Вы здесь

Святочныя рытуалы дапамагаюць нам арганізаваць сваё жыццё


Святочныя рытуалы дапамагаюць нам арганізаваць сваё жыццё. З другога боку, можна надта моцна выбіцца з працоўнай каляіны... І ўсё ж такі ў святкаванні Каляд з Новым годам ёсць шмат пазітыўных момантаў, пра якія расказвае псіхолаг Сяргей КРУЧЫНІН.


— Навошта ўвогуле ўся гэта мітусня з ёлкамі ды салатамі?

— Навагоднія святы — вельмі карысная для грамадства рэч. Бо гэта час падвядзення вынікаў, завяршэння спраў, элемент нашай самаарганізацыі, культуры, гэта рытуал, традыцыя. Любое грамадства зацікаўлена ў як мага большай колькасці людзей, здольных прыняць тыя ці іншыя традыцыі, бо так прасцей прыняць і нейкія іншыя нормы. Традыцыі — ад агульных старажытных да лакальных, сямейных — устанаўліваюць межы, прымаць якія мы вучымся з дзяцінства, нават праз тыя ж казкі. Разам з тым гэта яшчэ і час стрэсу, плюс якога заключаецца ў тым, што любы стрэс наогул дапамагае мабілізавацца. У дадзеным выпадку — прывесці ў парадак жыллё, сябе, работу...

— Адкуль жа вакол менавіта гэтых свят столькі містыкі і веры ў цуд?

— Гэта абумоўлена комплексным уздзеяннем на нас калядных мелодый, вобразаў, сімвалаў, якія вырываюць з паўсядзённага жыцця і дазваляюць падумаць пра штосьці вечнае. Адначасова вера ў цуд — гэта такая апора, канструкцыя, якая дапамагае нам жыць, выжываць. Кожны з нас пастаянна займаецца самападманам, мы нікому столькі не хлусім, як сабе. І робім гэта падсвядома. Даследаванні паказваюць, што чалавек ведае ўсяго дзесяць працэнтаў з таго, што яго на самай справе матывуе. Вера ў цуд — гэта штосьці накшталт няшкоднага наркотыку.

— Нам так не хапае рацыянальных, усвядомленых канструкцый?

— Выходзіць, не хапае. Нават калі мы атрымліваем вынік карыстаючыся толькі рацыянальным мысленнем, то ў нейкі момант можам збівацца на развагі аб тым, што ва ўсім нашым поспеху «было штосьці»... І далей пачынаецца: а чаму я апынуўся ў гэтым месцы? А як атрымалася, што менавіта з гэтым чалавекам?

— І тым не менш гэта навагодняя мішура патрэбна далёка не ўсім...

— 25 працэнтаў любога грамадства складаюць хлопчыкі і дзяўчаткі «Не», нонканфармісты, якія не хочуць «як усе». І гэта таксама важна для грамадства: у любой сітуацыі патрэбны крытычны погляд. Той, хто першы выкрыкне, што кароль голы. Гэта тыя, хто першымі пазбаўляюцца тэлевізараў, не ставяць ёлку і г. д. Аднак, калі такое стаўленне пасля становіцца модным і пераходзіць да большасці, так пачынаюць рабіць усе, нонканфармісты адмаўляюцца ўжо ад чагосьці іншага.

— Не выключана, што гэты год у некага адабраў здароўе або нават кагосьці з блізкіх... Як пераадолець магутны стрэс?

— Самае важнае ў любой цяжкай сітуацыі — прыняць яе. Першая рэакцыя — заўсёды адмаўленне, «гэтага не можа быць». Аднак змірыцца з тым, што адбылося, дапамагаюць усё тыя ж... рытуалы. Яны вызначаюць нашы дзеянні, дапамагаюць увайсці ў новую рэальнасць. Для кожнага трагічнага, катастрафічнага выпадку існуе свой набор дзеянняў. Вельмі дрэнна заспакойваць чалавека такім чынам, што «ўсё няблага і нічога не варта рабіць». Любыя дзеянні, акрамя хаатычных, калі мы дапускаем шмат памылак, нам дапамагаюць.

— Рытуальнае загадванне жаданняў спрыяе іх рэалізацыі?

— Я лічу, спрыяе. Калі чалавек чагосьці моцна жадае, то пачынае разважаць над тым, як прыблізна гэта атрымаць, робіць нейкія намаганні, дзеянні. У тым ліку і рытуальныя. Гэта павялічвае шанцы на тое, што чалавек будзе дабівацца жаданага. Груба кажучы, з нічога — з падпаленай і кінутай у шампанскае паперкі — можна атрымаць дадатковую энергетычную сілу. Усё ж такі прыкметы, якімі б пустымі яны ні здаваліся, маюць рацыянальнае тлумачэнне, закладзенае шмат гадоў таму. Напрыклад, адкуль пайшла забарона вітання цераз парог? З тых часоў, калі людзі пад парогам хавалі мёртвых.

— Загадваць наперад, планаваць — гэта добра?

— Шчаслівы той, хто жыве адным днём. Наша еўрапейская культура нам гэтага, праўда, не дазваляе, нам патрэбны рух і развіццё. А таму мы пастаянна думаем аб тым, што будзе далей, хвалюемся і ад таго пакутуем... Але ж пакутуе і той, хто не адпускае мінулае. Прычым нашмат мацней. Бо ўсе нашы памылкі, пачынаючы з самага ранняга дзяцінства, заўсёды з намі, у нашым «рукзаку». Гэта, вядома, і станоўчы момант, бо мінулае — гэта вопыт, дзякуючы якому мы такія, якія ёсць. Аднак усё гэта адцягвае нас ад таго, каб пажыць тут і цяпер. Каляды і Новы год якраз адны з тых рэдкіх момантаў, якія з дапамогай тых жа рытуалаў прыцягваюць увагу да дня сённяшняга.

— Мы ўсе жадаем адно аднаму шчасця, як быццам яно недасягальнае ўвогуле...

— Яно ў самім чалавеку. І таму адзін можа быць шчаслівы, а другі ніколі не зможа адчуць сябе такім. Бо ў аднаго шклянка напалову пустая, а ў другога — напалову поўная. Першы ніколі не будзе шчаслівы, аднак гэта не азначае, што ён лузер. Такія людзі могуць дабіцца значна большага. Не сакрэт, што адны людзі працуюць дзеля ўзнагароджання, а другія для таго, каб пазбегнуць няўдач. Узровень дасягненняў у абодвух выпадках можа быць аднолькавы. Сярод геніяў, мякка кажучы, не так шмат аптымістаў, тых, хто адчуваў сябе шчаслівым.

— Новы год — сямейнае свята?

— Залежыць ад узросту і ад таго, наколькі моцнымі былі традыцыі святкавання ў сям'і. Як правіла, пакуль ты малады, то сустракаеш свята не дома. А потым неяк незаўважна ты зноў дома і табе проста нікуды не хочацца.

— У Беларусі моцныя сямейныя традыцыі?

— Сям'я ў глабальным сэнсе сёння не ў самым лепшым становішчы. Адбываецца крах сям'і традыцыйнай, і гэта аб'ектыўны працэс. Наўрад ці і мы надоўга застанёмся ўбаку. Іншая рэч, цяпер больш магчымасцяў для таго, каб адарвацца ад хатняга застолля і святкаваць іначай.

— Што скажаце пра алкаголь?

— Самым горшым чынам уплывае лішак алкаголю на нашу краіну. Нам неабходны сур'ёзныя абмежавальныя меры, звязаныя з продажам і павышэннем цэн на тытунь і алкаголь. Плюс — правільная, адрасная, скіраваная ў першую чаргу на мужчын пасля 40 гадоў інфармацыйная кампанія за здаровы лад жыцця. А Новы год — выдатная нагода для рытуальнага ўжывання, для атрымання ад таго ці іншага напою задавальнення.

— Вы за новыя магчымасці святкавання ці за тое, каб былі ёлка, стол і г. д.?

— Абавязкова трэба ўпрыгожыць дом, што само па сабе ўжо ёсць абнаўленне, прычым святочнае, з дадатковай ілюмінацыяй! Гэта стварае настрой. Што да застолля, то чым менш ежы, тым лепш, на маю думку. Але і той жа аліўе — гэта рытуал! Абавязкова трэба віншаваць іншых, дарыць падарункі. Мы самі атрымліваем задавальненне і адчуваем сябе пры гэтым лепш. І яшчэ лепш, калі і мы пачуем у свой адрас цёплыя словы, атрымаем падарункі. Нават калі мы ведаем, што гэта проста словы, і ведаем, які менавіта падарунак пад ёлкай, — усё роўна гэта працуе!

Святлана БАРЫСЕНКА

protas@zviazda.by

Название в газете: ...І загадаць жаданне!

Выбор редакции

Спорт

Яков Зенько: На льду даю волю эмоциям

Яков Зенько: На льду даю волю эмоциям

Он — один из немногих представителей белорусского фигурного катания на международной арене. 

Культура

Что общего между творчеством и «табуреткой»?

Что общего между творчеством и «табуреткой»?

Где можно освоить литературное мастерство? Как становятся писателями? 

Общество

Какие процедуры необходимы, чтобы родить здорового ребенка

Какие процедуры необходимы, чтобы родить здорового ребенка

Прежде всего биохимический скрининг, который выполняется на сроке от 10 с половиной до 13 с половиной недель беременности.