Вы тут

Гісторыя на елцы


Чым адметна навагодняе свята? Хвояй, мандарынавымі скарынкамі і апетытнымі пахамі з кухні, дзе гатуюцца святочныя кулінарныя шэдэўры. Вакол мітусня, а на сэрцы радасна і крыху трывожна: вось-вось надыдзе новае жыццё, і так хочацца спадзявацца на лепшае!

Калі я была малой, мы жылі непадалёку ад ЦУМа, і з тых часоў гэта мой любімы ўнівермаг. Я гадзінамі зачаравана разглядвала прыгожыя вітрыны напярэдадні Новага года. Чамусьці верылася, што як і ў гісторыі пра Шчаўкунка, ёлачныя цацкі ноччу ажываюць і пачынаецца іх сапраўднае таямнічае, поўнае дзівосных прыгод жыццё. Хацелася застацца на ноч у краме, каб паназіраць за гэтымі пераўтварэннямі. Магчыма, адсюль у мяне вельмі беражлівыя адносіны да ёлачнай цацкі, прычым захаваліся не толькі цацкі з майго дзяцінства, але і больш раннія, яшчэ бацькоўскія.

Хочаце патрымаць у руках гісторыю жыцця некалькіх пакаленняў або нават цэлай краіны? Для мяне гэта магчыма, дастаткова толькі ўзяць скрынку са старымі цацкамі. І калі вымаю адну за другой, прыходзіць вострае адчуванне сустрэчы з блізкімі людзьмі, якія калісьці трымалі іх ў руках, збіраліся каля ўпрыгожанай імі елкі, каб за святочным сталом пад звон курантаў з бакалам шампанскага сустрэць "новае шчасце" ў новым годзе.

Крышку гісторыі

Упершыню першы дзень новага года быў абвешчаны выхадным у 1946 годзе. Навагодняе свята пачалі святкаваць шырока і не толькі дома, а ў клубах, тэатрах. З гэтай нагоды з'явілася вялікая патрэбнасць у ёлачных цацках.

У 1950—1960-х гадах адкрылася адразу некалькі фабрык па іх выпуску — у Маскве, Ленінградзе, Кіеве, Кіраве і іншых.

У Мінску навагоднія цацкі пачалі вырабляць адразу ў 1946 годзе на мастацка-галантарэйнай фабрыцы, дзе быў створаны адмысловы цэх. Да сярэдзіны 1960-х ён знаходзіўся на вул. Нямізе, 13а. Мінскія цацкі былі і якасныя, і вельмі прыгожыя. Кожная фігура выдувалася і распісвалася асобна. У 1959 годзе газета "Советская Белоруссия" пісала: "К сведению покупателей. В Минском универмаге "Белунивермаг" организована продажа в широком ассортименте ёлочных украшений из стекла, ваты, картона и фольги. Имеются в продаже ёлочные электрогирлянды. Производится комплектование ёлочных наборов".

Напярэдадні я доўга сядзела ў інтэрнэце і праглядала каталогі, на якіх адлюстраваны старыя цацкі савецкіх часоў. Як дзіця радавалася, калі знаходзіла ўпрыгожанні, што ёсць і ў мяне, а пасля з хваляваннем чытала водгукі людзей, успаміны пра любімае зімовае свята.Нездарма яно стала такім сапраўды народным і любімым! Прыватныя калекцыі ёлачных цацак, зробленыя ў СССР — краіне, якой больш няма, сёння з'яўляюцца ўнікальнымі.

Дарэчы, рашэннем Міжнароднай арганізацыі калекцыянераў ёлачных цацак "Gоldеn Glоw", старадаўнімі лічацца цацкі, вырабленыя да 1966 года. Аказалася, што такіх цацак і ў мяне нямала.

Мае скарбы

Самым старэйшым упрыгожаннем аказалася просценькая з выгляду гірлянда з папяровых сцяжкоў канца 1940-х гадоў. Разглядаць сюжэты малюнкаў вельмі цікава. Адразу відаць, чым жылі савецкія людзі ў першыя пасляваенныя гады. (фота гірлянды)

Далей ідуць тэматычныя цацкі, вырабленыя ў арцелях Савецкага Саюза ў 1950—1960 гады пры Сталіне і Хрушчове. Гэта цацкі з выявай савецкай сімволікі, а таксама "харчовыя" цацкі хрушчоўскіх часоў. Матавыя, вельмі рэалістычна выкананыя перцы, яблык, кукуруза, вінаград, арэхі — мае любімыя з дзяцінства.

Асабліва ганаруся рэшткамі шкляруснай гірлянды і парачкай мантажных цацак, якія калісьці не лічыліся прыгожымі і таму іх мала захавалася. А гісторыя з'яўлення ў Расіі такіх вырабаў палягае ў часы Першай сусветнай вайны, калі палонныя немцы трапілі ў горад Клін. Там быў завод па вырабу шкла. Адпраўленыя на працу немцы навучылі рускіх майстроў выдуваць са шкла шары і пацеркі. Дарэчы, такімі дутымі пацеркамі ўпрыгожвалі не толькі ёлкі — савецкім жанчынам спадабаліся яркія маністы з клінскага шкла. Насілі іх і беларускі.

Картанажныя цацкі не былі рэдкасцю і каштавалі танна, таму розныя пеўнікі ды рыбкі не захоўваліся так беражна, як шкляныя. У крамах іх можна было набыць яшчэ ў 1980-я. Аднак паходзяць яны ад саксонскіх картанажных ёлачных упрыгожанняў. На рубяжы ХХ стагоддзя іх выраблялі з цяснёнага картону на фабрыках Дрэздэна і Лейпцыга. Лісты з выявамі розных фігурак можна было замовіць па пошце і самастойна выціснуць і склеіць палавінкі фігурак між сабой.

У 1970-х наступіла эра стандартызацыі і вытворчасць цацак стала серыйнай. Яны страцілі былую разнастайнасць, тым не менш я рада, што парачка цацак гэтага перыяду ў маёй скарбонцы ёсць.

Пройдзе колькі часу, і на рынак былога СССР хлынуць цацкі кітайскай вытворчасці, праз Польшчу трапіць еўрапейская цацка. А вось савецкая вытворчасць навагодніх цацак паступова прыйшла ў занядбанне. І беларуская ёлачная цацка пакуль не заявіла пра сябе.

Ларыса МЯТЛЕЎСКАЯ. Фота аўтара.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

На зніжку могуць разлічваць пенсіянеры, шматдзетныя сем’і.

Палітыка

Андрэй Савіных: Якасць абраных стратэгій не правяраецца ў ідэальных сітуацыях

Андрэй Савіных: Якасць абраных стратэгій не правяраецца ў ідэальных сітуацыях

Беларускі парадак дня нікому не дае расслабіцца, час не дазваляе.

Грамадства

Экстраная дапамога. Як працуе Цэнтр аператыўнага кіравання МНС

Экстраная дапамога. Як працуе Цэнтр аператыўнага кіравання МНС

Дзяжурныя службы — вушы і вочы Міністэрства па надзвычайных сітуацыях. 

Палітыка

Пасол Беларусі ў КНР: З 1992-га тавараабарот з Кітаем вырас больш як у 130 разоў

Пасол Беларусі ў КНР: З 1992-га тавараабарот з Кітаем вырас больш як у 130 разоў

Наперадзе юбілей беларуска-кітайскіх адносін — 30 гадоў.