнага праекта. Як адзначае Святлана Пракоп’ева, такая ініцыятыва вельмі важная, бо музейшчыкі маюць магчымасць презентаваць выданне калегам як у краіне, так і за яе межамі і такім чынам увесці ў навуковы абарот творы, пра якія практычна ніхто не ведае.

Франчэска Казанова «Пейзаж з быком».

Дарэчы, экспазіцыю работ выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва дапаўняе фотапраект «[Ня]бачныя плошчы», прадстаўлены менавіта Пасольствам Італіі. Куратар выстаўкі — Марка Дэлогу. Аўтарскія фатаграфіі, створаныя ў першыя дні лакдаўну 2020 года і дапоўненыя кароткімі тэкстамі італьянскіх пісьменнікаў, паказваюць краявіды дзвюх дзясяткаў плошчаў італьянскіх гарадоў: плошча пакутнікаў (Карпі), плошча Барака (Луга), плошча Себасцьяна Сата (Нуора), Народная плошча (Рым), плошча Святога Крыжа (Фларэнцыя)…

Не абмініце ўвагай і куратарскія экскурсіі Святланы Пракоп’евай па выстаўцы «Ёсць дзівосны край…» Ахвотныя могуць паспець здзейсніць італьянскае падарожжа з мастацтвазнаўцам 11, 21 і 28 кастрычніка. У рамках праекта таксама — лекцыі Алены Шапашнікавай. 9 кастрычніка размова будзе весціся пра Леанарда да Вінчы, 16-га — пра Рафаэля Санці, а 23-га — пра Мікеланджэла Буанароці. 30 кастрычніка запланавана лекцыя «Мастацтва Венецыі другой паловы XV—XVI ст.», а 6 лістапада прагучыць даклад «Мастацтва Італіі XVII ст.». Арганізатары падкрэсліваюць: колькасць наведвальнікаў экскурсій і лекцый абмежавана, неабходны папярэдні запіс. Выстаўка ж будзе працаваць да 21 лістапада. І анонс: як расказала Святлана Пракоп’ева, адразу пасля завяршэння адкрыецца юбілейны праект, прысвечаны жывапісу перасоўнікаў.

Яўгенія ШЫЦЬКА

Фота аўтара

Друкуецца ў газеце «Літаратура і мастацтва»

Выбар рэдакцыі

Палітыка

Се Сяаюн: Супрацоўніцтва Кітая і Беларусі — прыклад міжнародных адносін новага тыпу

Се Сяаюн: Супрацоўніцтва Кітая і Беларусі — прыклад міжнародных адносін новага тыпу

Беларусь і Кітай адзначаюць адметную дату — 30-годдзе ўстанаўлення дыпламатычных адносін.

Грамадства

Дзе падпрацаваць пасля Новага года?

Дзе падпрацаваць пасля Новага года?

Псіхолагі раяць пачынаць не з маніторынгу рынку, а з некалькіх пытанняў самому сабе — каб вызначыцца з прыярытэтамі.

Грамадства

Уладзімір Мішчанчук: Марым аб брыльянтавым вяселлі

Уладзімір Мішчанчук: Марым аб брыльянтавым вяселлі

Уладзімір Мішчанчук — заслужаны артыст БССР, дэкан тэатральнага факультэта БДАМ, прафесар.

Грамадства

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

На зніжку могуць разлічваць пенсіянеры, шматдзетныя сем’і.