Вы тут

Калі не па-брацку, дык хоць бы па-людску


...Некалі спытай любога падлетка: «Чалавек чалавеку — хто?» Ён з ходу адчаканіць: «Сябар, таварыш і брат!» Ужо потым, падросшы, дзіця зразумее, што ў такім вось статусе можа быць абмежаваная колькасць людзей. А ўсе астатнія? Як трэба ставіцца адно да аднаго незнаёмым — на вуліцы, у аўтобусе, краме, нейкай установе?

Гэтыя пытанні, напэўна, толькі збянтэжылі б таго падлетка. Ды і дарослых яны могуць загнаць у тупік. Хоць адказ тут, здавалася б, просты: кожнаму хочацца, каб незнаёмы чалавек ставіўся да яго калі не па-брацку, то хоць бы па-людску. Мая старэнькая маці, напрыклад, едучы ў запоўненым транспарце, заўсёды пыталася ў іншых, ці зручна ім.

Што ж цяпер тыя іншыя? Бяруся сцвярджаць: для большасці самае галоўнае — як мага хутчэй заняць свабоднае месца, потым «папрацаваць» плячыма, локцямі і каленямі, каб зручней уладкавацца і, нарэшце, ужо нават не закрываючыся кніжкамі-газетамі, «адключыцца» — ва ўпор не бачыць ні старых, ні жанчын, ні дзяцей.

Для ілюстрацыі, што называецца, малюнкі з натуры, якіх толькі ў Мінску за дзень назбіраецца сотні. Пад святлафорам на перакрыжаванні стаіць бабулька ў акулярах-тэлескопах і з кіёчкам — чакае зялёнага агеньчыка. Ён загараецца. Старэнькая асцярожна ступае з тратуара на праезную частку, але нават некалькіх крокаў зрабіць не паспявае: перад ёю (на адлегласці некалькіх сантыметраў!) праносіцца велізарная іншамарка. Бабулька ад нечаканасці проста слупянее! І... гэта шчасце яе, бо за той машынай як з ланцуга зрываюцца іншыя... сем.

Гэта проста цуд, што жанчына не разгубілася (можа, прывычная?) і перайшла дарогу потым. З процілеглага боку, на святлафоры ўсё яшчэ гарэў зялёны агеньчык, якога, як і самой бабулі, «не бачылі» кіроўцы васьмі (!) машын.

Мне падаецца, што назваць іх толькі парушальнікамі дарожнага руху — мала. Яны — самыя натуральныя нягоднікі, хамы...

І каб толькі яны. Для жыхароў мікрараёна Уручча-6 самы кароткі шлях да метро — пехам, праз парк. Там, што натуральна, любяць гуляць маладыя бацькі і бабулі-дзядулі з дзеткамі... Ну няхай яны, малыя, тупаюць па дарожцы... Няўжо цяжка адкаціць каляску ўбок?

У выніку людзі з клункамі ў руках вымушаны абыходзіць гэтыя «барыкады» па газоне. Да бацькоў немаўлят чамусьці не даходзіць, што яны не паважаюць іншых, што яны замінаюць ім.

І ў метро, праз адносна свабодны вагон, здараецца, не прайсці, каб не наткнуцца на выстаўленыя ногі. Здаровыя дзецюкі мала таго, што ў гарачыню паздымалі з сябе ледзь не ўсё — сарочкі, штаны, прыстойны абутак — дык яшчэ і вагонныя лаўкі імкнуцца ператварыць у пляжны тапчан ці шэзлонг.

Змешаныя пачуцці апаноўваюць мяне калі бачу, як паводзяць сябе маладыя мужчыны, якія едуць разам з дзяўчатамі. Бывае, што дзяўчаты ўстаюць — прапануюць старэйшым месца. Хлопцы ж застаюцца сядзець. Ім пры гэтым зусім не сорамна. А яшчэ ў транспарце стала нормай заняць месца самому, а побач пасадзіць малое... На тое, каб узяць яго на калені, а заадно павучыць, наяве паказаць дзіцяці, як трэба паважаць старэйшых, як саступаць месца, розуму не хапае. Што потым вырастае з дзяцей?.. Яшчэ адзін малюнак. Канцавая станцыя метро. Падыходзіць цягнік. Я — каля самых дзвярэй вагона. Але ж, калі дзверы расчыняюцца, перада мной узнікае дзяўчо гадоў 14. Міжволі і лёгенька пасунуўшы яе, каб зайсці ў вагон першым, пачуў: «Ты бачыў? Ён піхнуў мяне!». Дзяўчынка абуралася, скардзілася свайму такому ж юнаму спадарожніку... Той, праўда, нічога не сказаў ёй. Але ж, падалося, ведаў, як паводзіць сябе са старэйшымі, каго трэба прапускаць наперад.

А паспрабуй каму-небудзь зрабіць заўвагу...

Па-першае, цябе ўмомант змяшаюць з брудам... Як правіла, пры поўным маўчанні прысутных. Значыць, яны, гэтыя прысутныя, згодныя з хамамі?

Неяк разам са мной у вагоне метро ехалі дзве дзяўчынкі. З паводзінамі адной з іх яшчэ можна было мірыцца, а вось другая паводзіла сябе развязна... Не вытрымаў — зрабіў заўвагу і зусім не чакаў, што пасля гэтага на месца паставяць... мяне. «Не чапайце дзіця! — загадаў, прынамсі, мужчына майго ж веку. — У яго ёсць бацькі, настаўнікі... Няхай яны і выхоўваюць... Не ваша гэта справа».

Хто-небудзь можа сказаць, што я вельмі ўразлівы чалавек. Пагаджуся, але толькі часткова. Бо падобныя, скажам так, непрыгожыя выпадкі абураюць усіх маіх знаёмых самага рознага ўзросту. Паглядзіце, што робіцца ў людных месцах. Усюды — яскравая дэманстрацыя грэблівага стаўлення асобных людзей да грамадства, да правілаў агульнага, супольнага жыцця. У адной з газет прачытаў, што дарослага чалавека ў электрычцы ўдарылі толькі за тое, што ён... усміхаўся, у другой — егер абураўся, што людзі цяпер «б'юць усё, што бяжыць, ляціць і коціцца», што яны, людзі, больш небяспечныя за самых драпежных звяроў.

Не буду займацца ідэалізацыяй мінулага: хамаў, нахабнікаў, нягоднікаў, асоб з крымінальнымі схільнасцямі, людзей амаральных хапала ва ўсе часы. Але неабыякавасці, бяруся сцвярджаць, раней было значна больш, чым цяпер.

Што крыўдна, як падаецца, гэта мала каго хвалюе. Мы верым у Бога (вунь колькі цэркваў пабудавалі!), а яго запаведзі парушаем на кожным кроку...

«Чалавек чалавеку воўк», — гаварылі жыхары старажытнага Рыма. Можа, і занадта жорстка, але гэтак тады было. Пасля чаго магутная Рымская імперыя пачала імкліва развальвацца. Мы такім шляхам не пойдзем, але ж падумаць над пытаннем, хто мы адзін аднаму, ніколі не будзе лішнім.

Генадзь ШЭРШАНЬ.
г. Мінск

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Дыета ад хандры. Што жаваць, каб не перажываць

Дыета ад хандры. Што жаваць, каб не перажываць

«Сумныя» прадукты — прэч з халадзільніка!

Грамадства

«Сталінскі праспект мы называлі брадвеем». Як і чым жылі беларускія стылягі

«Сталінскі праспект мы называлі брадвеем». Як і чым жылі беларускія стылягі

Пасля смерці Сталіна «жалезная заслона», якая аддзяляла Савецкі Саюз ад навакольнага свету, прыадчынілася.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

АВЕН. Неабходна будзе сканцэнтраваць намаганні на рабоце.

Грамадства

Прынцып Інэсы Караткевіч: цаніць кожную хвіліну

Прынцып Інэсы Караткевіч: цаніць кожную хвіліну

«Ні разу не пашкадавала, што прыйшла працаваць у такую ўнікальную структуру, як спажыўкааперацыя»