Вы здесь

Ай Цін: бессмяротны рыф хх стагоддзя


Ай Цін — вялікі кітайскі паэт. Прастора яго мастацкіх зацікаўленняў распаўсюджваецца і на Беларусь, беларускую нацыянальную літаратуру. У 2015–2019 гады ў Мінску на беларускай мове выйшлі дзве паэтычныя кнігі Ай Ціна.


Чым жа цікавы паэт, у чым заключаецца маштаб яго творчай асобы? Мы паспрабавалі высветліць гэта ў размове з сучасным кітайскім паэтам Джыдзі Мацзя, які ведаў Ай Ціна, не раз сустракаўся з ім.

— Спадар Джыдзі Мацзя, у 2015–2019 гады ў Беларусі былі надрукаваны дзве кнігі спадара Ай Ціна на беларускай мове. Якое практычнае значэнне, на ваш погляд, маюць працы Ай Ціна сёння?

— Мне вельмі прыемна, што ў Беларусі можна перакладаць і публікаваць вершы сучаснага кітайскага вялікага паэта Ай Ціна. Няма ніякіх сумневаў, што гэта таксама важнае дасягненне паэтычнага абмену паміж Кітаем і Беларуссю. Тут я хачу выказаць маю сардэчную падзяку перакладчыкам і выдаўцам гэтых двух зборнікаў вершаў.

Ай Цін за апошняе стагоддзе развіцця гісторыі сучаснай кітайскай паэзіі — адзін з тых паэтаў, што пісалі доўгі час, працавалі ў літаратуры далёка не адно дзесяцігоддзе, мелі вельмі важныя для розных перыядаў творы, якія ў той жа час цесна звязаны з эпохай, у якой жылі. Можна сказаць, што Ай Цін — адзін з самых таленавітых паэтаў у гісторыі сучаснай кітайскай паэзіі 20‑га стагоддзя. Можна таксама сказаць, што, як у паэта з вельмі развітым грамадскім інстынктам, усе яго творы з’яўляюцца найбольш яркімі знакамі паэзіі той эпохі. На міжнароднай паэтычнай ніве ён шырока вядомы як адзін з чатырох вялікіх «левых» народных паэтаў 20‑га стагоддзя. Сярод іх — расійскі Уладзімір Маякоўскі, чылійскі Пабла Неруда, турэцкі Назым Хікмет. З яго глыбінным і паэтычным кантэкстам, простай, вытанчанай тэхнікай Ай Цін да сённяшняга дня аказвае глыбокі ўплыў на творчасць сучасных кітайскіх паэтаў, можна сказаць, што ён з’яўляецца паэтам, які стаў класікам. Так, класікам, і я думаю, па маштабу не меншым за Лі Бо, Ду Фу, меней вядомага ў Еўропе Су Шы.

— Раскажыце пра свае сустрэчы з Ай Цінам.

— Я быў і застаюся паслядоўнікам Ай Ціна з дзяцінства. Яго паэзія вельмі глыбока паўплывала на маю творчасць. З 1980‑х гадоў (нагадаем, што Ай Цін нарадзіўся ў 1910-м, памёр у 1996 годзе. — Аўт.) у мяне было шмат магчымасцяў сустрэцца з гэтым вялікім паэтам і самому пачуць яго прамовы. Асабліва пасля 1990‑х гадоў, калі мы абодва служылі ў Саюзе кітайскіх пісьменнікаў. Вядома, тады было больш магчымасцяў сустрэцца з ім. Ён быў вялікім гумарыстам, самым смешным чалавекам, якога я калі-небудзь сустракаў у сваім жыцці. І ён таксама адзін з нямногіх, каго я магу назваць мудрым чалавекам. У сваім жыцці Ай Цін перажыў вельмі шмат пакут. Вядома, сярод іх былі асабістыя, а таксама за краіну і народ. Ай Цін — сапраўдны салдат, які заўсёды можа цесна звязаць асабістыя нягоды і імкненні з нягодамі і перспектывамі краіны і нацыі. Я хачу таксама дадаць, што ён быў вялікім гуманістам і грамадзянінам усяго свету. Ён спачуваў і аказваў вялікую падтрымку слабым у барацьбе за волю і вызваленне, ён завязваў сяброўства з многімі важнымі паэтамі дваццатага стагоддзя з розных краін. Ай Цін памёр у Пекіне 5 мая. У той дзень я напісаў для яго верш пад назвай «Рыф», ён таксама калісьці напісаў аднайменны верш. Я думаю, што Ай Цін і ёсць бессмяротны рыф нашага стагоддзя.

— Ай Цін пражыў насычанае жыццё, якія маральныя якасці ён шанаваў больш за ўсё?

— Так, жыццё Ай Ціна было надзвычай насычаным, бо ён перажыў эпоху радыкальных пераменаў у такой вялікай усходняй краіне, як Кітай. І стаў сведкам таго, як прыгнечаная нацыя здабыла вызваленне, свабоду народа і незалежнасць краіны. Самым важным падаецца тое, што ён, будучы паэтам, перавярнуўшы горы кніг, жывучы і засваеннем зробленага папярэднікамі, не хаваўся ў кабінеце, а ўдзельнічаў у гэтай вялікай сацыяльнай рэвалюцыі. Няхай следам на яго долю выпала нямала пакут, ажно да несправядлівага абыходжання з ім, калі даходзіла да здзекаў, ён ніколі не адмаўляўся ад сваіх ідэалаў. Яго творы глыбокія, бясхітрасныя, сур’ёзныя і адкрытыя. Асабліва — доўгія вершы, строгія і натуральныя, а іх ідэалагічная прырода закладзена ў творчых формах, асабліва ў яго творах 40‑х гадоў мінулага стагоддзя. Можна сказаць, гэта самыя характэрныя творы ў гісторыі кітайскай паэзіі.

— Ай Цін жыў у Еўропе, у Францыі, наведаў Савецкі Саюз і Паўднёвую Амерыку. Гэта моцна паўплывала на яго творчасць?

— Ай Цін у маладосці вучыўся ў Францыі, у асноўным вывучаючы жывапіс. Вядома, у той час ён таксама прачытаў вялікую колькасць твораў франкамоўных паэтаў, асабліва Рэмбо, Апалінэра і іншых французкіх сімвалістаў і сюррэалістаў. Калі толькі ён вярнуўся дадому, стаў перакладаць творы бельгійскага франкамоўнага паэта Верхарна. Прыкметна, што ў сваіх творах Ай Цін патрапіў пад яго ўплыў. У 1950‑х Ай Цін і паэт Сяо Сан наведалі Чылі, адкрылі для сябе і для кітайскай паэзіі Паўднёвую Амерыку. Яны паехалі, каб папрысутнічаць на святкаванні 50‑годдзя Пабла Неруды. Важным вынікам гэтага творчага візіту стала яго паэма «На чылійскім мысе». Але я думаю, самае важнае тое, што Ай Цін — майстар, здольны выдатна спалучаць у сваёй творчасці ўплыў кітайскай і заходняй паэзіі, асабліва гэта тычыцца яго простай ўнутранай мовы, якой варта старанна вучыцца сённяшнім паэтам.

— Пра каго з рускіх паэтаў у Ай Ціна засталіся самыя глыбокія ўспаміны? Хто быў больш блізкім для яго?

— У зносінах з ім у мяне склалася ўражанне, што ён чытаў вельмі многіх паэтаў: ён казаў пра Уладзіміра Маякоўскага, Сяргея Ясеніна, Барыса Пастарнака і некаторых іншых знакавых, знакамітых паэтаў былога Савецкага Саюза 1950‑х гадоў. Вядома, ён таксама закранаў і многіх іншых важных заходніх паэтаў, ён быў поўны павагі і прыхільнасці да іх.

— Які статус, на яго погляд, займала, займае кітайская паэзія ў сусветнай літаратуры?

— Калі Ай Цін уступіў на шлях паэзіі, яго паэтычныя формы, безумоўна, у асноўным знаходзіліся пад уплывам замежных вершаў. Але ён таксама вельмі любіў кітайскую класічную паэзію, бо ні адзін выбітны кітайскі паэт не зможа ігнараваць веліч кітайскай класічнай паэзіі. Я не чуў яго агульнай ацэнкі на гэты конт, але я думаю, што кітайская класічная паэзія, асабліва паэзія дынастыі Тан — гэта не толькі залаты век у гісторыі кітайскай паэзіі, але і залаты век у гісторыі сусветнай паэзіі. Я веру, што ў яго былі такія ж погляды і высновы.

— І ўсё ж такі, каго Ай Цін лічыў найбольш прадстаўнічым?

— Што тычыцца яго пазіцыі і меркаванняў адносна паэзіі, я прапаную вам перавесці яго «Паэтыку» на беларускую мову, такім чынам вы непасрэдна зразумееце яго эстэтычныя погляды і шэраг яго ўнікальных мудрых тлумачэнняў наконт паэтычнай творчасці.

— Што Ай Цін думаў пра жывапіс, спрабаваў ён калі-небудзь сам заняцца гэтым відам мастацтва?

— Я бачыў толькі эскізы яго некалькіх карцін. Пазней ён праславіўся як паэт, таму мне складана больш дакладна ацаніць яго мастацкія здольнасці. Аднак я магу сказаць вам, што калі б ён працягнуў маляваць, стаў бы выбітным крэатыўным мастаком. У пэўным сэнсе, жывапіс і для паэзіі неабходна разумець.

— Як Ай Цін успрымаў літаратурную крытыку, і ці дапамагла яна ў паэзіі?

— Трэба разумець, што ён — паэт, які прайшоў добрую падрыхтоўку. І, вядома ж, ён таксама — паэтычны крытык з глыбокімі тэарэтычнымі ведамі. Што тычыцца таго, ці паўплывала на яго класічная паэзія, то ў гэтым няма ніякіх сумневаў — зразумела, паўплывала. Але я павінен сказаць, што гэтыя ўплывы не абавязкова прамыя. Любы кітайскі паэт, пішучы на сваёй нацыянальнай мове, не зможа парваць сувязі з традыцыямі. Традыцыйная паэзія заўсёды з’яўлялася важным аспектам, які дае пажытак паэтам. Я думаю, што Ай Цін у гэтым плане — не выключэнне.

— Ці ведаюць сучасныя кітайскія чытачы пра творчасць Ай Ціна?

— Ай Цін — ужо сёння гэта паэт, які стаў класікам. Яго зборнікі вершаў перавыдаюцца шмат разоў у год. І для Кітая з яго насельніцтвам, мноствам выдавецтваў — гэта выпадак унікальны. Многія з яго твораў увайшлі ў падручнікі сярэдніх школ і ўніверсітэтаў. Плынь яго чытачоў невычэрпны, і самае захапляльнае тое, што сярод моладзі, якая нарадзілася пасля 2000 года, знойдзецца шмат людзей, якія любяць яго паэзію. Гэта паказвае, што сапраўдную каштоўнасць мае духоўная паэзія. Менавіта яна будзе жыць у грамадстве будучыні. Адразу ж успамінаецца вядомае выказванне вялікага рымскага паэта Гарацыя: «Стварыў помнік я, бронзы літой трывалы».

— Дзякуй, спадар Джыдзі Мацзя, пра такі выразны аповед пра значнасць вялікага кітайскага паэта, які знаходзіць сваіх чытачоў па ўсёй зямлі!

Дарэчы

Паэт Джыдзі Мацзя, выхадзец з народнасці І, нарадзіўся ў чэрвені 1961 года ў Ляншань-Ійскай аўтаномнай акрузе, найбуйнейшым месцы пражывання дадзенай народнасці на паўднёвым захадзе Кітая. Джыдзі Мацзя з’яўляецца адным з найбольш яркіх, прадстаўнічых паэтаў сучаснага Кітая, у той жа час ён — вельмі уплывовы паэт на міжнародным узроўні. Яго паэтычныя тэксты былі перакладзены амаль на 30 моў. Больш за 70 падборак перакладаў былі апублікаваныя ў дзесятках краін свету. У цяперашні час ён з’яўляецца сакратаром і намеснікам старшыні Саюза кітайскіх пісьменнікаў.

Гутарыў Кірыл Ладуцька

Пекін — Мінск

Выбор редакции

Спорт

Дочь олимпийского чемпиона Сергея Мартынова может повторить успех отца

Дочь олимпийского чемпиона Сергея Мартынова может повторить успех отца

«Главное, наверное, то, что на стрельбе жизнь не заканчивается...»

Общество

Победители конкурса «Семья года — 2019» о главном в семейном счастье

Победители конкурса «Семья года — 2019» о главном в семейном счастье

Елена и Сергей Николаевы, а также их пятеро детей все еще под влиянием своей триумфальной победы.

Экономика

Налоги на землю и недвижимость нужно заплатить до 15 ноября

Налоги на землю и недвижимость нужно заплатить до 15 ноября

Тем, кто просрочит или забудет внести налог, грозит штраф, пени и в исключительных случаях вас могут не выпустить из страны.