Вы тут

Оптыка для разумення сусвету


«Мембрана» — выстаўка пад такой назвай адкрылася на мінулым тыдні ў арт-гасцёўні «Высокае мѣста». Графіка і жывапіс чатырох мастакоў аднаго пакалення — Андрэя і Марыны Карпянковых, Аксаны Чутцавай і Дзмітрыя Чарамных — прадстаўлены ў сценах арт-прасторы. Міфалагічныя сюжэты, лірычныя пейзажы і таямнічыя партрэты — калі штосьці з гэтага пераліку даспадобы, абавязкова зазірніце ў арт-гасцёўню.


Дзмітрый Чарамных «Жабрак», 2019 г.

Як адзначылі арганізатары, праект — спроба разважанняў аб сутнасці чалавека і навакольнага свету. Чаму ж менавіта «мембрана», чым гэты тэрмін натхніў аўтараў? Варта звярнуцца да самога паняцця, якое мае некалькі дэфініцый. Найперш гэта ахоўны элемент, агароджа ад негатыўных фактараў. Менавіта з такой пазіцыі ў прадстаўленых мастацкіх творах разглядаецца чалавек, які выбудоўвае сваю оптыку для разумення сусвету і сваёй аўтэнтычнасці. Другая асаблівасць мембраны, на думку стваральнікаў, — усталёўваць межы, ахутваючы пэўны фрагмент матэрыялу, фарміраваць абалонку і тым самым адасабляць унутранае і вонкавае. З гэтага ракурсу ў мастацкіх творах і прырода, і горад выглядаюць тым асяроддзем, якое ўзаемадзейнічае з чалавекам на розных узроўнях, але мае аўтаномнасць і пэўныя межы.

— Чаму мы так назвалі экспазіцыю? Таму што мембрана — няпростае, шматзначнае паняцце, — адзначыў адзін з творцаў Андрэй Карпянкоў. — Мембрана — ахоўны элемент, фільтр, матэрыял… Мастака можна ўявіць як мембрану ўласных пачуццяў і эмоцый.

У экспазіцыі дэманстуецца больш як 50 твораў, у якіх графікі і жывапісцы адлюстроўваюць вобраз сусвету і прыроды, чалавека і яго эмацыянальнага стану. Вядома, што аўтараў аб’ядноўвае не толькі падобны светапогляд, але і сяброўскія стасункі. Не дзіва, што ўсе чацвёра — выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў.

— Мне асабіста «Мембрана» прынесла не толькі светлыя эмоцыі, але і адкрыцці, — падкрэсліла падчас прэзентацыі праекта мастацтвазнаўца, першы намеснік старшыні Беларускага саюза мастакоў Наталля Шаранговіч. — Я ўбачыла агульную лінію, цэльнасць пакалення саракагадовых, якім удалося захаваць сябе як творцаў, абараніцца ад знешняга ўплыву. Я ўбачыла і пачула вельмі шчырае гучанне фарбаў.

Аксана Чутцава «Царскі падарунак», 2021 г.

Творчасць Андрэя Карпянкова прадстаўлена адмысловай серыяй, прысвечанай адлюстраванню эмоцый, а таксама шматзначнаму ланцужку «чалавек — свет», дзе першы існуе не толькі як сузіральнік, але і як стваральнік. Глядач адразу прыкмячае любімы тэхнічны прыём мастака — нанясенне фарбы пры дапамозе дрыпінгу, уласцівы для абстрактнага жывапісу. Карціны Андрэя Карпянкова нельга аднесці да гэтага кірунку ў поўнай ступені — усё ж творы будуюцца не толькі на асацыяцыях, але і на канкрэтных вобразах, падкрэсленых нават у назвах (цікавыя ў гэтым рэчышчы такія работы, як, напрыклад, «Прысвячэнне кукурузе. Ноч» і «Прысвячэнне кукурузе. Дзень» — абедзве 2021 года). Аднак такі спосаб дазваляе выявіць у прадстаўленых пейзажах-нацюрмортах псіхалагічны стан аўтара ў момант творчага імпэту.

Эмоцыі — ключавы складнік работ Андрэя Карпянкова. Асабліва гэта заўважна ў змешчаных побач творах «Першая шэрань» (2021), «Раніца» (2021), «Вячэрні» (2021) і «Восеньскі» (2021).

Марыя Карпянкова «Кустоўе», 2019 г.

Пераважна светлыя і яркія творы, напрыклад, «Поле» (2021), «Лета» (2020), «Уваход — выхад» (2021), «Зараснік» (2017), «Дзівосны сад» (2021), здольны схіліць гледача да медытацыі. Яны дазволяць пабыць у меланхалічнай адзіноце і (хто ведае) могуць прапанаваць адказы прыроды на самыя галоўныя пытанні. Аднак мімаволі задумваешся: як гэтыя работы будуць глядзецца ў шэрагу такіх жа (маецца на ўвазе — у гэтым жа стылі) на іншай выстаўцы? Ці змогуць выклікаць цікавасць гледача? Ці пазмагаюцца за ўвагу гледача? І калі яны ў гэтым плане канкурэнтаздольныя, то чым запомняцца, чым вылучаць свайго аўтара? Колерам, кампазіцыяй, настроем? Пошук адказу на гэтыя пытанні займае значную частку вандроўкі па выстаўцы «Мембрана», аднак пэўны варыянт знойдзецца толькі ў канкрэтных умовах.

Работы Марыі Карпянковай, як, дарэчы, адзначаюць многія мастацтвазнаўцы, пабудаваны на інтуітыўна-экспрэсіяністычных прынцыпах. Лірычнасць, тонкія каларыстычныя спалучэнні, лаканічнасць кампазіцыі — асноўныя характарыстыкі ў нечым празрыстых твораў мастачкі. Ёй удаецца сузіраць і пераасэнсоўваць прыродную прыгажосць з дапамогай спакойных, часам нават прыглушаных адценняў. Найбольш характэрныя — «Кветкі» (2019), «Кустоўе» (2019), «Мурог-1» (2021) і «Мурог-2» (2021). Толькі на апошняй з названых глядач убачыць чалавека: гэта выява жанчыны, хутчэй за ўсё, сучасніцы, якой, здаецца, складана дасягнуць гармоніі з прыродай — ахоўніцай усяго жывога. Крыху асобна стаіць «Персона» (2019) — карціна, на якой можна ўгледзець мноства сімвалаў, і, здаецца, многія будуць дарэчы. Першае ж, што хочацца адзначыць, — на паверхні. Гэта яйка, сімвал зараджэння новага жыцця, працягу роду. Форма яйка, яркі міфалагічны вобраз, зразумела, нясе глыбокую філасофскую і псіхалагічную нагрузку. Нельга адкінуць і паняцце мембраны яечнай шкарлупіны, і тут могуць узнікаць ужо іншыя асацыяцыі, асабліва калі разглядаць іх у спалучэнні з разнастайнымі колерамі неба, выкарыстанымі мастачкай. Нельга не згадаць і вобраз Мадонны, да якога звяртаецца Марыя Карпянкова ў «Персоне», — погляд, звернуты да гледача, невымоўны сум, вечны клопат…

Між тым у прапанавых на выстаўку работах Марыі Карпянковай вылучаецца серыя «Схаваныя», даволі невыразная стылістычна, аднак адметная інтанацыйна. Якраз у ёй і «занатавана» адна з канцэпцый выстаўкі: схавацца — і абараніцца, адгарадзіцца — і супакоіцца, зліцца з наваколлем, стаць ценем — і захавацца.

Андрэй Карпянкоў «Бабіна лета», 2021 г.

Аксана Чутцава працуе з міфалагічным матэрыялам, аднак гэта не толькі сусветна вядомыя гісторыі: яна ўкрапвае ў знаёмыя сюжэты аўтарскую міфалогію. Графіка вельмі прыкметная і даволі экспрэсіўная, бо і тэмы не могуць пакінуць гледача раўнадушным. Жыццё і смерць, дзень і ноч, каханне і насычэнне — невычарпальная крыніца для роздумаў. Мастачка не перагружае карціну шырокімі лініямі і рознымі колерамі. Фон практычна ўсіх работ белы, што ў сукупнасці з чорнымі тонкімі абрысамі прыводзіць да асацыяцыі з аўтарскімі накідамі на палях казачнай кнігі. Аднак кніга тут — самі карціны. Перад гледачом — «Выкраданне Еўропы» (2020), «Сонечны хлопчык» (2021), работы серый «Стары запавет» (2021), «Сатырыкон» (2021), «Антычныя героі» (2020), «Вячэра з д’яблам» (2020)…

Найбольш цікавымі для таго, хто завітаў на адкрыццё эспазіцыі, сталі творы Дзмітрыя Чарамных, загадкавыя і ў пэўнай ступені трывожныя. У кожнай карціне, а гэта як амаль рэалістычныя, так і ледзь не цалкам абстрактныя, — складаная кампазіцыя, прыглушаныя фарбы, схаваныя сэнсы… Тут варта адзначыць і «Жабрака» (2019) — адну з найвыдатнейшых работ мастака, і «Дырыжора» (2019), і «Дзяўчыну з мундштуком» (2019). Відавочна, галоўным героем жывапісца застаецца чалавек, адлюстраваны з дапамогай шырокіх і густых мазкоў. Яго персанажы імкнуцца выбрацца з прасторы палатна, быццам хочуць нешта расказаць гледачу, і, здаецца, яны максімальна наблізіліся да гэтага. Кожны перадае няўлоўнае адчуванне тых самых імгненняў, якія складаюць само жыццё: сумных і забаўных, штодзённых і нязвыклых, абсалютна шэрых і яркіх.

Важным складнікам твораў Дзмітрыя Чарамных з’яўляецца эратызм, даволі прамалінейны і адначасова таямнічы (напрыклад, «У гамаку» 2019-га і «У палоне» 2015-га). Постаці, рухі, пэўныя знакі — усё гэта прымушае не толькі адчуваць тое ж, што і героі, але і сумнявацца ў рэальнасці ўбачанага, як бы гэта ні гучала ў дачыненні да экспрэсіянізму — кірунку, які мастак выбраў даўно. Гэта відаць па больш ранніх, калі параўноўваць з датаваннем работ іншых аўтараў на выстаўцы, карцінах «Зацьменне» (2014), «Які шукае» (2015) і дыптыху «Пераўвасабленне» (2017). Справядлівай тут будзе заўвага наведвальніка экспазіцыі: а дзе ж свежанькія работы? Магчыма, яны існуюць, аднак у канцэпцыю не ўпісаліся… Магчыма, аўтар вырашыў прадставіць тое, што ўжо ацэнена гледачом… А можа, апошнім часам нічога не стваралася і Дзмітрый Чарамных шукае натхненне ў складаны пандэмічны час. Бо менавіта зараз тое ж паняцце мембраны можна разглядаць з розных бакоў, пераасэнсоўваць і рабіць адкрыцці. На жаль, мастакі выстаўкі пакуль не акцэнтуюць на гэтым увагу.

«Мембрану» ў арт-гасцёўні «Высокае мѣста» можна наведаць да 5 снежня.

Яўгенія ШЫЦЬКА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Крэпасць духу. 10 натхняльных храмаў Гродзеншчыны

Крэпасць духу. 10 натхняльных храмаў Гродзеншчыны

Гэта культурнае багацце прыцягвае ў краіну масу падарожнікаў. 

Грамадства

Як правільна аднаўляцца пасля COVID-19?

Як правільна аднаўляцца пасля COVID-19?

Нават у лёгкай форме перанесеная каранавірусная інфекцыя не праходзіць для арганізма бясследна.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

СТРАЛЕЦ. Ад таго, як сплануеце тыдзень, залежыць, ці паспееце завяршыць важныя справы. 

Грамадства

Як навучыць дзіця рацыянальна карыстацца грашыма? Парады псіхолага

Як навучыць дзіця рацыянальна карыстацца грашыма? Парады псіхолага

Дзіцяці абавязкова трэба ведаць: Што такое грошы? Навошта яны патрэбны?