Вы здесь

Талент са Случчыны на ўзбекскай зямлі


У імкненні адкрываць новыя імёны, а ў выпадку з лёсамі людзей вядомых, я часта зазіраю ў невялікія вёскі, вёсачкі, мястэчкі, дзе можна знайсці шмат слядоў гістарычнай памяці. Праз невялікія фрагменты, праз успаміны землякоў... Як правіла, прыязджаю ў такія месцы з ужо сабраным багажом звестак.


Сцяпан Ліхадзіеўскі. 12 снежня 1944 г

Шкадую, што не пабываў яшчэ ў вёсцы Барок (да 1964 года — Баславічы) на Случчыне Мінскай вобласці. Там нарадзіўся літаратуразнаўца, паэт, перакладчык Сцяпан Іванавіч Ліхадзіеўскі. Нарадзіўся 9 мая 1911 года. Зрабіў ён за гады свайго няпростага жыцця столькі, што ўжо дакладна не мог у дзяцінстве, а таксама ў юнацтве быць асобай непрыкметнай…

У 1918–1922 гадах хлапчук вучыўся ў пачатковай школе ў роднай вёсцы Баславічы, затым — у Грозава. Яшчэ школьнікам Сцяпан пачаў дасылаць свае тэксты ў часопіс «Малады араты». Распавядаў пра аднавяскоўцаў, пра змену жыцця ў вёсцы, пра новыя палітычныя сілы, якія ўступалі ў дзеянне. У той час з’явіліся і першыя вершы Ліхадзіеўскага на старонках «Чырвонага сейбіта», «Беларускага піонэра», «Чырвонай змены». Назвы былі простыя, не мудрагелістыя: «Ільічу», «Весеннее», «Я ўспомніў»…

У 1926–1930 гады пачатковец-літаратар вучыўся ў Беларускім педагагічным тэхнікуме. Потым — у Беларускім дзяржаўным універсітэце і Мінскім вышэйшым педагагічным інстытуце. Наркамас высока ацаніў намаганні слуцкага хлопца ў вучобе, камсамольскай рабоце — тады Сцяпан Ліхадзіеўскі пачаў атрымліваць персанальную стыпендыю. Малады чалавек дыхае разам з краінай: удзельнічае ў калектывізацыі ў роднай вёсцы, распавядае пра гэта ў сваіх вершах і публіцыстычных артыкулах. Таксама ўступае ў пісьменніцкае маладзёжнае аб’яднанне «Маладняк», уваходзіць у БелАПП, піша публіцыстычныя паэмы «Новыя шумы» і «Крывавыя зоркі на снезе»...

На фотаздымку: Сцяпан Ліхадзіеўскі (справа), Насірула Ахундзі, Іззат Султанаў, Шухрат (Гулям Алімаў) ды іншыя на адкрыцці мемарыяльнай дошкі ў гонар Якуба Коласа. Ташкент, 25 красавіка 1960 г.

У 1931 і 1932 гадах выходзяць першыя паэтычныя кнігі Сцяпана Ліхадзіеўскага: «Раскаты далёкага грому», «Крывавыя зоркі на снезе», «Чырванеюць вішні», «Мы — маладая гвардыя». Рэцэнзіямі на іх адгукаюцца вядомыя пісьменнікі, журналісты, дзеячы беларускай нацыянальнай культуры. Сярод іх — Барыс Мікуліч, Эдуард Галубок, Сымон Куніцкі…

У той час малады літаратар ездзіў на Чарнаморскі флот, адкуль прывёз матэрыялы для наступнай кнігі нарысаў «Паўднёвая вахта». Але шматлікім планам маладога ўраджэнца Случчыны не наканавана было здзейсніцца: 10 жніўня 1933 года Сцяпана Ліхадзіеўскага высылаюць з Беларусі без усялякіх на тое падстаў. Пачыналіся першыя масавыя палітычныя рэпрэсіі…

Каля чатырох год Сцяпан Іванавіч працаваў ў школах Ташкента настаўнікам рускай мовы і літаратуры і па-ранейшаму працягваў пісаць вершы.

У 1937 годзе ён паступае на 3і курс літаратурнага факультэта Ташкенцкага педінстытута. З таго часу наш зямляк звязвае сваё жыццё з Узбекістанам. Праўда, і адтуль яго спрабавалі вырваць па тых жа абвінавачваннях у контррэвалюцыйнай нацдэмаўскай дзейнасці.

Некаторы час пісьменнік жыў у Томску. А з 1939 года Сцяпан Іванавіч зноў у Ташкенце: паступае ў аспірантуру тамтэйшага педінстытута. У 1942 годзе Ліхадзіеўскі абараняе кандыдацкую дысертацыю па тэме «Проза Анатоля Франса». У час Вялікай Айчыннай вайны наш зямляк сустракаецца ў Ташкенце з народным песняром Беларусі Якубам Коласам. Чытаем у энцыклапедычным слоўніку «Янка Купала» (Мінск, 1986 г.): «Вялікая роля ў знаёмстве з творчасцю Купалы належыць Якубу Коласу, Сцяпану Ліхадзіеўскаму, дзейнасць якіх спрыяла развіццю беларускаўзбекскіх літаратурных сувязяў…» 27 чэрвеня 1943 года на ўрачыстым пасяджэнні АН БССР у Ташкенцкім педінстытуце малады навуковец выступіў з дакладам «Жыццё і творчасць Янкі Купалы». У 1948-м Ліхадзіеўскі быў прыняты ў Саюз пісьменнікаў СССР, і з таго часу ён стаў больш размаўляць з Беларуссю, мінскімі калегамі, многія з якіх вярнуліся дадому з розных канцоў краіны з месцаў пад агульнай назвай ГУЛАГ.

У 1956 годзе пісьменніка рэабілітавалі. Прайшло дзевяць год, і наш зямляк абараніў доктарскую дысертацыю «Творчасць Анатоля Франса і праблема крытычнага рэалізму ў французкай літаратуры канца ХІХ — пачатку ХХ стагоддзя».

Ва ўсе гады свайго жыцця ў Ташкенце Сцяпан Іванавіч быў уважлівым да двух нацыянальных літаратур — беларускай і ўзбекскай. У мінскіх газетах і часопісах друкаваліся вершы Ліхадзіеўскага. Ён шмат перакладаў творы ўзбекскіх паэтаў на беларускую мову: «Спявае Узбекістан» (Мінск, 1963 год), «Сонца ў арыках»... У Ташкенце публікуюцца пераклады ўзбекскіх паэтаў на рускую мову.

Сцяпан Іванавіч палюбіў творчасць пераемнікаў Алішэра Наваі. Калегі па пісьменніцкім цэху ўключылі аўтарытэтнага літаратуразнаўцу і перакладчыка ў склад рэдкалегіі часопіса «Заря Востока». На старонках гэтага выдання былі надрукаваныя і многія артыкулы ўраджэнца Беларусі, прысвечаныя ўзбекскай літаратуры. Не забываў навуковец і пра родную яму беларускую літаратуру. У «Заре Востока» былі размешчаны яго артыкулы «Якуб Колас у Ташкенце», «Паэзія беларускіх партызан», «Узбекскія паэты на беларускай мове»…

Доўгія гады наш зямляк быў дэканам філалагічнага факультэта, загадчыкам кафедры замежнай літаратуры Ташкенцкага педагагічнага інстытута. Там пабачыла свет кніга яго выбраных перакладаў з узбекскай паэзіі «Перламутравы вянок». А ў Мінску ў 1974 годзе — кніга вершаў і перакладаў на беларускую «Вянкі камунарам». Ёсць у ёй і пераклады французкай паэзіі на беларускую мову.

Памёр вучоны 13 лютага 1979 года. Пахаваны на Ташкенцкіх могілках Домбрабад. Сын Сцяпана Іванавіча, Анатоль Ліхадзіеўскі, пайшоў па слядах бацькі: таксама стаў доктарам філалагічных навук.

У Сцяпана Ліхадзіеўскага ёсць выдатны верш «Вуліца Якуба Коласа ў Ташкенце». Твор шмат разоў друкаваўся на беларускай мове ў Мінску. У гэтым вершы — любоў беларускага паэта і літаратуразнаўца, адрасаваная ўзбекскаму народу, узбекскім пісьменнікам.

Кірыл Ладуцька

Фотаздымкі прадастаўлены Беларускім дзяржаўным архівам-музеем літаратуры і мастацтва

Выбор редакции

Спорт

Дочь олимпийского чемпиона Сергея Мартынова может повторить успех отца

Дочь олимпийского чемпиона Сергея Мартынова может повторить успех отца

«Главное, наверное, то, что на стрельбе жизнь не заканчивается...»

Общество

Победители конкурса «Семья года — 2019» о главном в семейном счастье

Победители конкурса «Семья года — 2019» о главном в семейном счастье

Елена и Сергей Николаевы, а также их пятеро детей все еще под влиянием своей триумфальной победы.

Экономика

Налоги на землю и недвижимость нужно заплатить до 15 ноября

Налоги на землю и недвижимость нужно заплатить до 15 ноября

Тем, кто просрочит или забудет внести налог, грозит штраф, пени и в исключительных случаях вас могут не выпустить из страны.