Вы тут

«Калі б Максім Багдановіч прыйшоў да Якуба Коласа, ён бы атрымаў тое, што не дадаў яму яго бацька»


У Мінску, зусім побач з тлумным праспектам Незалежнасці, але ствараючы зацішны зялёны куточак, месціцца незвычайны музей, які недарэмна завецца мемарыяльным. У гэтым доме жыў Якуб Колас з сям'ёй, тут у дэталях захавалася ўнікальная абстаноўка і атмасфера, можна сказаць, сямейная. Нядаўна дырэктарам тут стала Ірына Мацяс, якая прыйшла сюды з музея Максіма Багдановіча.


— Ірына Уладзіміраўна, праца ў літаратурным музеі — гэта жыццёвы выпадак альбо свядомы выбар?

— Будучы студэнткай 3-га курса Універсітэта культуры, я меціла на мастацкі музей... Хадзіла да Уладзіміра Іванавіча Пракапцова на кадравую сустрэчу, атрымала адказ: «Вы яшчэ трэцякурсніца, прыходзьце пазней». Я не крыўдую на выдатнага дырэктара Нацыянальнага мастацкага музея, а, наадварот, удзячна, бо трапіла ў Літаратурны музей Максіма Багдановіча. І ў гэтай працы было шмат плюсоў. Камерная ўстанова, невялікі сяброўскі калектыў, дзе праекты рыхтуюцца ўсімі супрацоўнікамі разам. І, вядома, любімы паэт Максім Багдановіч! Я ніколі не пашкадавала, што працую ў літаратурным музеі.

— Існуе стэрэатып пра музеі як месцы, дзе, як і ў бібліятэцы, «павінна быць ціха». Сёння і бібліятэкі ператварыліся ў культурніцкія цэнтры, і ў музеях віруе жыццё... Якім павінен быць сучасны літаратурны музей? Ці сустракалі ў свеце такі ўзорны музей?

— У мяне была выдатная настаўніца па беларускай мове і літаратуры. Яна і прывіла любоў да беларускіх класікаў. Я сказала ёй, што буду паступаць таксама на настаўніка беларускай мовы і літаратуры. Яна стала задаваць мне больш хатніх заданняў, узялася рыхтаваць мяне да паступлення ў педагагічны ўніверсітэт. А потым лёсавызначальны выпадак: мая маці працавала ў Пастаўскай раённай бальніцы, і ў яе аддзяленне трапіла дырэктар музея, яна распавядала, якая цікавая яе праца. У той вечар мама, пераказаўшы размовы са сваёй пацыенткай, дапамагла мне пазбавіцца ў будучыні праверкі школьных сшыткаў і іншай настаўніцкай работы. Я пачала рыхтавацца да іспытаў на музейнага спецыяліста, а мая настаўніца з крыўдай сказала: «Ну і будзеш «музейным пацуком». За часы сваёй працы я ніколі сябе такой не адчувала. У музеях жыццё віруе. Гэта творчая праца, яна вучыць эстэтыцы, культуры, інтэлігентнасці. Людзі, якія наведваюць музеі па асабістым жаданні, духоўна багатыя.

Што да ўзораў, мне падабаюцца музеі Лермантава, Пушкіна, Булгакава ў Маскве, выключны літаратурна-мемарыяльны музей «Дом Аспазіі» ў Юрмале. Яны літаратурныя, але ўсе з рознымі падыходамі. Галоўнае ў іх — рознабаковая праца з наведвальнікамі. Задача любых сучасных музеяў — захапіць культурнай спадчынай, стаць зразумелым для ўсіх пакаленняў.

— Ад Максіма Багдановіча да Якуба Коласа... Наколькі гэтыя дзве асобы для вас розныя ці ёсць нейкія паралелі?

— Зусім розныя: і жыццёвы лёс, і творчыя кірункі. Агульнае — пачынальнікі беларускай літаратуры, яны яе стварылі і ўзбагацілі.

Калі пафантазіраваць і ўявіць, што Максім Багдановіч прыйшоў у госці да Якуба Коласа, я думаю, ён бы атрымаў тое, што не дадаў яму яго бацька Адам Багдановіч: увагу, добразычлівасць, слушныя парады.

— Якія артэфакты за час музейнай работы вас уразілі найбольш?

— Асабістыя рэчы пісьменнікаў, іх рукапісы, бо яны захоўваюць душу пісьменніка, «адбітак пальцаў», энергетыку чароўнасці. Напрыклад: сшытак перакладаў Багдановіча «Зеленя» — гэта почырк самога Максіма Багдановіча! Асабісты ножык для разразання паперы Максіма Багдановіча — ён трымаў яго у руках! Дарэчы, гэты артэфакт зараз часова экспануецца на выстаўцы «Пад знакам Страціма», створанай пад маім куратарствам, сам прадмет з фондаў Нацыянальнага гістарычнага музея і прадстаўлены для публікі ўпершыню.

Артэфактам можна лічыць сам музей Якуба Коласа. Бо дом мемарыяльны, класік тут жыў, тварыў, сустракаўся з пісьменнікамі, з простымі людзьмі. Мемарыяльныя пакоі, мемарыяльныя рэчы ўнікальныя і захоўваюць энергетыку самога Якуба Коласа.

— У свой час шмат шуму ўзнікла з-за «Дзённікаў» Максіма Багдановіча, якія не выносілі на агульнае сузіранне. Магчыма, гэта быў не проста акт маральнасці, але і ўдалы піяр-ход? Якая была ваша пазіцыя на гэты конт? Ці змянілася? І ці ёсць у спадчыне Якуба Коласа падобныя артэфакты?

— Я да гэтага стаўлюся больш як музейшчык, які ахоўвае асобу, на папулярызацыю якой працуе. Ёсць тое, да чаго лепш «рукамі не датыкацца». «Дзённік» выстаўляўся ў 2011 годзе ў музеі Максіма Багдановіча, а наведвальніка зацікаўленага так і не з'явілася пры тым, што пра выстаўку тэлебачанне рабіла сюжэты. Мне здаецца, самі людзі робяць з гэтага шуміху. Маё пажаданне: спачатку добра вывучыце біяграфію, творчасць пісьменнікаў, і тады дарасцяце да ўспрымання асабістага, інтымнага жыцця класікаў.

— У дзейнасці літаратурнага музея ёсць важны аспект — работа са спадчыннікамі... У Максіма Багдановіча блізкіх сваякоў не засталося. У Коласа — вялікая сям'я, яго прамыя нашчадкі маюць дачыненне да работы музея... Гэта накладае на вас пэўныя абмежаванні ці спрыяе?

— Канешне, спрыяе. Па-першае, музей стварыў старэйшы сын Якуба Коласа Даніла Канстанцінавіч Міцкевіч. Унучкі Якуба Коласа — Марыя Міхайлаўна і Вера Данілаўна, робяць шмат дзеля захавання і папулярызацыі жыцця і творчасці выдатнага класіка. Яны займаюцца даследчай дзейнасцю, прымаюць актыўны ўдзел у мерапрыемствах музея, робяць справу за цэлы навуковы аддзел, але на грамадскіх пачатках. Дзякуючы ім папаўняюцца фонды музея, узбагачаюцца новымі кнігамі пра Якуба Коласа і яго акружэнне бібліятэкі. І святы, прысвечаныя вялікаму класіку, з удзелам сям'і набываюць статуснасць і ўзрушальнасць. У самім музеі галоўным захавальнікам працуе Васіліна Міцкевіч, праўнучка Якуба Коласа: хто, як не сям'я, будзе з павагай і асцярожнасцю ставіцца да спадчыны свайго геніяльнага продка?

— Праца музейшчыка непрадказальная... Ці даводзілася калі пераўвасабляцца ў літаратурнага героя або міфалагічнага персанажа? Калі не — ці ёсць такое жаданне?

— Здаралася такое, падчас музейных свят «Ноч музеяў» была русалкай з верша Максіма Багдановіча, іспанкай, прынцэсай, прыходзілася для антуражу пераўтварацца, і мне гэта падабалася. І наведвальніку таксама цікава, калі з ім праводзяць інтэрактыў з элементамі акцёрскай гульні. Акцёрскае жаданне рэалізавала ў нейкай ступені, зараз хачу быць рэальнай сабой.

— Літаратурны музей — гэта і работа з архівамі, навуковы пошук... Якія цікавыя праекты на вашым рахунку?

— Я прымала ўдзел у розных навуковых міжнародных канферэнцыях. Больш за ўсё любіла ствараць выстаўкі і шукаць для іх прадметы. Так адкрываеш для сябе новы свет унікальных музейных прадметаў. Найбольш значныя выставачныя праекты пад маім куратарствам: «Максімаў сад» — па творы Максіма Багдановіча «Мушка-
зелянушка», «Я — Маці», прысвечаны юбілею маці Максіма Багдановіча, «Пад знакам Страціма» — апошні мой доўгатэрміновы выставачны праект у музеі Максіма Багдановіча да 130-годдзя з дня нараджэння паэта. У 2011-м да 120-годдзя з дня нараджэння Аркадзя Смоліча, сябра Багдановіча, мною была створана маленькая выстаўка «Чалавек — крыніца сілы», інфармацыя пра яе трапіла ў інтэрнэт, і да нас звярнуўся ўнук Аркадзя Смоліча — Віталій Маос, які з Кіева прывёз архіў дзеда. Мая выстаўка мела цудоўны вынік — папаўненне фондаў і сяброўства музея з гэтай сям'ёй.

У 2012 годзе я прадстаўляла музеі Беларусі ва Ульянаўску на святочных мерапрыемствах да 200-годдзя з дня нараджэння Івана Ганчарова. І прывезла адтуль сувязі з іншымі музеямі Расіі. Так Літаратурны музей Максіма Багдановіча заключыў дагавор аб супрацоўніцтве з Дзяржаўным літаратурна-мемарыяльным музеем Дабралюбава. Музеі супрацоўнічаюць і па сёння.

— Нядаўна прайшлі «Каласавіны», першыя з вашым удзелам у якасці дырэктара музея Якуба Коласа. Якія ўражанні?

— На мой сорам, я наведала сядзібы Якуба Коласа ў Стаўбцоўшчыне ўпершыню. Упершыню была на такім свяце. Таму цікава было ўсё. Мясцовыя жыхары ўлюбёныя ў сваю малую радзіму, ганарацца земляком Якубам Коласам, гэта адчувальна і натхняльна. Пасля наведвання філіялаў уражанні мае розныя і як наведвальніка, і як музейнага калегі, і як дырэктара. Не хопіць месца распавесці, адзінае — буду вырашаць праблемы паступова.

— Падзяліцеся ў якасці кіраўніка музея планамі: што цікавага адбудзецца, якія кірункі плануеце развіваць, якая аўдыторыя для вас прыярытэтная?

— Наступны год юбілейны — 140 гадоў з дня нараджэння Якуба Коласа. Планаў шмат: унікальныя выстаўкі, музейныя святы, цікавыя сумесныя праекты з Дзяржаўным літаратурным музеем Янкі Купалы, з Літаратурным музеем Максіма Багдановіча, з музеем гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, з бібліятэкамі. Музей Якуба Коласа праводзіць мерапрыемствы для рознай аўдыторыі: экскурсіі, заняткі, інтэрактыўныя гульні. Мы будзем працягваць гэтую працу, ствараць новыя праграмы, магчыма, накіраваныя больш на сямейную аўдыторыю. Дом Коласа адкрыты для ўсіх.

— І ў музеі Багдановіча, і ў музеі Коласа ёсць філіялы... Якое месца для вас было ўлюбёным у музеі Багдановіча і ў яго філіялах і чаму, а якое пакуль падаецца найбольш прыцягальным у музеі і філіялах Коласа?

— Мне даспадобы музейныя фестывалі, якія праходзяць у філіялах: гэта не толькі праца, але і адпачынак на прыродзе, новыя знаёмствы з творчымі людзьмі, новыя адкрыцці. Коласаўскія мясціны шыкоўныя: прырода ўнікальная, дубы, ліпы такія велічэзныя — адзін не абдымеш. Гэта месца сілы для беларусаў, туды хочацца прыязджаць і адпачываць душою, адпачываць ад шумнага горада. У розную пару года яны па-свойму прыгожыя, і гэтым трэба прыцягваць наведвальніка. Можа, створым новы фестываль ці адновім былыя.

— У вас незвычайная сям'я... Творчыя людзі, творчы асяродак. Як вы пазнаёміліся са сваім мужам, вядомым тэлежурналістам Аляксандрам Мацясам? Ці шмат падарожнічаеце разам, ці шмат абмяркоўваеце дома працоўныя моманты?

— Нас аб'яднала культура. У музеі і пазнаёміліся. Аляксандр узяў інтэрв'ю, яму спадабаўся мой эмацыянальны аповед, гэта было на адкрыцці выстаўкі, прысвечанай 100-годдзю з дня выхаду адзінага зборніка вершаў Максіма Багдановіча «Вянок». Цяпер вандруем разам, сям'ёй, прывучаем да гэтага маленькую дачушку. Абавязкова ва ўсіх месцах, дзе бываем, наведваем музеі. Саша няспынны ў гэтым, мне хоць і цікава, але часам хочацца адпачыць ад інфармацыі. Сябры жартуюць, што мужчыны жонак у вандроўках водзяць на шопінг, а мой муж — у музей. Але я за гэта і ўдзячна свайму мужу, ён напаўняе мяне новымі ведамі, адкрыццямі, развівае. Мы з ім разам жывём сваёй працай, і размовы больш пра яе. Ён дае слушныя парады, дапамагае, падтрымлівае. Мы працуем там, дзе нам падабаецца, і, напэўна, гэта не праца — а вобраз жыцця.

— Пералічыце, калі ласка, не задумваючыся, шэраг рэчаў, аб'ектаў, з'яў, якія для вас асацыіруюцца з музеем Багдановіча, а пасля — з музеем Коласа?

— Музей Багдановіча: маладосць, зоркі, лёгкасць, каханне.

Музей Коласа: мудрасць, спакой, прырода, псіхалогія, разважлівасць.

Паводле гэтых адказаў, напэўна, я пасталела!

Людміла РУБЛЕЎСКАЯ

Фота Анатоля КЛЕШЧУКА

Выбар рэдакцыі

Культура

Біблія на беларускай мове: «Галоўнае — абапірацца не на прыдуманыя ўяўленні, а на тысячагадовы вопыт набожных папярэднікаў»

Біблія на беларускай мове: «Галоўнае — абапірацца не на прыдуманыя ўяўленні, а на тысячагадовы вопыт набожных папярэднікаў»

 У 2019 годзе прэміяй «За духоўнае адраджэнне» былі адзначаны перакладчыкі Бібліі на беларускую мову.

Палітыка

Алег Іваноў: Наша супрацоўніцтва — вуліца з двухбаковым рухам

Алег Іваноў: Наша супрацоўніцтва — вуліца з двухбаковым рухам

У бягучым годзе стартуе рэалізацыя 28 інтэграцыйных праграм Саюзнай дзяржавы.

Грамадства

Чым прыцягвае гісторыя ваеннай авіяцыі бераставіцкіх аматараў тэхнічнай творчасці

Чым прыцягвае гісторыя ваеннай авіяцыі бераставіцкіх аматараў тэхнічнай творчасці

Ідэя стварыць гурток авіямадэлістаў у нейкім сэнсе звязана і з размяшчэннем побач з райцэнтрам былога ваеннага аэрадрома.

Грамадства

Інавацыі ў будаўнічай навуцы. Як стварыць тое, што ніхто дагэтуль не ствараў?

Інавацыі ў будаўнічай навуцы. Як стварыць тое, што ніхто дагэтуль не ствараў?

Будаўнічыя ідэі распрацоўваюцца ў лабараторыі аднаго брэсцкага вучонага.