Вы тут

«Яны ж, на мой погляд, заслугоўваюць большага»


Адкрыццём часовай экспазіцыі пад назвай «У той песні, шырокай, як свет…», прымеркаванай да 100-годдзя зборніка алегарычных апавяданняў «Казкі жыцця», адсвяткаваў дзень нараджэння народнага паэта Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа. На выстаўцы прадстаўлены выданні «Казак жыцця» розных часоў, пераклады асобных алегарычных апавяданняў на іншыя мовы свету, а таксама ілюстрацыі да казак з прыватнай калекцыі беларускай мастачкі Людмілы Пятруль.


Мастачка Людміла Пятруль.

«Если бы я дожил до 15 сентября текущего года, я отмечал бы пятидесятилетие литературной деятельности. На всякий случай собрал «Сказки жизни», написанные за годы 1908—1956.

А ведь их в России не знают, да и здесь, в Белоруссии, их знает лишь несколько человек. Они же, на мой взгляд, заслуживают большего», — так напісаў Якуб Колас свайму сябру і перакладчыку С. Гарадзецкаму 13 мая 1956 года.

У літаратурнай спадчыне Якуба Коласа «Казкі жыцця» займаюць асаблівае месца. Алегарычныя апавяданні Якуб Колас пісаў з 1906 года і да апошніх дзён свайго жыцця, аднак з вялікім перапынкам у 1930—1940-я гады. Гэта быў адзін з любімых жанраў паэта. Ён — вынік асэнсавання творцам гістарычных з’яў, спроба выявіць шматлікія філасофскія і этычныя праблемы. Першае апавяданне «Дудар» выйшла ў 1906 годзе ў газеце «Наша Ніва», апошняе — «Страказа» — было напісана ў 1956-м. Увесь цыкл алегарычных апавяданняў аб’ядноўвае 32 казкі. Паэт называў іх адзіным творам.

Спачатку казкі друкаваліся паасобку ў розных перыядычных выданнях — газетах «Наша Ніва», «Вольная Беларусь», зборніках «Родныя з’явы», «Беларускі каляндар». Першае выданне «Казак жыцця» Якуба Коласа асобнай кнігай з’явілася ў 1921 годзе, яно выйшла ў горадзе Коўне.

Выданні розных гадоў.

У прадмове да кнігі Якуба Коласа «Казкі жыцця», якую музей песняра падрыхтаваў да 100-годдзя першага выдання твора, унучка паэта Вера Даніілаўна Міцкевіч адзначыла: «Алегарычныя апавяданні, якія Якуб Колас пісаў на працягу паўстагоддзя і змясціў пад адной вокладкай, ёсць квінтэсэнцыя жыццёвай мудрасці, філасофскай думкі, вобразнасці, фантастычнасці і павучальнасці». Для паэта «Казкі жыцця» — не проста збор асобных казак, а адзіны твор, яго спроба асэнсаваць адвечныя філасофскія і этычныя праблемы. Так, казка «Зло — не заўсёды зло» ўзнімае праблемы дабра і зла, казка «Супраць вады» — пытанні волі, праўды і свабоды. У казцы «Дудар», якая доўгі час была забаронена, Якуб Колас адстойваў беларускую мову, апавяданне «Гусі» прысвечана вяртанню пісьменніка на Радзіму пасля доўгіх гадоў разлукі з роднай старонкай падчас Першай сусветнай вайны. Зборнік змяшчае і некалькі казак-прысвячэнняў. Так, казка «Ноч, калі папараць цвіце» прысвечана Янку Купалу, была напісана на дваццацігоддзе яго літаратурнай дзейнасці. У казцы «Кучаравае дрэва» Якуб Колас прадставіў «алегарычны партрэт пісьменніка» Змітрака Бядулі, з якім сябраваў з 1906 года, калі яны разам працавалі ў рэдакцыі газеты «Наша Ніва». Пісьменнікаў звязвалі доўгія гады сяброўства і сумеснай творчасці.

Алегарычнае апавяданне «Над прасторамі зямлі» прысвечана Цішку Гартнаму. Гэта апошні твор з цыкла, які быў напісаны Якубам Коласам у даваенны час. Казка прымяркоўвалася да дваццацігоддзя літаратурнай дзейнасці пісьменніка, якое адзначалася 15 снежня 1928 года. Пасля таго, як казка была апублікавана, яна трапіла ў лік твораў, якія доўга не друкаваліся. М. Мушынскі меркаваў, што прычына была ў тым, што Цішка Гартны, якому твор прысвечаны, у 1955 годзе быў толькі часткова рэабілітаваны. Поўная палітычная рэабілітацыя адбылася ў 1988 годзе. Вядома ж, Якуб Колас мог выратаваць твор, зняўшы прысвячэнне, але пайсці такім шляхам паэт не захацеў. У Збор твораў казка «Над прасторамі зямлі» ўпершыню ўвайшла толькі ў 1962 годзе.

У зборніку ёсць і яшчэ адна вельмі цікавая казка «Як птушкі дуб ратавалі». Малодшы сын Якуба Коласа Міхась Міцкевіч лічыў, што ў вобразе дуба — любімага дрэва паэта — Якуб Колас паказаў сябе. У вобразе птушак, якія так стараліся палепшыць стан здароўя дуба, зашыфраваны рэальныя асобы: крумкач і дзяцел — дактары Якуба Коласа Б. Трусевіч і Д. Маркаў, галубкі — сыны паэта, сарока і сойка — нявесткі песняра.

 Напрыканцы жыцця Якуб Колас рыхтаваў «Казкі жыцця» да перавыдання. Асобнай кнігай пры жыцці паэта апошні раз яны выходзілі только ў 1928 годзе. Кніга 1928 года з праўкамі аўтара і да сённяшняга часу ляжыць у стале пісьменніка ў яго рабочым кабінеце.

Аўтар значна перапрацаваў твор — зрабіў новы змест кнігі, напісаў новыя казкі. Дзякуючы таму, што Якуб Колас працаваў над зборнікам у апошнія гады свайго жыцця, у фондах музея захаваліся рукапісы і машынапісы казак, якія прадстаўлены на часовай экспазіцыі.

Ілюстрацыя да апавядання «Адзінокі курган».

У дзень смерці Якуб Колас чарговы раз пісаў С. Гарадзецкаму пра набалелае, з глубокім смуткам паведамляў аб пераносе выдання кнігі «Казак жыцця» на наступны год. На жаль, у наступным годзе зборнік алегарычных апавяданняў, над якім так старанна працаваў паэт,  так і не выйшаў, ён пабачыў свет толькі ў 1960 годзе, праз чатыры гады пасля смерці паэта.

Шмат іншых звестак, што датычаць жыцця і творчасці народнага пісьменніка, можна знайсці ў матэрыялах выстаўкі, якая працуе да канца лістапада.

Васіліна МІЦКЕВІЧ, галоўны захавальнік фондаўДзяржаўнага літаратурна-мемарыяльнага музея Якуба Коласа

Фота Кастуся ДРОБАВА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Самы паспяховы сезон! З Аўгустоўскага канала сплылі цеплаходы

Самы паспяховы сезон! З Аўгустоўскага канала сплылі цеплаходы

У некаторыя выходныя цеплаход здзяйсняў па канале дванаццаць рэйсаў.

Палітыка

Крызіс на мяжы. Уся аператыўная інфармацыя на нядзелю (абнаўляецца)

Крызіс на мяжы. Уся аператыўная інфармацыя на нядзелю (абнаўляецца)

Аператыўная інфармацыя з беларуска-польскай мяжы.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

РАК. Надыходзіць дастаткова актыўны, напоўнены падзеямі тыдзень.

Палітыка

Крызіс на мяжы. Уся аператыўная інфармацыя на суботу (абнаўляецца)

Крызіс на мяжы. Уся аператыўная інфармацыя на суботу (абнаўляецца)

Аператыўная інфармацыя з беларуска-польскай мяжы.